Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3
1. Lý do chọn đề tài 3
2. Lịch sử vấn đề 4
3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài 6
4. Phương pháp nghiên cứu 6
5. Đóng góp của đề tài 6
6. Kết cấu của đề tài 6
NỘI DUNG 7
Chương I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 7
I. Phạm Tiến Duật - cuộc đời và sự nghiệp 7
II. Vẻ đẹp về hình tượng người lính trong thơ trẻ chống Mỹ 8
CHƯƠNG II: VẺ ĐẸP VỀ HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH TRONG THƠ
PHẠM TIẾN DUẬT 12
I. Người lính trong thơ Phạm Tiến Duật với vẻ đẹp của lý tưởng, của sự hiến
dâng 13
II. Người lính với vẻ đẹp của tinh thần lạc quan yêu đời 23
Chương III. VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH QUA PHONG CÁCH
THƠ PHẠM TIẾN DUẬT 29
I. Ngôn ngữ thơ ca đời thường, giản dị 29
II. Ngôn ngữ sáng tạo, tài hoa 34
KẾT LUẬN 37
TÀI LIỆU THAM KHẢO 39
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
3

Mỹ.
Trong thơ Phạm Tiến Duật, hình tượng người lính chính là hình tượng trung
tâm. Người lính không chỉ là con người lý tưởng mà là con người của đời thường
chiến đấu với đời sống nội tâm phong phú. Đi vào cuộc chiến đấu với tất cả tính chất
chủ động, tự tin của những người lính có lý tưởng cao đẹp, có sức mạnh và tiềm lực
nên tâm hồn người lính cũng có những nét thanh thản, tươi vui. Bằng giọng điệu vừa
nghiêm trang, sâu lắng vừa bông đùa tinh nghịch, Phạm Tiến Duật đã góp một tiếng
thơ chân thực, sâu sắc trong việc hoàn thiện bức chân dung người lính trong chiến
tranh.
Thơ Phạm Tiến Duật giúp chúng ta sống lại trong không khí của những năm
tháng hào hùng, gian khổ, nhưng hết sức lạc quan của cuộc kháng chiến chống Mỹ
cứu nước. Thơ ông gieo vào lồng bạn đọc niềm tin tưởng ở những phẩm chất tốt
đẹp, bền gan của con người Việt Nam trước những thử thách của lịch sử dân tộc.
Đó chính là những lý do thôi thúc tôi chọn đề tài : “ Vẻ đẹp người lính trong
thơ Phạm Tiến Duật” để nghiên cứu.

2. Lịch sử vấn đề
Phạm Tiến Duật có những bài báo từ đầu những năm sáu mươi của thế kỉ XX,
nhưng thơ ông lúc này vẫn còn lẫn trong thơ nhiều người khác. Phải đến cuộc thi thơ
do báo văn nghệ tổ chức vào năm 1969- 1970, ông mới thực sự ghi được tên tuổi của
mình vào làng thơ Việt Nam. Chùm thơ đoạt giải nhất của ông gây được ấn tượng
mạnh mẻ với độc giả về một phong cách thơ mới lạ. Bắt đầu từ đây, nhiều cây bút,
nhiều nhà phê bình, nghiên cứu văn học đã quan tâm đánh giá thơ ông. Một trong
những bài viết đầu tiên về thơ Phạm Tiến Duật là giữa chiến trường nghe tiếng bom
rất nhỏ (Tạp chí văn nghệ quân đội, số 10, 1970 của Nhị Ca). Nhị Ca cho rằng chùm
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
5

thơ đoạt giải bốn bài của Phạm Tiến Duật thực sự gây ấn tượng với độc giả về một

nhắc đến và giới thiệu trong các công trình tiểu luận nghiên cứu về Phạm Tiến Duật.
Hầu hết các cuốn sách đều tập trung phân tích, nghiên cứu những giá trị mới mẽ mà
nhà thơ Phạm Tiến Duật đã mang lại.

3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hình tượng người lính trong các sáng tác
của Phạm Tiến Duật, để từ đó làm nổi bật lên vẻ đẹp của hình tượng người lính
trong thơ ông.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong đề tài này, tôi vận dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và
đối chiếu.
Đồng thời sử dụng phương pháp liên ngành như văn học sử, thi pháp học.
5. Đóng góp của đề tài
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của
Phạm Tiến Duật. Hầu hết tất cả công trình đều nghiên cứu về cái hay, cái mới trong
các sáng tác của ông. Chưa có cuốn sách nào viết về vấn đề “Vẻ đẹp của người lính
trong thơ Phạm Tiến Duật”.Hy vọng tiểu luận này sẽ là một tài liệu tham khảo hữu
ích cho bạn đọc khi nghiên cứu thơ Phạm Tiến Duật.
6. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài có 3 chương:
Chương I: Những vấn đề chung
Chương II: Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Chương II: Phong cách thơ Phạm Tiến Duật với sự thể hiện vẻ đẹp người lính

Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
7

NỘI DUNG


ngủi nhưng cũng đủ để nhìn lại những đóng góp của một chặng đường thơ. Thơ
chống Mỹ tiếp nối hai giai đoạn thơ kháng chiến chống Pháp và xây dựng chủ nghĩa
xã hội- đây là một giai đoạn mà thơ có nhiều thành tựu mới.
Thơ đánh Mỹ mang theo nhiều phẩm chất tốt đẹp, vừa giàu lý tưởng, vừa giàu
chất hiện thực, có bề rộng của cuộc đời lẫn chiều sâu tâm trạng, có những tìm tòi
sáng tạo nội dung lẫn hình thức nghệ thuật. Nhiều nhà thơ xem đây là giai đoạn thử
thách cao nhất mà mỗi người đều vượt lên mình trong sáng tạo nghệ thuật. Nhiều thế
hệ nhà thơ đã có mặt trong cuộc chiến đấu với những đóng góp xứng đáng. Tố Hữu
viết “ Ra trận” “ Máu và hoa”, Chế Lan Viên với “ Hoa ngày thường, chim báo bảo”,
Xuân Diệu có: “ Hai đợt sóng” “ Tôi giàu đôi mắt”, Chính Hữu viết “ Đầu súng
trăng treo”, Nông Quốc Chấn với “ Dòng thác” và “ Đèo gió”. Thế hệ các nhà thơ lại
lớn lên trong thời kỳ chống Mỹ cũng có nhiều đóng góp quan trọng: Giang Nam viết
về “ Quê hương”, Thanh Hải với “ Những đồng chí trung kiên”, Lê Anh Xuân với “
Hoa dừa” và “ Trường ca Nguyễn Văn Trỗi”, Phạm Tiến Duật với “ Vầng trăng
quầng lửa”, Xuân Quỳnh với “ Hoa dọc chiến hào” và “gió lào cát trắng”, Dương
Hương Ly với “ Mảnh đất nuôi ta thành dũng sỹ”… Điều quan trọng là trong những
tác phẩm tiêu biểu trên đọng lại nhiều bài thơ hay, kết tinh được những tình cảm,
tâm trạng của thế hệ nhà thơ chống Mỹ.
Thơ ở giai đoạn này biểu hiện sâu sắc tư tưởng yêu nước, lòng tự hào về
truyền thống, về thắng lợi của hiện tại và tinh tưởng ở tương lai. Chủ nghĩa anh hùng
cách mạng là nội dung chủ yếu, là cảm hứng chư đạo được thơ khai thác và biểu
hiện với nhiều sắc thái. Đề tài được mở rộng đến nhiều mặt của cuộc sống nhưng đề
tài bao quát, trung tâm của thơ chống Mỹ cứu nước chính là đề tài về Tổ quốc. Cảm
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
9

xúc chân thành nồng cháy và suy nghĩ chính chắn, các nhà thơ biểu hiện như là sự
nhận thức lại Tổ quốc mình một cách sâu sắc, đầy đủ về nhiều mặt. Từ đó hiện lên
hình tượng Tổ quốc Việt Nam có bề dày lịch sử và chiều cao hiện tại, có những

Mà song nước dậy sóng cồn đại dương.
(Tố Hữu)
“Cồn cỏ” với thể thơ 5 chữ gọn, chắc, dứt khoát như hành động và cuộc sống
của các chiến sĩ ở đảo. Cồn cỏ ở xa ngoài trùng dương luyện mình trong chiến đấu,
chiến sĩ quyết tâm giữ đảo, hiên ngang trước quân thù, cuộc sống các chiến sĩ khẩn
trương mà vẫn ung dung, thanh thản:
Người chiến sỹ nơi đây
Tay trồng cây xuống đá
Tay ấn đạn lên nòng
Mắt trông vào con mắt
Ngực xáp vào lồng ngực
Chân xỏ giày tấn công
Chân bước lên đầu giặc
Con chim lain liệng vòng
Cỏ cồn xanh tiếp mọc
Còn ở bài “Trận địa trên cao” của Xuân Thiều lại mang cái không khí lạc
quan, tự hào, táo bạo. Phải đứng ở thế cao, với tầm nhìn mới, mới nghĩ được thế này:
Chiều chiều sau lúc lau xong pháo
Tiếng cười dậy cả dãy Trường Sơn
Giá mà kéo núi lên cao nữa
Xáp mặt quân thù đánh tuyệt hơn.
Không quân Việt Nam trẻ, chiến đấu đã thắng lợi. vấn đề không phải chỉ ở vũ
khí chiến đấu hiện đại, ở trình độ nắm vững khoa học mới mà ở đây cái chính là
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
11

chúng ta có sức mạnh tiềm tàng, có sức mạnh tổng hợp từ cơ sở xã hội ưu việt, có
sức mạnh từ cuộc chiến đấu anh dũng của nhân dân Việt Nam.
“ … Từ tuổi thơ tôi bay lên

chiến tranh, đến những nơi gian khổ, nóng bỏng, ác liệt nhất. Thơ ông phản ánh
được một phần cái không khí khẩn trương, dồn dập, ác liệt, sôi động và hào hùng
của những năm tháng sục sôi đánh Mỹ. Ây là vì tuổi trẻ của ông gắn bó sâu sắc, đã
sống hết mình, đã hòa nhập thực sự với những con người sống và chiến đấu trên
đường Trường Sơn. Cái nhìn trong thơ Phạm Tiến Duật không nghiêng về phía miêu
tả khốc liệt, cái dữ dội của chiến tranh mà chủ yếu là thể hiện những con người
mạng trong mình dòng máu của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, giàu lồng lạc quan,
thiết tha yêu đời trong hoàn cảnh chiến đấu vô cùng gian khổ, hiểm nguy. Cái khốc
liệt của chiến tranh chỉ là cái phông, cái nền làm nổi bật chân dung của người lính ra
trận. Vẻ đẹp về hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật là vẻ đẹp anh hùng,
dũng cảm, lạc quan, yêu đời…
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
13

I. Người lính trong thơ Phạm Tiến Duật với vẻ đẹp của lý tưởng,
của sự hiến dâng

Phạm Tiến Duật đến với đề tài người lính bằng sự trải nghiệm của chính
cuộc đời mình. Người lính trong thơ không chỉ là con người lý tưởng mà là con
người của đời thường với đời sống nội tâm phong phú. Họ nhận thức sâu sắc trách
nhiệm của mình đối với đất nước. Phần lớn những người lính còn rất trẻ, nhưng tuổi
đời của họ không ngăn cản ý thức trách nhiệm với Tổ quốc. Họ cùng lên đường gánh
vác nhiệm vụ chung, cả một thế hệ cầm súng, một thế hệ dàn hàng “gánh đất nước
trên vai”. Đến với chiến trường nơi đạn bom khốc liệt nhưng họ hiểu vì sao hộ phải
chiến đấu. Đất nước này còn đến mai sau phụ thuộc vào chính thế hệ những người
cầm súng ấy. Vì thế họ chấp nhận sự mất mát, hy sinh. Hy sinh tuổi thanh xuân, hy
sinh cả tinh thần của mình nhưng họ biết sự hy sinh của mình không vô ích:
Mười năm sống xa phố xa làng
Tám năm sống trong núi trong hang

vẫn chạy vì miền Nam phía trước”. Chân dung người chiến sĩ lái xe mưu trí dũng
cảm đối diện với quân thù luôn luôn làm xúc động lòng người:
Ta bật đèn pha ô tô trong chớp lóe ánh đạn
Rồi tắt đèn xe quay
Đánh lạc hướng giặc rồi ta lại lái xe đi
(Lửa đèn)
Những câu thơ gần với văn xuôi như kể lại một câu chuyện bình thường và
với những chiến sĩ ấy đó cũng là chuyện gian lao nối tiếp gian lao, nguy hiểm chồng
chất nguy hiểm nhưng họ vẫn vượt qua tất cả. Họ có thể rất khác nhau về tính nết, cá
tính nhưng họ có một điểm rất chung: chung mục đích , chung lý tưởng. Những
điểm chung ấy giúp họ vượt qua được nhưng giới hạn đời thường để trở thành một
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
15

khối đoàn kết, trở thành sức mạnh vô song. Ý chí và nhận thức của họ đã được
chuyển hóa thành những hành động cụ thể:
Bỗng nhiên bên rừng bom nổ
Chiếc xe bùng cháy bất ngờ
Chúng tôi lao vào dập lửa
Biết nơi cần đạn đang chờ
(Đồng chí lái chính, lái phụ và tôi)
Hành động quyết liệt cứu xe, cứu hàng của người chiến sĩ, của đồng chí lái
chính, lái phụ có cội rễ từ trong tiềm thức. Hành động ấy không hề bị yếu tố cá nhân
nào chi phối, cho dù trước đó họ không đồng tình với nhau về chuyện vừa gặp một
cô gái giữa đường. Có lẽ chân dung anh bộ đội lái xe được tác giả tập trung miêu tả,
thể hiện qua bài: Bài thơ về tiểu đội xe không kính. Hiện thực đời sống đã được đưa
vào trong thơ:
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ mất rồi

Sốt ruột vì nghe nứa nổ
Người cán bộ già bên bãi cỏ
Đăm đắm nhìn tàn lá đang rơi
(Những mãnh tàn lá)
Giặc điên cuồng bắn phá rừng. tàn lá rơi, cái ác hiện hình biến thành chủ
nghĩa… tất cả đều tác động đến những người lính. Họ đứng ngồi không yên, họ
nóng lồng, sốt ruột được tấn công, được xông lên tiêu diệt kẻ thù. Người lính trẻ nôn
nóng không còn bình tĩnh, người lính giá ném cái nhìn vào những tàn lá đang rơi.
Cuộc sống chiến trường không được Phạm Tiến Duật tô điểm qua cái nhìn lãng mạn
hóa mà bình dị và chân thực như nó đã và đang diễn ra.
Trên con đường Trường Sơn lịch sử, hình tượng người lính công binh trong
thơ Phạm Tiến Duật được khắc họa thật đặc sắc:

Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
17

Những đồng chí công binh lầm lì
Mùi bộc phá trộn vào trong tiếng hát
Trên áo giáp lấm đầy đất cát
Lộp bộp cơn mưa bỉ sắc đuối tầm
(Vầng trăng và quầng lửa)
Hiện thực máu lửa trên con đường huyết mạch Trường Sơn trong những năm
tháng chống Mĩ không làm chùn bước chân của các chiến sĩ. Mà ngược lại, đó chỉ là
môi trường tôi luyện lồng can trường, lồng dũng cảm của những người lính. Những
người lính công binh đối diện với gian lao, thậm chí là cái chết cận kề, tận mắt
chứng kiến cảnh “cơn mưa bỉ sắt” nhưng họ vẫn vượt lên bằng tinh thần “tiếng hát
át tiéng bom”. Ở họ có một niềm tin mãnh liệt khiến người đọc phải cảm phục:
Hun hút đường khuya rì rầm rì rầm
Tiếng mạch đất hai miền hòa làm một

học và trở thành những nhân vật nữ đẹp nhất của văn học cách mạng thế kỷ XX.
Hình tượng cô thanh niên xung phong luôn trở đi trở lại trong những trang thơ của
Phạm Tiến Duật ngay cả khi chiến tranh đã kết thúc. Cái đặc sắc trong thơ ông là
ông đã phát hiện ở họ một “vẻ đẹp kép”: vẻ đẹp của người phụ nữ và vẻ đẹp của
người anh hùng. Họ là nhưng người phụ nữ anh hùng của thời đại. “Gữi em cô thanh
niên xung phong”, “Niềm tin có thật”, “Cô bộ đội ấy đi rồi”, “Nghe em hát trong
rừng” là những bài thơ tiêu biểu tác động mạnh đến tâm trí người đọc bở hình tượng
những người con gái trẻ trung, đang ngày đêm hiến dâng tuổi thanh xuân của mình
cho đất nước.
Nét đẹp làm xúc động lồng người của các cô thanh niên xung phong trong thơ
Phạm Tiến Duật trước hết là sự trẻ trung hồn nhiên, là tuổi xuân, là thì con gái tràn
trề sức sống. Phạm Tiến Duật đã nhận ra cái hương, cái duyên của người con gái
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
19

Trường Sơn giữa nguy hiểm, bom đạn, giữa khó khăn khốc liệt nhưng họ vẫn không
quên mình là con gái. Chất nữ tính của họ làm xao xuyến bao người:
Em là cô bộ đội lái xe
Giặc nhằm bắn bốn bề lửa cháy
Cái buồng lái là buồng con gái
Vẫn cành hoa mềm mại cài ngang
(Niềm tin có thật)
Giữa cái chiến trường ác liệt và hiểm nguy nhưng hình ảnh cô bộ đội lái xe, cô
thanh niên xung phong hiện lên thật đẹp thật lãng mạn:
Đoàn thanh niên xung phong phá đá sửa đường
Dẫu hố bom kề bên còn bay mùi khét
Tóc lá sả đâu đó vẫn bay hương
(Lửa đèn)
Nhưng cô thanh niên xung phong đã đi vào thơ, vào nhạc bở chính cuộc đời

Từ góc nhìn của những người lính hành quân ra mặt trận, Nguyễn Đình Thi đã
cảm nhận sự ấm áp quân ra mặt trận, Nguyễn Đình Thi đã cảm nhận sự ấm áp kiên
trung của những cô gái thanh niên xung phong như điểm tựa vững chãi của những
đoàn quân ra trận. Phạm Tiến Duật lại khác, ông cảm nhận tâm hồn của những người
con gái ấy bằng một tâm hồn rất trẻ và bằng một ánh nhìn thật gần gũi, trìu mến và
đồng cảm. Nhà thơ đã nhìn ra được một điều thật thú vị nhưng cũng thật giản dị:
bom đạn, sốt rét không ngăn được nụ cười con gái, một chút làm duyên tinh nghịch
dễ thương:
Đêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đón
Em đóng cọc vào quanh hố bom
Cái miệng em ngoa cho chúng bạn cười giòn
(Gữi em cô thanh niên xung phong)
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
21

Nhà thơ không lên gân, không tung hô, không ngợi ca ồn ào. Mà nhà thơ
dường như chỉ muốn kể, kể rất thật những gì mình đã thấy, về những chuyện “từ nỗi
nhớ sâu xa”, từ niềm tin yêu, khâm phục và thương cảm:
Cạnh giếng nước có bom từ trường
Em không rửa ngủ ngay chân lấm
Ngày em phá nhiều bom nổ chậm
Đêm nằm mơ nói mớ vang nhà
(Gữi em cô thanh niên xung phong)
Hiện thực cuộc sống đã tác động vào tâm trí con người. Cô thanh niên xung
phong cũng vậy! Ban ngày phá nhiều hố bom nổ chậm nên ban đêm nổi ám ảnh, lo
lắng không bị lý trí kiểm soát nên cô mới nói mớ vang nhà. Chất thơ đã đạt đến độ
ám gợi, hàm súc. Phạm Tiến Duật lấy một chi tiết nhỏ để nói về sự hy sinh cao cả
của các cô gái trẻ một thời đến Trường Sơn không tiếc đời mình. Lời thơ giản dị
nhưng chân dung người con gái Trường Sơn đã lung linh tỏa sáng trong những trang

nhiệm của công dân, của tuổi trẻ, trách nhiệm và lòng danh dự đối với đất nước. Họ
không ảo tưởng về chiến trường, họ hình dung được những gian khổ, khó khăn và
hiểm nguy ở nơi đấy. Nhưng vì tình yêu và trách nhiệm với Tổ quốc, họ đã đến và
hy sinh cả một thời tươi trẻ của mình. Phạm Tiến Duật không chỉ nhìn những cô gái
thanh niên xung phong, những cô bộ đội như những anh hùng của thời đại mà ông
còn cảm nhận họ ở những nỗi niềm sâu kín, những khát vọng đời thgường mãi mãi ở
lại với cánh rừng già:
Đã sáu, bảy năm em gái xa nhà
Ba lăm tuổi chuyện chồng con chư nói
Cả một thời thanh xuân sôi nổi
Ở bên nhau giữa bếp lửa rừng già
(Cô bộ đội ấy đã đi rồi)
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
23

Thấm thía sự hy sinh sâu sắc của những người con gái ở rừng cho nên những
dòng thơ của ông viết về họ cứ phảng phất nỗi buồn, nỗi niềm xót xa và thương cảm.
Còn biết bao cô gái khác, trong hàng vạn chục dân quân như vậy ở Trường Sơn. Các
cô gái đang ngày đêm thầm lặng lấp hố bom, phá đá mở đường, chuyển thư, tiếp
lương, tải đạn, đem lời ca tiếng hát cổ vũ tinh thần cho chiến sĩ… Tình yêu quê
hương đất nước, sự hy sinh cho Tổ quốc ở những con người ấy thực sự là một tình
yêu lớn. Tình yêu ấy thổi mãi, thổi mãi giữa cánh rừng già Trường Sơn năm ấy. Nó
tạo thành âm hưởng của khúc tráng ca bất tận về tình yêu Tổ quốc.

II. Người lính với vẻ đẹp của tinh thần lạc quan yêu đời
Bên cạnh vẻ đẹp của sự hiến dâng thì người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
còn mang vẻ đẹp của tinh thần lạc quan yêu đời. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là
một bài thơ tiêu biểu cho vẻ đẹp của tinh thần lạc quan yêu đời.Trên chiếc xe không
kính người lính hiên ra với tư thế ung dung mà hiên ngang:

thay, và vẫn có thể “ Phì phèo châm điếu thuốc - Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”
Niềm vui và tiếng cười của những người lính trẻ sôi nổi, tinh nghịch cứ vút
lên giữa gian khổ khắc nghiệt, giữa cả nguy hiểm chết người của chiến tranh với
những “bom giật, bom rung, bom rơi”
Và niềm vui của họ càng nhân lên khi chung quanh họ đều là những con
người lạc quan như thế:
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Cái bắt tay qua ô cửa kính vỡ là một sự bù đắp tinh thần cho sự thiếu thốn vật
chất đó. Giữa gian khổ hiểm nguy, họ vẫn có niền vui chung của những người đồng
Vẻ đẹp hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật
Lê Thị Thủy ĐHSP Văn – Sử K50
25

đội, của “ gia đình” những người lính lái xe. Họ vẫn lạc quan băng về phía trước: “
Lại đi, lại đi trời xanh thêm”. Câu thơ với năm thanh bằng và điệp ngữ “ lại đi” tạo
âm điệu thanh thản, nhẹ nhàng. Hình ảnh bầu trời xanh phơi phới một niềm lạc quan
, yêu đời
Nhiều người cho rằng, thơ Phạm Tiến Duật có nét gần gũi với thơ dân gian.
Sự gần gũi ấy chính ở vẻ đẹp giản dị, hồn nhiên trong hình tượng, ở cảm xúc chân
thành của người viết, nhất là khi viết về anh bộ đội. Ông đã từng viết về một buổi
chiều trong hầm đại bác. Trong thơ ca viết về anh bộ đội ít có bức tranh sinh động
đến thế :
Lại buồn cười mấy cậu công binh
Thích vỏ đạn, suốt trưa ngồi ngắm
Thương mấy anh thông tin lận đận
Xin phao bơi đưa máy qua sông.
Buổi chiều ở trong hầm đại bác

Lào . Các em- nạn nhân chiến tranh cần một nơi nương tựa, cần một mái ấm tình
thương. Các anh bộ đội Trường Sơn ngày ấy đã đón các em vào lòng. Các anh làm
cha, làm mẹ, làm thầy giáo, sẻ chia với các em tất cả nhữn gì mình có, bù đắp những
đau thương, mất mát mà các em phải chịu đựng. Hằng năm trẻ em Tây Nguyên mồ
côi đã được bộ đội cõng về nuôi nấng, dạy dỗ. Một mái ấm tình thương được dựng
lên che chở các em:
Đường về hậu phương xa thật là xa
Thôi ở lại đây, ống tay các anh cắt ra tha hồ mặc
Lá cây hợp thành nhà, gỗ kê thành bàn học
Lính quân đoàn thay nhau làm thầy giáo giảng bài.
(Gửi các em bước ở trường văn hóa Tây Nguyên ngày trước)
Khung cảnh đơn sơ nhưng tấm lòng rộng mở, nồng ấm, các anh đã dành cho
các em, thế hệ tương lai tất cả. Bởi vì mục đích của những cuộc hành quân ra mặt