RÈN LUYỆN KĨ NĂNG CẢM THỤ VĂN HỌC TRONG THẾ ĐỐI SÁNH CHO HỌC
SINH GIỎI MÔN NGỮ VĂN THPT

Trường THPT chuyên Vĩnh Phúc
I. GIỚI THUYẾT VỀ PHƯƠNG PHÁP SO SÁNH VÀ KIỂU BÀI SO SÁNH .
 !"#"$%&' ()*+,-
%. "/"0, ,123)245),/%)*  6,71.891!:4
;< =!% ">,01!?)*+ &,1@6A
5)" B 1", C+ >,!,-D%  E=
F,;)@)!!>@1.,,7)G  B
E,"H ,/3+,FD+. +=I1G )*+ 
 (  + ;J 1& &K1&L"M"H "+ ,
.+NN=+,1#"H 23))*1)*   !L&.,
,&,OG 1 )*.,/&,OG =,'1
G )*.,/&,OG (, +"H  A/&5)*&,G "* 
! !L!G @=L1P,7 2 *,).,,7)
.,/&,1)A "J 1' B1"   )&, .,/&,% %!I B,=
Q,/&,G ' B% ,7   !',-&L6,7
- ,ER  1*,6?1"$ ",/)7S- T)"-,1;
1L01 0!71 ,@,!L1 ,,717!BS
!L #/ U6,V!+?   T) C+ W)* ,E1 X #/6,V
!+? T) C+   ,E W$ .@ W)*>,"(,1,+   T)
C+!1!>,. + C+)*-G =YA "J  0, W C+
.,/&,' BG , U!+"H  Z,0. +,++, T)1+,
 ,E1P"#I"H )$.P+1",/)  ; C+P ,E1P
T)[I"H \"]!,' C+P T)[%"+6()@) C+  
=Q@6P(,?"#1.,/&, ^#BL.DJ,E,';
C+%. +,+  ,7HG _)*% !I B,#B!",
.F`&La1.@!  &, C+G ,,7+=bc,/,'1
N
"0,F,"0,HG ,!G @1  ' B-% J,E, BE,H

"-&, A/* .,/&,1G , B,(1(=I"- 0C C+)G,&,
O)"/P+`!kaP+`+a='< !L&)*&,O
G  X.@",!+,)A "J "#=
II. PHƯƠNG PHÁP LÀM KIỂU BÀI SO SÁNH VĂN HỌC
1. Phương pháp chung
Bước 1:2 "O"k' B"-&,12 "O*,6 B=
Bước 2:<21!L&o3"0, ,=
Chỉ ra những nét tương đồng:
'&,/,716p =
bJ,E,';,0+
Chỉ ra những nét khác biệt:
'&,/,716p =
bJ,E,';. +
 tm EO u
tm E0 C+)Z, ;
tm% ,0, C+o 7-,70j+",/)T))D=
tm J C+ ,E=
th?JG )Z, T)0 C+)* ; A
/1 T))0e(,E, # ,>,1"* "1 #%(=
Bước 3:H1",1.,j1; +I"-"M!L&1''oD+
C+%,0. +"#=
Lưu ý:
Q@';J  !>,)E,;J 1 ,+  &L6,7
!e,<2  &L6,7"#3%!F + HJ=
I",/). + &EI=
Q,G,'  &L6,7!6WP #J I7"0,#+=
2. Những bình diện cần lưu ý khi so sánh tác phẩm thơ.
v
a. Nội dung: hB,&?,c +%/,7!% ,L E)1 E)2k 1
? C+!F ,7%  * 01)+J Cj+1;.J1"e>, #J

tr,/)L!B  !B=
tL0 1;)!(1"*
th0!7")+(1!%16,V&,=
t;?+"*1  2;6%!++z
t@1,G",7
- Tùy bút, bút kí:
t;1 C/ C+W&k ,@,&,/,7!++z
thko0#+u6A1@1LE=
th ,1  >,=
- Kịch:
tY;p12"*.O 
t;
tb>,(,
III. LUYỆN ĐỀ.
Đề 1: Hình tượng người phụ nữ trong hai đoạn thơ sau:
Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy,
Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa.
Em với anh cũng muốn kết nghĩa giao hòa,
Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trờii.
Em với anh cũng muốn kết tóc ở đời,
Sợ rằng mây bạc giữa trời mau tan.
fCa dao than thân1QFN{; +1
dn,6A 1=N1s{{|1!=N{}g
Con gà rừng ăn lẫn với công
Đắng cay chẳng có chịu được, ức!
Mà để láng giềng ai hay?
~
Bông bông dắt, bông bông díu,
Xa xa lắc, xa xa líu,
Láng giềng ai hay, ức bởi xuân huyên.

QG(k 1L X. +=n, +6+ +/,7!:F )1
U)E&I([ ^"G+ qF )&L>1 A/h> &@k+ J
r/+",$"/)+ )=
-L . /(,1< ,!L XL). +=
3. Đánh giá:
+,"(+.< G+!:4;.G C+>,A
2+=
+,"(/,7!:4?;"(!G !">,0,
B C+6;* +=
Đề 2: Bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi và bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh
Khiêm đều là những bài thơ viết về cuộc sống ẩn dật.
Anh (chị) hãy phân tích vẻ đẹp chung và vẻ đẹp riêng của nhân vật trữ tình trong hai
bài thơ. Trên cơ sở hiểu biết về thời đại và cuộc đời tác giả, lí giải sự khác nhau trong
quan niêm ẩn dật của hai nhà thơ.
I Yêu cầu về kĩ năng
,/"k' B C+"-&,1&,  )&,OG 1&0 A  $ c1
6,V"(!16p  GG 1.@)< Z,6WP16,V"(= n,
6A  + O1,E,J 1;J 1 ),1BA =
II. Yêu cầu về nội dung
!' ? E)A T) W,/&,->,"(, * ">, ,E1J,
B)!:  o+f #/!L&3,-  g
1. Nét chung
hE+,"- #^L6;LF =
hE+,"-!X&K6+H,1-?T1"eF,,','"/6,69,B=
2. Vẻ đẹp riêng
n,Cảnh ngày hè
•
t! ,L C+V!M,1 E< ,','!(!% 1 !1e
* 01/,7L E))MO' C+F,">,=
t€V!M,1 E;).@1 , C+V!M,!

4. Đánh giá
++,&,I"H \"];T)".J C++,& 6+V
!M,VnUQ,')=
%. +?)Z, T)('4"$ < !,'1)'%k C+
- +6;* =
Đề 3: Phân tích hai bài thơ Tỏ lòng (Thuật hoài) của Phạm Ngũ Lão và Nỗi lòng (Cảm
hoài) của Đặng Dung trong quan hệ đối sánh để làm nổi bật vẻ đẹp riêng của mỗi tác
phẩm.
Về kĩ năngn,  )&,OG 1u6A0+ "0,1
&,6,V"(!1&0 A !:!1. I $ c=
Về kiến thức  <2  o #/. +1 B'"H   o &E+
a. Nét giống nhau:
r-,+, T)"-/,7;)%1Z,,-) C++,=r#o? + E1
.J +W C+"I+),! * . ,f,6D@ Jg=
 E!+">,+, T)"H ,!;)? C+.Jr@ƒ>,"(,
!B=
7 E+, T)"-u6A&,7P)21LE&,/
H)k 1 #oD+;2+1  ",/J 1===
b. Nét khác nhau:
„Thuật hoài"H ,!.@.Jj< C+">,!B1!k %  C+
j;6;>,!B"+F)(=
n,,,7\"]>,!+,">,!B!,7)A&E7"IF fHoành
sóc giang san cáp kỉ thug=I('%.LD!F .@,+1>,,+= )(
"j;fTam quân tì hổ khí thôn ngưugH,,-)%-%F)( C+6;* =
…
 T)&KZ,^ C+ ,E"0,F,@"IF 1.i"O! ,7)
C+.\)!+,F,)#H @6+=h,] C+R()XbM/,7\"] C+)*
;  =
n, #;)",7W1"B.?,1.k ! +1&k,'-IH
.,j=

>,!J 7D?+,>,"(,
t*)'1 ,,-),c01)0,)* T) 
"(,E,@&3=F,*,"/.i"O&E;1"/; +,!O">,
0=
tX@..+2;)*",+71•<.,7)L 
"+))'=F,>,.,!k ,+"#12;hu!Wr,"/,0,1"//
,7! ,7) C+.\DF,6;* =
+)h+V?"-6+6!F &,.O "+"F C+>,!J
7D
t*!?>,P+10 * 0P+1 )^+.,"+0=
tX@.@% ,7"H "+))'1,I )*Fhu!Wr,&O"01
>,!,.U&Ol1&E;&O,=
c. Những khám phá riêng
r$>,!J !&0, E. +
tX@"$!&, 0!B)F+ C+">,0O u.
t* O% "* C+$ )1 C+<C)C- I
C+ * 0,(">,>=
Q)< "*. +!"+))'
tX@"+))'")Wj1B)( 1L"+))'..+()
&I I E2)1J)( C+;6;=
t*"+))')pU1•,,"+))'17 L=
Q)< ,1 & . +!Z,"+,B
tX@"+"F"&E0Z,"+&I>1.,=
NN
t*"+Z,"+!,-),'6+,6i1;)U6^=
 7/,7
tn,.O  C+;X@"H !-E,">,"G j+2"*.O 
i1.O J C+/(,&,.O 1,6% E6,V"("*.O 1
@.O "$ <  C+V?S
tn,.O  C+*"H !-E,F,>,"G j+/(,!'<)+J

X@?&,.O  C+V?,)fN…yNg=;X@
#,1.+.( ,"]"/ 0, 71  * ">,=1X
@>,7D,Mj+ J!O2M*,< &41@ U&,0  
712+!>,% ,V=‚?6%+% 1,-&(  C+&G+ k+
.,"/2;)* @!L7 ;6;1@";&,!5;",I
2;&5)e@,1) C+;6;=n?,1"k  X@p.@&,
)L2; u!W", # @+ #*,=
V?!;!G,1,&M C+X@.@"eL
F,; C+)L=+&,.O  C+X@V? I ,"]
.@ !>, , ++ ,,71 T)7 ; J.@ U",E
 ,"]Bo1.@ U7 +,')E,6%+!'j-H, C+
*"e1A A;6;=>,7D #j-')*F
E,WHF,% ">,01F,"^,K, C+)@">,=
n,.O  C+;X@"H !-E,">,"G j+L0
.O J C+/(,&,.O =
b. Lor ca
b! +)*7D6 +Mu1)* ,D'%6 @"!!+"I=
>,7D1 ,DI0 E">,)L"M"I!+"^, @J ;6;
 ;!7=b! +",/L ;>,7D,+))7
&( 1E, +.I6F,+&G2J&(=1b! +)*;)e&I
6,71)*7D ; J=;  ,7 C+@c0)M,F,
)@">,=
Nv
+&,1+E&KI)^!,;)19G;< F,b! +=
Xu,F,>,"G )*@",7"B,&* ,"] C+;   >,1 ,
"] C+%(7 ; Jc # 0&I6,7=r; X ">
)+E53",=
n,.O  C+b! +"H !-E,F,>,"G j+/%6)+  
H!1,'% , E)2k 1I)"p) I( J!,J;< =
5. Đánh giá

. E),-;P++66*,1(,P+ )*=^,&k C+
k!G"4"* ". >),&\"]W1+=
\"]&,! C+LH>,J"H "$ E!'  6,7
t\"]&,!? ;6 C+>,Jj+& H",/=hE)M
)(.,  L>,J #\,-l(!L,(, #,
>,\"]J?1)+66I C+!DC+2+=r#o J1,'
+H'1 ,>,+.1,,=(Tây Tiến đoàn binh….oai hùmg
t ;.i"O)()c.J  C+,!\1.@ U%7 I
) ^H' , 1•,6; E,+2; D+F C+6;
* =r#6X.J,B"* +"] C+>,J;,=!+!1
o?'">W)&,!=(Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh….Tây tiến
người đi không hẹn ước)
t+mX.@- 36I%,+.1.#.!' $">
j;1 &7,/)q E,, C+>,J=(Anh bạn….bỏ
quên đời)
t,'1>,J.@- L)!&,1&,l=n,,
-%,, C+>,J)*  I)J+&5 E)&,!= , H,'%
&,fhình ảnh những nấm mồ viễn xứ).h, H!>,"I^>,','
,'&Iu=
nk),'EM)(.HF,&,!17E10,H+
",71,I===
N~
b. Hình tượng Lor ca
- +E"M.< G+ @&0, E#+1 J!O12M*,"+< ) C+
;n++=r; ,@,@,69;)eL', C+b! +=r#
X>,"(,"B66*,"/2I,7)*,',=
\"]&,! C+LHb! +"H "$ E!'  6,7
t;n++)*"I!>.e=r# * "Iju,+)*&'.
G6; C C+>, ,Db! +- J!O"* ,;R2J[,+>,
7D)+.G  ;7F,%&EC C+-7,+=L

&( C+  %  =,D"M", :,u&5 , ,+)+\"] C+7
  ;1 C+.G%6=h, -,+ #)&( ) C+%!
!<1+i.@ Oj†0,!F &I @&(=LE)+\"]
B(,=r,7;),+H,LE&@+u",,',2q?
)*  .i"O"B,?-%0&I6,71D5 C+b! +=P * ">,
;n++"M?!+"+,+=
- Bút pháp miêu tả:/%6)+  H!1,'% 1.H,+%
%!L1,+( 1,+)< ,"@ I&,!!
( ,+?;1LE(1===
5. Đánh giá
+mX+E$+??F1&Iu\"]&,! C+
>,•,,L"* 1%6(k  C+;(,=
+mX+E #  7,+"* "=
IV. BÀI TẬP VỀ NHÀ
Đề 1: h,@, C+d;m,70j++,,T)Vội vàngTừ ấy=
Đề 2: hE)-,GF )< C++,;hJRq;*!
!7<Chí PhèoĐời thừa C++)h+=

Đề 3:‡&#0,!Chữ người tử tù C+V;Hai đứa trẻ C+( 
b+)=
N•
Đề 4:h,L >,!'6,7,+7D C+V;P;I
h+!Chữ người tử tù";>,,"^!Người lái đò sông Đà=
Đề 5:+,!7<ˆH eƒRCaf@,g`H$afQ,)b;g=M;J 
 ;A! T)I"/),&0\"];)"$ &,7
0 C+>,A,7+)=
Đề 6:hE) C++f Og- ,,‰, ,)#,.,+,\jk+‰);
hJRq E)"H +"')$O?fhJRq+)h+g ,,‰YO3
,G(,1,+&e,e,‰);YO3"H !"')L)W+2;fH
eƒRC@,g=