1
VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM TRONG
BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
MỞ ĐẦU
Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử vô cùng trọng đại, xóa bỏ xã hội
cũ, lạc hậu, xây dựng xã hội mới tiến bộ, giải phóng giai cấp mình đồng thời
giải phóng toàn nhân loại trên phạm vi toàn thế giới. Ngày nay đứng trước
tình hình phát triển mới của đất nước và thế giới, nhân loại đang bước vào
thiên niên kỷ mới, nhiều ý kiến đặt ra cho việc xây dựng và phát triển giai cấp
công nhân. Đảng ta khẳng định giai cấp công nhân Việt Nam vẫn là lực lượng
đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong bài thu
hoạch này, tôi xin đề cập tới việc nhận thức vị trí, vai trò của giai cấp công
nhân trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay để xây dựng và phát triển giai
cấp công nhân đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
NỘI DUNG
Toàn cầu hoá đã và đang là đề tài mang tính thời sự được nhiều chính
trị gia, nhiều học giả và các nhà quản lý trên tất cả các nước không phân biệt
thể chế chính trị đều rất quan tâm một cách đặc biệt. Thuật ngữ "toàn cầu
hoá" được hiểu trong bối cảnh hiện nay là toàn cầu hoá ở cấp độ quốc tế hoá
kinh tế đã và đang phát triển trên qui mô toàn cầu, được diễn ra một cách
khách quan theo hai quá trình song song là tự do hoá kinh tế và và hội nhập
quốc tế - Theo đó, các quốc gia hoặc chủ động hoặc bị động phải nhận thức
và thiết lập các thể chế, qui chế trong quan hệ kinh tế quốc tế để cùng tuân
theo những cam kết mang tính toàn cầu đa dạng đó - Toàn cầu hoá theo đó
2
nếu nhìn nó dưới lăng kính chính trị thì có thể hiểu đó là quá trình phủ định
chiến tranh nóng, chiến tranh lạnh để từng bước biến chiến tranh thành cạnh
tranh trong hoà bình, hợp tác và phát triển. Có thể điểm qua một số thiết chế
quản trị toàn cầu nổi bật đã hình thành và đang đóng vai trò phi biên giới rất
rõ rệt trong lĩnh vực kinh tế - xã hội quốc tế như: Quĩ tiền tệ quốc tế (IMF),
Ngân hàng thanh toán quốc tế (BIS), Ngân hàng thế giới (WB), Tổ chức

đến phân hóa trong nội bộ giai cấp công nhân ở từng nước cũng như trên
phạm vi khu vực và toàn cầu, gây chia rẽ khối đoàn kết thống nhất của giai
cấp công nhân.
Thực trạng trên đòi hỏi các Đảng Cộng sản và giai cấp công nhân muốn
tồn tại và phát triển phải tuyệt đối trung thành với chủ nghĩa Mác – Lênin,
vận dụng một cách sáng tạo vào nước mình từng bước vượt qua những khó
khăn, thách thức, tiếp tục thực hiện cải cách, đổi mới thắng lợi về mọi mặt và
nâng cao vị thế quốc tế của mình trên trường quốc tế.
Chúng ta đều biết, một trong những phát hiện vĩ đại của Mác, Ăngghen
là đã sớm biết tách riêng giai cấp vô sản ra đời từ khối quần chúng bị áp bức,
phát hiện ra vị trí đặc biệt và những xu hướng lịch sử của nó. Từ đó, khẳng
định sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản và chỉ ra những hình thức và phương
pháp thực hiện sứ mệnh đó.
Lý luận về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là một trong những
vấn đề chủ yếu nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin. Nó đã được Mác, Ăngghen
luận chứng một cách khoa học xuyên suốt trong nhiều tác phẩm và được
Lênin tiếp tục phát triển trong những điều kiện lịch sử mới. Ngay từ cuối năm
1844, trong tác phẩm “Góp phần phê phán triết học Pháp quyền của Hêghen”,
lần đầu tiên Mác đã nêu lên vấn đề sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản và
4
những điều kiện mà qua đó nó xóa bỏ quan hệ bóc lột, tư bản chủ nghĩa, thiết
lập quan hệ xã hội mới. Đến bản “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” và bộ “Tư
Bản” thì lý luận về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân đã được phát triển
đến một mức độ nhất định. “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” là một sự khái
quát về lý luận phong trào cách mạng của giai cấp công nhân giữa thế kỷ thứ
XIX. Bộ “Tư Bản” đã giải phẫu xã hội tư bản chủ nghĩa vạch rõ cơ sở kinh tế
của cơ cấu xã hội và những xu hướng tiếp tục phát triển của nó, đặt cơ sở cho
việc giải thích vai trò của giai cấp công nhân trong việc tạo ra những giá trị
vật chất, trong việc thủ tiêu phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và xây
dựng xã hội mới. Đến thời kỳ này, nhiều phạm trù, khái niệm cơ bản nhất đã

- Sự ra đời của Đảng Cộng sản là tất yếu khách quan. Đảng Cộng sản là
sản phẩm của sự kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và
là nhân tố quyết định thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản.
“Vai trò, sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản” luôn là vấn đề trung tâm trong
suốt một cuộc đấu tranh chính trị - tư tưởng lâu dài và quyết liệt từ khi chủ
nghĩa Mác - Lênin ra đời và các giai đoạn phát triển sau đó.
Hình thức khá phổ biến của sự phủ nhận vai trò của giai cấp vô sản là
sự công kích khái niệm khoa học của Mác - Ăngghen về giai cấp và giai cấp
vô sản. Một số người nêu lên tư tưởng “phi kinh tế” về giai cấp để xóa mờ
quan niệm của chủ nghĩa Mác cho rằng giai cấp vừa là một phạm trù kinh tế
vừa là một phạm trù xã hội. Không thể định nghĩa giai cấp vô sản một cách
tùy tiện, không tính đến vấn đề chiếm hữu - sở hữu tư liệu sản xuất, hơn nữa
lại chỉ coi đó “là một hiện tượng tâm lý”
1
. Một số người khác lại cho rằng
“không có một giai cấp công nhân được xác định rõ ràng”
2
. Điểm tựa của
những luận điểm xuyên tạc phạm trù giai cấp nói trên là ở chỗ không xem
quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất như là một tiêu chuẩn khách quan để xem xét
giai cấp.
Ngày nay trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học -
kỹ thuật và những hệ quả mà nó tạo ra, một lập luận phổ biến chống lại sự
1
. Xem W.L.Warner, Structure of American life. Edinburgh, 1952.
2
. Xem C.Kerr Marshall, Marx and modern Time. The multi - dimensional society. Cambridge, M.A, 1969,
Trang 96 - 98.
6
lãnh đạo của giai cấp công nhân là cho rằng lý luận Mác - Lênin về vấn đề

lịch sử của giai cấp công nhân. Sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội ở một
số nước vừa qua không phải là sự sụp đổ của chủ nghĩa Mác và lý luận về sứ
mệnh lịch sử của giai cấp công nhân. Trái lại, ở nhiều nguyên nhân của cuộc
khủng hoảng, sự sụp đổ đó là xuất phát từ chỗ không nắm vững vai trò lãnh
đạo của giai cấp công nhân và không thực hiện chuyên chính vô sản một cách
đúng đắn, mơ hồ về mâu thuẫn giai cấp trên bình diện thế giới. Chủ nghĩa đa
nguyên chính trị với huyền thoại về nền dân chủ đa nguyên chủ nghĩa đã đối
lập với quan niệm về đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác và do đó nó có tác
dụng chia rẽ giai cấp công nhân, phá hoại Đảng Cộng sản từ bên trong.
Ở Việt Nam, vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân đối với cách mạng
đã sớm được khẳng định cả về lý luận cũng như trong thực tiễn. Đó là một
trong những bài học hàng đầu của mọi thắng lợi của cách mạng nước ta trên
nửa thế kỷ qua.
Lịch sử đã trao quyền lãnh đạo cách mạng cho giai cấp công nhân mà
Đảng Cộng sản Việt Nam là đại biểu. Trước khi Đảng ta ra đời, các phong
trào yêu nước chống Pháp mang ý thức hệ phong kiến, tư bản đều lần lượt
thất bại. Cách mạng Việt Nam rơi vào cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối
cứu nước mà thực chất sâu xa là khủng hoảng về vai trò lãnh đạo của một giai
cấp tiên tiến. Trong cơ cấu xã hội của Việt Nam lúc bấy giờ chỉ có giai cấp
công nhân, do đặc điểm độc đáo của mình, là có vai trò lãnh đạo cách mạng.
Thế nhưng giai cấp công nhân chưa tiếp thu được chủ nghĩa Mác - Lênin, và
chưa trở thành giai cấp “vì nó”. Trong bối cảnh như vậy, những đóng góp của
Nguyễn Ái Quốc trong cuộc tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin và truyền bá vào
Việt Nam là hết sức to lớn. Chủ nghĩa Mác - Lênin truyền bá vào phong trào
công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam đã đưa đến sự ra đời của Đảng
ta, bước ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam, mở đầu cho thời kỳ giai cấp
công nhân lãnh đạo cách mạng. Khác với lý luận và thực tiễn ra đời của các
8
chính Đảng chính trị của giai cấp công nhân, sự ra đời của cách chính Đảng
Cộng sản Việt Nam dựa trên cả ba yếu tố (Chủ nghĩa Mác - Lênin với phong

còn khi xây dựng một nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định hướng xã
hội chủ nghĩa. Thế nhưng, trong những điều kiện mới của thời đại toàn cầu
hoá, kinh tế tri thức, dưới những quan điểm mới của Đảng ta từ Đại hội lần
thứ VI đến Đại hội lần thứ X, những quan niệm mới về giai cấp công nhân
Việt nam và lập trường của giai cấp công nhân cần phải được nhận thức lại,
mà trong đó những điểm cơ bản nhất là: giai cấp công nhân “phải tự mình trở
thành dân tộc”, tiêu biểu cho quyền lợi của dân tộc, đặt quyền lợi của dân tộc
lên trên quyền lợi của giai cấp;giai cấp công nhân hiện đại không còn là giai
cấp công nhân - vô sản như trong thế kỷ XIX; giai cấp công nhân mà trong đó
tầng lớp công nhân trí thức chiếm một vị trí ngày càng to lớn, khối liên minh
công - nông - trí thức là cơ sở của khối đại đoàn kết toàn dân; giai cấp công
nhân rất phong phú, đa dạng theo thành phần kinh tế mà họ tham gia vào; giai
cấp công nhân phải là đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến nhất của xã hội
hiện đại, được vũ trang bằng những tri thức hiện đại nhất,…Vì vậy, không
được máy móc giáo điều, không dựa vào những quan niệm lạc hậu để xem xét
lập trường của giai cấp công nhân, không được xem xét vấn đề lập trường giai
cấp đi ngược với quan điểm lấy tiến bộ về lực lượng sản xuất làm điểm xuất
phát, đảng viên cán bộ phải lấy việc học tập những tri thức hiện đại như một
trong những nhiệm vụ quan trọng nhất, chủ nghĩa Mác - Lênin cũng luôn
được vận dụng sáng tạo và bổ sung không ngừng bằng những tri thức hiện đại
nhất của nhân loại. Kinh nghiệm của nhân loại và dân tộc ta trong thế kỷ XX
chỉ ra rằng, đứng vững hay không vững trên lập trường của giai cấp công
10
nhân hiện đại là điểm cốt tử nhất để có được mô hình chủ nghĩa xã hội phù
hợp hay không.
2. Vị trí, vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong tình hình
mới - xu thế toàn cầu hoá hiện nay
Sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo trong suốt hơn
20 năm qua đã đem lại những thành tựu hết sức to lớn và cơ bản. Đời sống
của nhân dân không ngừng được cải thiện. Nền kinh tế liên tục phát triển năm

* Vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới,
phát triển đất nước
Khi tiến hành công cuộc đổi mới, chúng ta chuyển từ nền kinh tế hành
chính, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự
tồn tại nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, với nhiều hình thức sở hữu
trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, là điều kiện khách
quan, buộc giai cấp công nhân phải thích nghi và họ đã thể hiện những bản
lĩnh cách mạng của mình.
Mặc dù tình hình trong nước và thế giới có nhiều khó khăn, diễn biến
phức tạp, nhưng giai cấp công nhân thông qua đội tiên phong của mình là
Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra cương lĩnh chính trị đúng đắn và các định
hướng chính sách thích hợp, chèo lái con thuyền cách mạng nước ta vượt qua
cơn khủng hoảng chính trị - xã hội của đất nước khá hiểm nghèo để tồn tại và
phát triển. Trên thực tế những năm qua, Đảng ta - đội tiền phong của giai cấp
công nhân đã quán triệt sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí
Minh, đi sâu nghiên cứu, tìm ra con đường đi đúng đắn, đầy sáng tạo cho
công cuộc đổi mới giữ vững mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa
xã hội. Giai cấp công nhân thông qua đội tiền phong của mình đã dẫn dắt toàn
12
xã hội thực hiện các nhiệm vụ đổi mới theo phương châm “phát triển kinh tế
là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt, phát triển văn hóa là nền tảng tinh
thần của xã hội”. Giai cấp công nhân đã phát huy vai trò của mình trên tất cả
các lĩnh vực của đời sống.
Về mặt sản xuất, giai cấp công nhân là lực lượng cơ bản, chủ yếu, có
vai trò to lớn trong nền kinh tế quốc dân. Mặc dù về số lượng giai cấp công
nhân chiếm tỷ lệ không lớn trong tổng số dân cư (tính đến đầu năm 2007
khoảng 11%) và chiếm khoảng trên 21% lực lượng lao động xã hội nhưng lại
nắm giữ những cơ sở vật chất và các phương tiện sản xuất hiện đại nhất của
xã hội, quyết định phương hướng phát triển chủ yếu của nền kinh tế, giai cấp
công nhân là lực lượng lao động đóng góp nhiều nhất vào ngân sách nhà

Giai cấp công nhân Việt Nam là lực lượng chính trị - xã hội quan trọng
bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Giai cấp công
nhân có vai trò quan trọng xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nhất là trong
nền công nghiệp quốc phòng, yếu tố quan trọng tạo nên sức mạnh của lực
lượng vũ trang nhân dân. Là lực lượng lao động tiến bộ đại diện cho phương
thức sản xuất tiên tiến, có tổ chức kỷ luật chặt chẽ, giai cấp công nhân Việt
Nam rất nhạy cảm chính trị không hoang mang dao động, luôn cảnh giác với
mọi âm mưu thủ đoạn của kẻ địch, làm thất bại mọi âm mưu "diễn biến hòa
bình" giữ vững mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên
định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Giai cấp công nhân luôn chăm lo xây
dựng bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ
khối liên minh giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức.
* Những biến đổi và phát triển của giai cấp công nhân Việt Nam trong
công cuộc đổi mới và bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
14
Quá trình đổi mới xây dựng đất nước, giai cấp công nhân không chỉ
phát huy vai trò của mình, đóng góp vào sự nghiệp đổi mới mà còn là sản
phẩm của quá trình đổi mới; dưới tác động của quá trình đổi mới đã có nhiều
biến đổi và phát triển không ngừng.
Bản thân khái niệm giai cấp công nhân cũng được mở rộng về đối
tượng, nội hàm và phạm vi hoạt động. Có thể hiểu ở những nét chung nhất,
giai cấp công nhân Việt Nam là những người lao động công nghiệp và dịch vụ
mà lao động của họ mang tính công nghiệp. Họ là những kỹ sư, cán bộ kỹ
thuật, nghiên cứu, áp dụng những thành tựu của khoa học - kỹ thuật, công
nghệ vào sản xuất. Họ là những người trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào
quá trình sản xuất và tái sản xuất ra của cải cho xã hội. Họ lao động trong các
xí nghiệp quốc doanh, quốc phòng, công tư hợp doanh, tư bản tư nhân, hợp
tác liên doanh với nước ngoài, xí nghiệp cổ phần, tiểu công nghiệp khu vực
tập thể, các doanh nghiệp tư nhân, lao động hợp tác ở các doanh nghiệp nước
ngoài

công nhân, sự giảm sút nhanh đội ngũ công nhân ở các doanh nghiệp quốc
doanh, tăng nhanh ở các doanh nghiệp tư nhân. Sự tăng nhanh quá trình trẻ
hóa đội ngũ công nhân cùng với trình độ văn hóa, tay nghề và quá trình đào
tạo được chú ý hơn. Sự không thuần nhất, đa dạng hóa, phân hóa giàu nghèo,
chênh lệch về thu nhập, mức sống giữa các bộ phận trong giai cấp công nhân.
Ý thức học tập nâng cao trình độ văn hóa, chính trị ở không ít công nhân thiếu
quyết tâm, cốt có việc làm, lo thu nhập kinh tế, ổn định đời sống cho gia đình
họ thiếu hoài bão lý tưởng lớn lao cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, xây dựng chủ nghĩa xã hội làm cho dân giàu, nước mạnh. Việc phát huy
16
quyền làm chủ của công nhân trong lao động, sản xuất và quản lý xã hội chưa
cao. Ở họ còn phần nào thụ động, dựa dẫm vào tập thể, bằng lòng với những
gì đã có ở mức thấp. Tỷ lệ đảng viên kết nạp trong công nhân chưa cao. Vai
trò tiền phong gương mẫu của đảng viên công nhân còn nhiều hạn chế. Một
bộ phận công nhân thoái hóa biến chất, sa vào các tiêu cực và tệ nạn xã hội
chậm được khắc phục
Giai cấp công nhân nước ta đang đứng trước những yêu cầu mới của sự
nghiệp cách mạng. Đó là tự khắc phục những yếu kém, những hạn chế thiếu
sót, vươn lên nhanh chóng về mọi mặt để phát huy vai trò lãnh đạo đủ sức
đảm đương những nhiệm vụ mới, nặng nề của công cuộc đổi mới đi vào chiều
sâu, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Để đạt được điều đó, giai cấp công nhân nước ta cần thực hiện tốt
những vấn đề chính sau:
- Một là, chăm lo xây dựng giai cấp công nhân toàn diện về ý thức
chính trị, lập trường tư tưởng, năng lực tổ chức và hoạt động thực tiễn để đủ
sức đảm đương vai trò lãnh đạo của giai cấp tiên phong. Đảng cần có định
hướng chiến lược xây dựng giai cấp công nhân hiện đại ở nước ta trong tiến
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Hai là, định hướng chiến lược phát triển nền kinh tế hiện đại tạo nền
tảng kinh tế vững chắc cho việc xây dựng giai cấp công nhân tiên tiến.

nay, phản ánh đòi hỏi bức xúc của các quốc gia dân tộc, các lực lượng tiến bộ.
Cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, dân sinh, tiến bộ và
công bằng xã hội đang có những bước tiến mới. Cùng với phong trào cộng
18
sản và công nhân quốc tế và các lực lượng tiến bộ của loài người, giai cấp
công nhân Việt Nam đã góp phần quan trọng trong việc tạo nên những xu thế
tích cực đó.
Như vậy, sự tác động của quá trình hội nhập quốc tế và xu thế toàn cầu
hoá vừa có tác động tích cực, vừa ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt của đời
sống kinh tế - xã hội nói chung và đến giai cấp công nhân Việt Nam nói riêng.
Tuy nhiên để giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế xã hội
đất nước, Đảng ta vẫn khẳng định rằng: “Giai cấp công nhân Việt Nam vẫn
là giai cấp lãnh đạo cách mạng Việt Nam thông qua đội tiền phong là
Đảng Cộng sản Việt Nam; giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên
tiến; giai cấp tiên phong trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội là lực
lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; lực
lượng nòng cốt trong liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng. Sự lớn mạnh của giai cấp
công nhân là một điều kiện tiên quyết bảo đảm thành công của công cuộc
đổi mới, CNH, HĐH đất nước”
1
.
Trước bối cảnh cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đang phát triển
mạnh mẽ như vũ bão, quá trình toàn cầu hoá kinh tế trên thế giới cùng với sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, chủ động, tích cực hội nhập
kinh tế quốc tế đòi hỏi giai cấp công nhân Việt Nam phải ra sức phấn đấu
vươn lên mạnh mẽ, nâng cao trình độ học vấn nghề nghiệp, trau dồi bản lĩnh
chính trị và nghị lực mới có thể thực hiện được sứ mệnh lịch sử của giai cấp
mình, đóng góp xứng đáng vào việc thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng
chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản trên phạm vi toàn thế giới.