1. Lý do chọn đề tài
1.1. Đổi mới giáo dục là xu thế mà hiện nay Đảng, Nhà nước,
ngành Giáo dục đặc biệt quan tâm.
1.2. Hệ thống kênh hình có vai trò rất quan trọng
1.3. Kiến thức về tiến hoá ở nhà trường phổ thông chủ yếu được
dạy theo phương pháp dạy học cổ truyền.
Việc sử dụng và khai thác hệ thống kênh hình là điều tất yếu
không thể thiếu.
Chính vì những lý do nêu trên chúng tôi quyết định chọn nghiên
cứu đề tài: “Sử dụng kênh hình để dạy học phần Tiến hoá - Sinh
học 12 ”
MỞ ĐẦU
2. Mục đích nghiên cứu
3. Giả thuyết khoa học
4. Đối tượng nghiên cứu
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
6. Phương pháp nghiên cứu
7. Thực nghiệm sư phạm
8. Những đóng góp mới của đề tài
8.1 Xây dựng được quy trình thiết kế và sử dụng kênh hình trong
dạy học Tiến hóa.
8.2 Thiết kế và đề xuất hướng sử dụng một số dạng kênh hình
dùng trong dạy học Tiến hóa.
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, sử dụng kênh hình
trong dạy học
1.1.1. Tình hình nghiên cứu và sử dụng kênh hình trong dạy học
trên thế giới
1.1.2. Tình hình nghiên cứu và sử dụng kênh hình trong dạy học ở
Việt Nam
Chương 1

- Kênh hình nhấn mạnh các nội dung quan trọng bằng các bố cục,
trình diễn và màu sắc phù hợp.
- Kênh hình giúp học sinh hệ thống hóa các kiến thức đã học, giải
thích các nguyên lý tốt hơn nói và viết.
- Kênh hình hỗ trợ giáo viên kiểm tra đánh giá khả năng tiếp thu
kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh.
1.3. Cơ sở thực tiễn việc sử dụng kênh hình trong dạy học Tiến
hoá.
1.3.1. Phân tích cấu trúc nội dung sách giáo khoa phần Tiến hoá -
Sinh học 12.
1.3.2. Những đặc điểm về khả năng nhận thức của học sinh trung học
phổ thông.
1.3.3. Thực trạng về tình hình trang bị và sử dụng phương tiện dạy
học tạo kênh hình trong dạy học Sinh học 12.
1.3.3.1. Tình hình trang bị hệ thống phương tiện dạy học tạo kênh
hình.
1.3.3.2. Tình hình sử dụng kênh hình trong dạy học Tiến hóa.
Chương 2
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC TIẾN HOÁ
2.1. Thiết kế kênh hình trong dạy học Tiến hóa
2.1.1. Nguyên tắc thiết kế
- Nguyên tắc thống nhất giữa mục tiêu - nội dung - phương pháp -
phương tiện dạy học.
- Nguyên tắc trực quan.
- Nguyên tắc thống nhất giữa toàn thể và bộ phận
- Nguyên tắc thống nhất giữa cụ thể và trừu tượng
- Nguyên tắc thống nhất giữa dạy và học
- Nguyên tắc đảm bảo tính thẩm mỹ, tính khoa học:
- Kênh hình phải phù hợp đặc điểm tâm sinh lý và trình độ học
sinh

dung kiến thức có thể chuyển hóa từ kênh chữ thành kênh hình.
Bước 2: Sưu tập, lựa chọn hình ảnh thích hợp với nội dung.
Bước 3: Biên tập, chỉnh sửa hình ảnh đã sưu tập được cho phù
hợp với mục đích. Bằng cách sử dụng các phần mềm chỉnh sửa ảnh.
Đơn giản và dễ thực hiện nhất là sử dụng phần mềm Paint được tích
hợp sẵn khi cài Win.
Ngoài ra có thể sử dụng các phần mềm khác như Photoshop,
Picasa, GIMP, ImageForge
2.1.3.2. Các bước xây dựng kênh hình động để dạy học Tiến hóa
Bước 1: Nghiên cứu kỹ nội dung sách giáo khoa.
Bước 2: Sưu tập, lựa chọn bộ phim, đoạn phim thích hợp với nội
dung sách giáo khoa.
Bước 3: Biên tập các file thành hệ thống file dữ liệu, dùng các
phần mềm biên tập lại nội dung các đoạn phim sao cho phù hợp nội
dung bài học, và chỉnh sửa theo mục đích sử dụng.
2.2. Sử dụng kênh hình
2.2.1. Những quy tắc chung sử dụng kênh hình
- Biểu diễn đúng lúc, thời gian biểu diễn không quá lâu dễ gây
nhàm chán và cũng không nên biểu diễn quá nhanh chưa đủ để học
sinh quan sát.
- Kênh hình được sử dụng phải rõ, sắc nét, thể hiện đúng bản
chất sự vật, hiện tượng, quá trình, cơ chế, quy luật cần diễn đạt
đảm bảo cho học sinh có thể quan sát đầy đủ.
- Nhiệm vụ học tập phải được đưa ra trước khi học sinh quan sát
kênh hình.
- Yêu cầu hay câu hỏi đặt ra cho học sinh phải rõ ràng, ngắn gọn
mà súc tích, tránh hiện tượng câu dẫn quá dài dòng làm phân tán sự
chú ý của học sinh.
- Nội dung kiến thức trong kênh hình phải thể hiện theo trật tự
(từ ngoài vào trong, từ sơ bộ đến chi tiết) và nhất quán.

-
Sử dụng kênh hình để ghép nối các thông tin, dữ kiện trong kênh
hình.
2.2.4. Quy trình sử dụng kênh hình trong dạy học Tiến hóa
2.2.4.1. Các bước sử dụng kênh hình để dạy Tiến hóa
Bước 1: Xác định nhiệm vụ học tập bằng cách: Giáo viên biểu
diễn kênh hình học sinh quan sát sơ bộ để xác định nhiệm vụ.
Bước 2: Giáo viên đưa hệ thống câu hỏi, bài tập, yêu cầu định
hướng sự quan sát của học sinh.
Bước 3: Học sinh có thể tự mình tư duy hoặc thảo luận theo nhóm
nhằm gia công trí tuệ thông tin thu được để tìm dấu hiệu chung, bản
chất bằng báo cáo nói hay viết.
Bước 4: Giáo viên chỉnh lý nội dung kiến thức.
2.2.4.2. Các bước sử dụng kênh hình rèn luyện kỹ năng xử lý
thông tin từ kênh hình của học sinh.
Bước 1: Xác định nhiệm vụ.
Thông qua câu hỏi lớn. Hoặc:
- Hình tĩnh: Cho học sinh đọc tiêu đề của bức tranh và quan sát
bao quát bức tranh, xác định các đối tượng được thể hiện trong tranh.
-
Hình động: Cho học sinh xem qua một lần đoạn phim để xác định
nội dung chính của đoạn phim.
Bước 2: Thu nhận thông tin và xử lí thông tin.
Hướng dẫn học sinh quan sát chi tiết nội dung bằng những câu hỏi
gợi ý, tập trung vào những đối tượng đặc trưng nhất.
Sau đó giáo viên tiếp tục nêu câu hỏi để học sinh tìm bản chất của
vấn đề.
X
Bước 3: Hoàn chỉnh kiến thức được khai thác. Bằng cách: đối
chiếu với bài đọc chính trong sách giáo khoa để bổ sung thêm những

con đường địa lý”

* Hoạt động:
Bước 1: Giáo viên cung cấp phim “hình thành loài bằng con
đường địa lý”.
Bước 2: Giáo viên đưa hệ thống câu hỏi để giúp học sinh khai
thác kiến thức từ phim:
+ Do đâu các quần thể trong loài bị cách li?
+ Điều kiện địa lí khác nhau, chọn lọc tự nhiên diễn ra như
thế nào? Kết quả của chọn lọc tự nhiên?
+ Vai trò của điều kiện địa lí và cách li địa lí?
Bước 3: Học sinh tự lực làm việc - Thảo luận.
Bước 4: Giáo viên sửa chữa, kết luận.