HỒ CHÍ MINH VỚI THỰC HÀNH TIẾT KIỆM, CHỐNG THAM Ô, LÃNG
PHÍ, CHỐNG BỆNH QUAN LIÊU
Thực hành tiết kiệm, chống thanh ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu được Hồ
Chí Minh rất quan tâm và là quan điểm tư tưởng lớn của Người. Thật vậy, từ những
năm 20 của thế kỷ XX, trong một bài viết về Lênin, Người đã ca ngợi đạo đức cao
cả của Lênin. Người viết: “Không phải chỉ thiên tài của Người, mà chính là tính coi
khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động; đời tư trong sáng, nếp sống giản dị”.
Trong tác phẩm “Đường cách mệnh” dùng để huấn luyện lớp cán bộ cách
mạng đầu tiên của Đảng ta, Người đã chỉ giáo: “Tự mình phải cần kiệm, vị công
vong tư, không hiếu danh, không kiêu ngạo, nói thì phải làm, ít lòng ham muốn về
vật chất ”. Ngay khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 3-9-1945, Người
nêu ra “Những nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà”,
trong đó, Người “đề nghị mở một chiến dịch giáo dục đại tinh thần nhân dân bằng
cách thực hiện: cần, kiệm liêm, chính”. Ngay trong những năm tháng kháng chiến
gian khổ chống thực dân Pháp xâm lược, Người thường nhắc nhở đồng bào, cán bộ,
chiến sĩ kết hợp chặt chẽ phong trào thi đua giết giặc với phong trào tăng gia sản
xuất thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống quan liêu. Năm 1947,
Người viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Người căn dặn: Phải rèn luyện đạo đức
cách mạng, ra sức chống những thói hư tật xấu, lên mặt quan cách mạng hẹp hòi, tư
túi v.v… Đến năm 1952, Người lại viết tác phẩm “Thực hành tiết kiệm, chống
tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu”, trong đó phân tích rõ biểu hiện, bản chất,
tác hại, nguyên nhân, những biện pháp chống các bệnh này và thực hành chính sách
tiết kiệm. Trước lúc đi xa, Người còn viết bản “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét
sạch chủ nghĩa cá nhân” đăng báo Nhân dân ngày 3-2-l969. Cho đến bản “Di chúc”
thiêng liêng, Người vẫn không quên căn dặn: “Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự
thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư”.
Cuộc đời Hồ Chí Minh là tấm gương ngời sáng về đức cần kiệm liêm chính,
chí công vô tư, là mẫu mực về đời sống trong sáng, nếp sống giản dị, khiêm tốn phi
thường. Cuộc đời Người từ một phụ bếp trên tàu, một thợ ảnh ở ngõ hẻm
Côngpoanh đến khi trở thành Chủ tịch nước vẫn luôn là những tháng ngày thanh
bạch, tiết kiệm, giản dị và tao nhã. Ngôi nhà sàn của Người có một cái giường, một

nguyên nhân dẫn đến tham ô, lãng phí, đó là bệnh quan liêu: “Có nạn tham ô và
lãng phí là vì bệnh quan liêu. Vì những người và những cơ quan lãnh đạo từ cấp
trên đến cấp dưới không sát công việc thực tế, không theo dõi và giáo dục cán bộ,
không gần gũi quần chúng. Đối với công việc thì trọng hình thức mà không xem
xét khắp mọi mặt, không vào sâu vấn đề. Chỉ biết khai hội, viết chỉ thị, xem báo
cáo trên giấy, chứ không kiểm tra đến nơi, đến chốn”. Người cho rằng, bệnh quan
liêu là chỉ gieo hạt vun trồng cho tham ô lãng phí nảy nở, “vì những người và
những cơ quan lãnh đạo mắc bệnh quan liêu thành thử có mắt mà không thấy suốt,
có tai mà không nghe thấu, có chế độ mà không giữ đúng, có kỷ luật mà không nắm
vững. Kết quả là những người xấu, những cán bộ kém tha hồ tham ô, lãng phí”.
Người nhấn mạnh: tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân. Đó là
kẻ thù khá nguy hiểm, vì nó không mang gươm, mang súng, mà nó nằm trong các
tổ chức của ta, để làm hỏng việc của ta, nó làm hỏng tinh thần trong sạch và ý chí
vượt khó của cán bộ ta, nó phá hoại đạo đức cách mạng của ta là cần, kiệm, liêm,
chính. Hồ Chí Minh thường coi đó “là hành động xấu xa nhất của con người Nó
có hại đến sự nghiệp xây dựng nước nhà”, là “giặc nội xâm”. Bởi vì, tham ô, lãng
phí, quan liêu thường để liền với nhau và luôn và một trở lực lớn, là nguy cơ sụp đổ
đối với mọi chế độ xã hội. Vì thế, “chống tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu cũng
quan trọng, cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận. Đây là mặt trận tư tưởng và
chính trị”, và “muốn trừ sạch nạn tham ô lãng phí thì trước mắt phải tẩy sạch bệnh
quan liêu”.
Nguyên nhân sâu xa, bao trùm của các căn bệnh nêu trên, theo Hồ Chí Minh
là chủ nghĩa cá nhân - một thứ trở lực nằm ngay trong mỗi cán bộ, đảng viên và
mỗi con người. Người coi chủ nghĩa cá nhân là một trở lực nội tại và là một nguyên
nhân gốc gây ra bao khuyết điểm, sai lầm và trở lực khác. Người chỉ rõ: “Chủ
nghĩa cá nhân đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ
quan, tham ô, lãng phí Nó trói buộc, nó bịt mắt những nạn nhân của nó, những
người này bất kỳ việc gì cũng xuất phát từ lòng tham muốn danh lợi, địa vị cho cá
nhân mình, chứ không nghĩ đến lợi ích của giai cấp, của nhân dân. Chủ nghĩa cá
nhân là một kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội. Người cách mạng phải tiêu diệt

đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và làm giảm lòng tin
trong nhân dân”. Quan liêu, tham nhũng “đang thực sự là nguy cơ lớn”, đang ở
mức báo động và có thể phát triển hơn nữa cùng với kinh tế thị trường. Nhưng quan
trọng hơn là từ kinh nghiệm của các nước khác, Đảng ta muốn cảnh báo về hậu quả
xã hội nguy hiểm của nó. Tham nhũng, lãng phí, quan liêu ngoài những tổn thất về
kinh tế còn gây nên những thiệt hại chính trị - xã hội khó lường. Điều tệ hại hơn
của các tệ nạn này là làm tha hóa cán bộ, đảng viên, nhất là những người có chức,
có quyền làm mất lòng tin của dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ, làm cho các
chủ trương, chính sách bị sai lệch dẫn đến chệch hướng và là tiền đề của sự mất ổn
định về mặt xã hội, là điều kiện tốt cho các thế lực thù địch thực hiện âm mưu diễn
biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ, dẫn đến mất ổn định chính trị. Đối với kẻ thù, nạn
tham nhũng, quan liêu, lãng phí là cơ sở thuận lợi và mục tiêu để chúng công kích,
bôi xấu chế độ ta, làm suy yếu Đảng và Nhà nước ta. Đúng như Lênin trước đây đã
cảnh báo: “Nếu có cái gì làm tiêu vong chúng ta thì chính là những tệ nạn đó” . Các
tệ nạn này là những thách thức trên con đường phát triển của đất nước. Chỉ có đẩy
lùi các nguy cơ đó, đất nước ta mới phát triển đúng hướng; ngược lại, chỉ có phát
triển đúng hướng mới tạo cơ sở vững chắc đẩy lùi các nguy cơ đó.
Nhận rõ tính chất nguy hại của tệ tham nhũng, quan liêu, lãng phí, Đại hội IX
của Đảng ta đã có chủ trương: “Tăng cường tổ chức và cơ chế, tiếp tục đẩy mạnh
cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong bộ máy nhà nước và toàn bộ hệ thống
chính trị, ở các cấp, các ngành, từ trung ương đến cơ sở. Gắn chống tham nhũng
với chống lãng phí, quan liêu, buôn lậu, đặc biệt là chống các hành vi lợi dụng chức
quyền để làm giàu bất chính”. Để thực hiện có kết quả chủ trương trên, lúc này hơn
bao giờ hết phải thực hiện tốt lời di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “thực hành
tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu” phải nêu cao đạo đức cách
mạng, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, chống các tệ nạn xấu xa mà ai cũng bất
bình, chê trách; đồng thời phải sử dụng nhiều loại công cụ và biện pháp, nhất là
phải kết hợp tăng cường pháp chế với thuyết phục, giáo dục, kết hợp biện pháp
hành chính với phong trào cách mạng của quần chúng, song phải đấu tranh nhẫn
nại và kiên trì nhất định chúng ta sẽ chiến thắng loại “giặc nội xâm” này, đưa đất