BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
TRẦN THỊ KIM CÚC HÌNH TƢỢNG NHÂN VẬT QUASIMODO
TRONG TIỂU THUYẾT NHÀ THỜ ĐỨC BÀ PARIS
CỦA VICTO HUGO
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
SƠN LA, NĂM 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
Văn (đặc biệt là các thày cô trong tổ Lí luận văn học - Văn học nước ngoài) đã
tạo điều kiện ủng hộ và giúp đỡ em trong quá trình nghiên cứu khoá luận.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo, Th.S Nguyễn Thị Ngọc
Thuý đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo và động viên em trong quá trình thực hiện
khoá luận tốt nghiệp.
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể lớp K51 Đại học sư phạm
Ngữ văn, các cán bộ ở bộ phận thư viện Trường Đại học Tây Bắc đã giúp đỡ
em trong quá trình sưu tầm tài liệu để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp.
Em xin chân thành cảm ơn!
Sơn La, tháng 5 năm 2014
Sinh viên
Trần Thị Kim Cúc
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Lịch sử vấn đề 3
3. Phương pháp nghiên cứu 6
4. Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu 7
5. Đóng góp mới của khóa luận 7
6. Cấu trúc của khóa luận 7
CHƢƠNG 1. GIỚI THUYẾT CHUNG 8
1.1. Nhân vật văn học 8
1.1.1. Khái niệm nhân vật văn học 8
1.1.2. Vai trò, vị trí của nhân vật văn học 8
1.2. Nhân vật của chủ nghĩa lãng mạn 10
1.2.1. Chủ nghĩa lãng mạn 10
1.2.2. Nhân vật của chủ nghĩa lãng mạn 12
1.3. Tác giả Victo Hugo 13
1. Lí do chọn đề tài
Thế kỷ XIX, thế kỷ đầy những biến cố của thế giới toàn cầu. Và nước Pháp
được coi như nơi bắt đầu kỷ nguyên mới ấy của nhân loại, bởi cuộc cách mạng
tư sản vĩ đại. Victo Hugo xứng đáng được coi như “đứa con thiên tài của thời
đại”, là“hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn”.Tác phẩm của ông là “tiếng vọng
âm vang của thời đại” [10, 473]. Cho tới nay, ông vẫn là nhà văn của những
tình cảm phổ biến nhất, những khát vọng bình dị và sâu xa nhất của con người
và được coi là “nhà tiên tri của hòa bình trên toàn thế giới” [23, 10].
V. Hugo xuất hiện như một ngôi sao mọc sớm và lặn rất muộn ở chân trời
của thế kỷ. Mãnh liệt và cường tráng, thiên tài ấy ngay từ đầu đã tự khẳng định
mình như chủ soái của trường phái lãng mạn. Cho tới nửa sau của thế kỉ, dù
trào lưu lãng mạn đã qua thời vàng son của nó, thì bản thân Victo Hugo vẫn làm
mờ nhạt tài năng của nhiều “chủ nghĩa” đang nở ra và tàn đi rất mau chóng ở
cuối thế kỉ, đến nỗi họ phải than rằng“cây sồi già xanh ngắt cho đến lúc chết ấy
đã làm cớm cả một vùng bao quanh” [10, 475]. Bước vào văn đàn lúc 17 tuổi,
với cuộc đời kéo dài trong hơn 80 năm đầy ắp những biến cố sôi động, Victo
Hugo đã có mãnh lực thu hút áp đảo độc giả trên nhiều lĩnh vực khác nhau của
văn chương nghệ thuật và một cường độ sáng tạo hiếm hoi trong lịch sử văn
học xưa nay.
Khác với Banzac, thiên tài Hugo bộc lộ và được chấp nhận rất sớm.
Satobriang từng gọi ông là “cậu bé trác việt” [10, 474]. Vinh quang đã đến với
Victo Hugo ngay từ thuở thiếu thời. Hai mươi tuổi, Hugo đã đạt được nhiều
điều mà biết bao tài năng trẻ hồi ấy hằng khát vọng. Tuy chưa nổi tiếng như
Vinhi, Lamactin, nhưng trong nhóm Nàng thơ Pháp, gồm nhiều nhà văn nghệ
sĩ, Victo Hugo đã nổi lên như một nhân vật ấp ủ nhiều ý niệm mới mẻ về thi ca.
Bằng một hệ thống các phương thức và phương tiện thể hiện cuộc sống
bằng nghệ thuật, khám phá cuộc sống bằng hình tượng, ông đã cho ra đời hàng
loạt tác phẩm văn chương kiệt xuất. Cùng một lúc, V. Hugo xuất hiện ở cả ba
lĩnh vực: kịch, thơ, tiểu thuyết. Thành công của ông đã đem đến nhựa sống tươi
tốt, ươm mầm cho tâm hồn bao thế hệ. Khảo sát các tác phẩm của ông ta thấy
nhân vật trung tâm khác mà đặc trưng của nhân vật này là: xuất thân nghèo khổ,
dung mạo xấu xí, tàn tật. Nhân vật này có sức khoẻ phi thường và đức hi sinh
cao cả. Đây chính là nhân vật tiểu thuyết được tác giả Victo Hugo đặc biệt dành
sức lực ngòi bút điêu luyện của mình để xây dựng. Qua đó, giúp tác giả truyền
tải nội dung tư tưởng cũng như những đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm Nhà thờ
Đức bà Paris.
Nói tóm lại, vị trí của Quasimodo trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris
là rất quan trọng. Quasimodo chính là một đại diện của con người thời trung cổ,
là biểu tượng về sự hi sinh cao thượng của quần chúng trong một cuộc cánh
mạng chống tôn giáo vĩ đại trong lịch sử nước Pháp.
3
Hơn nữa, nghiên cứu tác phẩm Nhà thờ Đức bà Paris, mà cụ thể ở đây là
nghiên cứu hình tượng nhân vật Quasimodo, sẽ giúp ích rất nhiều cho chúng ta
trong việc khám phá tài năng nghệ thuật của tác giả, khám phá vẻ đẹp của cuốn
tiểu thuyết trên bình diện nội dung và nghệ thuật. Thông qua đó, tôi hi vọng sẽ
làm nổi bật được quan niệm nghệ thuật về thế giới và con người cũng như tài
năng nghệ thuật của nhà văn Victo Hugo. Trên cơ sở đó, thấy được tư tưởng
cũng như thi pháp nghệ thuật của chủ nghĩa lãng mạn.
Vì những lí do trên và tình yêu với tác phẩm, nhà văn và nhân vật, tôi đã
lựa chọn đề tài:“Hình tượng nhân vật Quasimodo trong tiểu thuyết Nhà thờ
Đức bà Paris của Victo Hugo” để nghiên cứu. Hi vọng sự thành công của đề tài
sẽ là nguồn tư liệu tham khảo cho việc học tập, giảng dạy và nghiên cứu các tác
phẩm khác của tác giả và trào lưu văn học lãng mạn.
2. Lịch sử vấn đề
Với những thành tựu chói lọi trên văn đàn thế giới, Victo Hugo cũng như
các tác phẩm của ông đã thu hút tâm trí của nhiều nhà phê bình nghiên cứu. Ở
Việt Nam, Victo Hugo trở thành một hiện tượng được nghiên cứu khá rộng rãi
và phổ biến.
Bằng tấm lòng ngưỡng mộ chân thành đối với tác giả Victo Hugo cũng
nhận lời. Tôi phải tuyển chọn những bài thơ đã dịch sẵn và mời nhiều nhà thơ
dịch tiếp.Thật là cảm động khi thấy hàng chục năm nay nhiều nhà thơ và nhà
nghiên cứu văn học Việt Nam đã cùng nhau dịch thơ Hugo theo từng tập một”
[15, 267].
Số lượng các bài nghiên cứu về tác gia này đặc biệt xuất hiện khá nhiều
trong khoảng từ 1985 trở lại đây. Trước hết, một số lượng lớn các bài nghiên
cứu từ các góc độ: tư tưởng chính trị xã hội, lý luận văn học - lý luận kịch; nhà
thơ; nhà tiểu thuyết, Victo Hugo và người Việt Nam được tập hợp lại trong công
trình Victo Hugo ở Việt Nam. Tiếp đến là Tạp chí Văn học số 6/2002 - NXB
Giáo dục - số đặc biệt kỉ niệm 200 năm sinh Victo Hugo, với nhiều bài nghiên
cứu cung cấp cho người đọc những cách nhìn mới về tác gia này. Đó là chưa kể
đến một số bài nghiên cứu về ông trong các thời kỳ trước đây như. Tất cả các
công trình nghiên cứu cùng các tạp chí văn học này đều thể hiện lòng cảm mến,
khâm phục của nhân dân Việt Nam đối với tác giả Victo Hugo: “Hugo đã đến
với những người đọc Việt Nam, đến tận cả những trường học miền núi xa xôi
hẻo lánh. Các nhân vật của Hugo thân thuộc và gần gũi hết sức đối với họ.
Điều kì diệu nào đã tạo nên được mối dây liên hệ vững chắc của V. Hugo với
độc giả như vậy? Phải chăng là ở tinh thần nhân đạo? Hay ở bút pháp trữ tình
toát ra từ mỗi trang tác phẩm của Hugo?Và phải chăng người đọc nhận được
từ mỗi dòng chữ mà nhà văn gửi gắm ở đó toàn bộ tâm hồn, tư tưởng của mình
những âm thanh đồng điệu? Chắc chắn là có tất cả những điều đó” [15, 268].
Với tư cách là một tác giả được ưa thích, Victo Hugo trở thành đề tài
nghiên cứu của nhiều luận án, luận văn các cấp. Tiêu biểu là luận án của Bửu
Nam về Thi pháp nhân vật trong tiểu thuyết của Victo Hugo, luận văn thạc sĩ
của Nguyễn Văn Hạnh Victo Hugo ở Việt Nam (1998) Hay trong cuốn Nghiên
cứu về Victo Hugo của Jean Massin với nhan đề Năm Victo Hugo(1985) đã tổng
kết:“Ông là nhà văn hơn ai hết bởi thiên tài mênh mông hiển nhiên của mình
5
đã khuất phục giới am hiểu văn chương (kể cả những nhà phê bình ác ý nhất),
Nhân - Lương Duy Trang chủ biên đã có đánh giá về nhân vật Quasimodo như
sau: “Quasimodo cũng là một loại đom đóm yêu một vì tinh tú” [9, 496]. Giáo
trình còn cho ta thấy mối tương đồng giữa nhân vật Quasimodo với nhân vật
Trương Chi trong truyện cổ tích Trầu cau của Việt Nam:“Chúng ta thấy phảng
phất bóng dáng của Trương Chi qua Quasimodo, và kết thúc câu chuyện, hình
6
ảnh mối tình mà cái chết cũng không thể chia rẽ - khi người ta muốn kéo bộ
xương của Quasimodo ra khỏi bộ xương mà y ôm hôn, thì nó vụn ra thành bụi -
vừa gần gũi với Torixtang và Izo, vừa gần gũi với kết thúc của Trương Chi và
Trầu cau” [10, 496].
Hay như trong cuốn Tiểu thuyết Hugo, tác giả Đặng Thị Hạnh cũng đã có
lời đánh giá về nhân vật Quasimodo trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris
như sau:“Hugo nhìn thấy ở phẩm chất bị che dấu của Quasimodo - một loại
nửa người bản năng và man rợ” - một lòng bác ái phù hợp với kinh Phúc âm và
ông đã chọn Quasimodo làm biểu tượng cho Nhà thờ Đức bà” [15, 37].
Hơn nữa Nhà thờ Đức bà Paris quả thực là kiệt tác của thể loại tiểu
thuyết vào thế kỷ XV. Với những giá trị mà cuốn tiểu thuyết đã đem lại thì
ảnh hưởng của nó đến văn đàn thi ca của nhân loại là không nhỏ. Ở nước ta
Nhà thờ Đức bà Paris là một trong những tác phẩm được yêu thích. Song để
nghiên cứu về hình tượng nhân vật Quasimodo thì đây là một đề tài còn tương
đối khá mới mẻ.
Như vậy từ trước tới nay đã có rất nhiều các công trình khác nhau nghiên
cứu tìm hiểu về tác phẩm Nhà thờ Đức bà Paris. Tuy nhiên, vấn đề hình tượng
nhân vật Quasimodo là một phương diện còn để ngỏ thôi thúc sự khám phá
kiếm tìm bởi những người yêu thích và khám phá văn chương. Vì vậy, tôi mạnh
dạn chọn đề tài nghiên cứu tên là:“Hình tượng nhân vật Quasimodo trong tiểu
thuyết Nhà thờ Đức bà Paris của Victo Hugo”.
3. Phƣơng pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp, trong đó chú trọng đến các
nhân vật Quasimodo trong Nhà thờ Đức bà Paris trên hai phương diện: đặc
trưng hình tượng và nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật.
5. Đóng góp mới của khóa luận
Trên cơ sở tiếp thu những công trình nghiên cứu của những tác giả đi trước và
qua khảo sát đánh giá của bản thân, khóa luận sẽ đi tìm hiểu, khám phá hình tượng
nhân vật Quasimodo trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris.Từ đó khóa luận
bước đầu khám phá những nét đặc sắc cơ bản trong việc khắc hoạ hình tượng nhân
vật Quasimodo trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà Paris của Victo Hugo.
6. Cấu trúc của khóa luận
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, khóa luận gồm 3 chương sau:
Chương 1. Giới thuyết chung.
Chương 2. Hình tượng nhân vật Quasimodo trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức
bà Paris của Victo Hugo.
Chương 3. Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật Quasimodo trong tiểu
thuyết Nhà thờ Đức bà Paris của Victo Hugo. 8
CHƢƠNG 1. GIỚI THUYẾT CHUNG
Với tác phẩm này, Victo Hugo đã rất chú ý xây dựng hình tượng các nhân
vật, đặc biệt là nhân vật Quasimodo. Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật
của ông trong tác phẩm này rất sắc sảo, độc đáo, qua đó giúp tác giả làm nổi bật
được tư tưởng chủ đề của tác phẩm.
Xuất phát từ đối tượng, nhiệm vụ của đề tài đã xác định trước đó, trong
chương một này, tôi sẽ trình bày khái quát một số vấn đề lí luận về nhân vật và
đi sâu tìm hiểu một số đặc điểm về cuộc đời, sự nghiệp của tác giả Victo Hugo
cũng như tác phẩm Nhà thờ Đức bà Paris của ông. Những kiến thức đó sẽ là
nền tảng lí luận, văn học sử để triển khai cho các chương sau.
1.1. Nhân vật văn học
1.1.1. Khái niệm nhân vật văn học
tương quan cơ bản và có tính lịch sử của thực tại được tái hiện sinh động trong
đó. Vì sao vậy? Vì phẩm chất riêng, nổi bật và bền vững của một con người là
sản phẩm của sự kết hợp theo quy luật nhất định vô số yếu tố vừa chủ quan, vừa
khách quan. Với nhân vật Hăm let (trong bi kịch Hăm let ), W. Shakespeare vừa
gợi cho ta niềm cảm phục một tính cách cao thượng đặc trưng của thời Phục
hưng, vừa giúp ta thấy được nhiều vấn đề lớn của chính thời đại đó, cảm nhận
được sức sống mãnh liệt của chủ nghĩa nhân văn trong cuộc đối đầu với những
thế lực hắc ám tượng trưng cho một thời trung cổ đương qua. Với nhân vật
Grangđê (trong tiểu thuyết Eugenie Grandet ), H. de Balzac vừa tạo cho độc giả
thái độ căm ghét loại tính cách keo cú, bủn xỉn đặc trưng của giai cấp tư sản
(thời tích luỹ tư bản), vừa chứng minh một cách thuyết phục khả năng huỷ hoại
nhân tính khủng khiếp của đồng tiền trong xã hội Pháp thế kỷ XIX.
Nhà văn Nga - Xô viết K.A. Fedin từng hình dung nhân vật giống như
“một công cụ” hữu hiệu giúp người viết nhận ra bản chất của đời sống và giúp
độc giả thấu hiểu những quy luật sâu xa đang ngầm chi phối mọi đột biến của
lịch sử. Quả vậy, nếu không có một nhân vật mang tính chất đa diện của con
người thời Âu hoá và có số phận may mắn lạ lùng là Xuân Tóc Đỏ, làm sao Vũ
Trọng Phụng có thể thâu tóm thần tình đến vậy bản chất của cả một xã hội - xã
hội thực dân nửa phong kiến, mà ông định nghĩa bằng hai từ “chó đểu”.
Nhân vật còn có vai trò tương tự như một chiếc chìa khoá, giúp nhà văn
mở cánh cửa bước vào hiện thực rộng lớn, tiếp cận những đề tài, chủ đề mới
mẻ. Theo một góc nhìn nào đó, có thể nói đề tài miền núi trong văn học cách
mạng Việt Nam sau 1945 đã “đẻ ra” một loại nhân vật mới trước đây ta chưa
từng gặp như Mị, A Phủ, ông Mong, Ính, Sạ…( trong truyện Tây Bắc của Tô
Hoài). Nhưng có thể nói ngược lại: chính những nhân vật nói trên đã tạo nên
tiền đề quan trọng giúp nhà văn đi vào khai phá đề tài cuộc sống của những dân
tộc vùng cao - một đề tài lớn còn ít được quan tâm, do vậy mà hứa hẹn nhiều
đóng góp có ý nghĩa.
Như đã trình bày ở trên, nhân vật là một hình tượng thẩm mĩ. Bởi vậy
không thể quên một vai trò khác của nhân vật đó là biểu hiện quan niệm nghệ
dung tục, tầm thường, không tình nghĩa và thói ích kỉ của những quan hệ tư sản
đã sớm được thể hiện trong chủ nghĩa tình cảm và tiền lãng mạn đến các nhà
văn sáng tạo theo chủ nghĩa lãng mạn càng trở nên đặc biệt gay gắt.
Bác bỏ cuộc sống tầm thường của xã hội văn minh tư sản, các nhà lãng
mạn chủ nghĩa hướng về một thế giới khác thường mà họ tìm thấy trong các
truyền thuyết và sáng tác dân gian, trong các thời đại lịch sử đã qua, trong
những bức tranh kỳ diệu của thiên nhiên, trong đời sống sinh hoạt tập quán của
11
các dân tộc và đất nước xa xôi. Họ đem những ước vọng cao cả và những biểu
hiện cao nhất của đời sống tinh thần như nghệ thuật, tôn giáo, triết học, đối lập
với thực tiễn vật chất tầm thường.
Theo Từ điển Thuật ngữ Văn học, những nét tiêu biểu nhất trong mô hình
thế giới của các nhà văn sáng tác theo chủ nghĩa lãng mạn là:“một cá nhân cô
đơn xung đột với môi trường xung quanh, một khát vọng tự do cá nhân vô hạn
tách biệt hoàn toàn với xã hội, dẫn tới sự thích thú với những tình cảm mạnh
mẽ, những tương phản gay gắt, những vận động bí ẩn, tối tăm của tâm hồn”
[14, 74]. Đó còn là vai trò to lớn của cái trực giác, vô thức. Đồng thời là sự ý
thức đầy đủ về vai trò của cá tính sáng tạo, của nghệ sĩ đối lập với sự “bắt
chước tự nhiên” của chủ nghĩa cổ điển. Chủ nghĩa lãng mạn cho rằng nghệ sĩ
có quyền cải biến thế giới hiện thực bằng cách tạo ra cho mình một thế giới
riêng đẹp hơn, chân thực hơn và vì thế hiện thực hơn. Nó thích sự tưởng tượng
phóng khoáng và bác bỏ tính quy phạm trong mĩ học và sự quy định có tính
chất duy lí trong nghệ thuật. Chủ nghĩa lãng mạn đòi hỏi tính lịch sử và tính dân
tộc của nghệ thuật với ý nghĩa chủ yếu là tái hiện lại màu sắc địa phương và
thời đại.
Tùy theo thái độ phản ứng lại đối với thực tại đời sống và cách tìm lối
thoát của các nghệ sĩ, người ta chia chủ nghĩa lãng mạn thành các khuynh
hướng khác nhau.
Thứ nhất, khuynh hướng tiêu cực với thái độ bi quan thực tại, tình cảm
trạng cô đơn não nuột:
… “Khi lá rừng xa rời về đồng cỏ
Để gió chiều hôm cuốn vội thung sâu
Và thân tôi như tấm lá úa màu
Gió hỡi gió cuốn ta đi cùng lá”
(Trầm tư đầu tiên: “Hiu quạnh”)
Nhân vật Role trong tác phẩm cùng tên của Satobriang bỏ tổ quốc Pháp ra
đi sinh sống với người da đỏ Châu Mĩ, không phải chỉ là câu chuyện di chuyển
về không gian mà còn là việc quay ngược lại thời gian - từ bỏ văn minh Châu
Âu quay về sống với những bộ tộc bản khai. Điều đó thể hiện lí tưởng xã hội -
thẩm mĩ thoát li hiện thực của chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực. Role phải ra đi như
vậy có phần vì mối tình oan trái với người chị gái - một mối tình vô vọng,
người chị phải đi vào nhà tu kín. Song chỉ có thế thì bỏ nhà ra đi, nhưng sở dĩ
Role không chỉ từ bỏ gia đình, mà từ bỏ luôn Tổ quốc bởi vì nước Pháp sau
cách mạng không còn là Tổ quốc của những chàng thanh niên quý tộc như Role
nữa. Điều này thể hiện đúng nguyên nhân ra đời của chủ nghĩa lãng mạn tiêu
cực ở Pháp, đó là sự phản ứng chống lại Đại cách mạng tư sản Pháp. Role chán
chường buồn bất lực, cô liêu với một trạng thái tâm hồn mông lung, ảo não. Đó
là cái tình điệu chung của các nhân vật lãng mạn tiêu cực. Nếu nhân vật hành
động tranh đấu thì cũng vì mục đích củng cố quyền lợi của bọn phong kiến quý
tộc thoái hoá, như trường hợp của anh chàng quý tộc trẻ tuổi trong tác phẩm
Xanh Mác của Vinhi: “đó là một tên quý tộc trẻ tuổi cầm đầu một vụ âm mưu
13
chống giáo chủ Risolio mà tác giả miêu tả là một kẻ biện hộ cho chế độ chuyên
chế” (Abramovich).
Cũng trong bài Tôi học viết như thế nào?, M. Gorki cho rằng:“chủ nghĩa
lãng mạn tích cực tăng cường ý chí con người đối với cuộc sống, thức tỉnh lòng
bất phục tùng đối với thực tại, đối với mọi đè nén, áp bức” [23, 513].
Nói chung, nhân vật trung tâm của chủ nghĩa lãng mạn tích cực là những
14
đầy ắp những biến cố sôi động, Hugo đã có mãnh lực thu hút áp đảo độc giả
trên nhiều lĩnh vực khác nhau của văn chương nghệ thuật và một cường độ sáng
tạo hiếm hoi trong lịch sử văn học xưa nay.
Ngoài ra, Victo Hugo còn có rất nhiều các tác phẩm có giá trị khác như:
Những người khốn khổ, Nhà thờ Đức bà Paris. Trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức
bà Paris, Hugo đã ca ngợi tình thương yêu của những con người bình thường.
Tác phẩm lớn Những người khốn khổ miêu tả những cảnh đau lòng dưới đáy xã
hội Pháp với cả chiều rộng và chiều sâu. V. Hugo hi vọng giải quyết ba vấn đề:
Sự sa đoạ của đàn ông vì bán sức lao động, sự truỵ lạc của đàn bà vì đói khát,
sự cằn cỗi của trẻ thơ vì tối tăm… Những con người bị vùi dập hiện ra trong tác
phẩm với tất cả vẻ đẹp cao cả. V. Hugo tin rằng lòng yêu thương tuyệt đối có
khả năng tiêu diệt điều ác và mang lại hạnh phúc trong tương lai cho số phận
những con người khốn khổ. Những rung động đầy chất thơ được nâng lên sự
suy tưởng có tính chất triết lý đó giải quyết vấn đề xoá bỏ nỗi đau khổ của nhân
loại trong thời kì hiện đại.
V. Hugo mất ngày 25/5/1885. Nhân dân Pháp đã thực hiện tâm nguyện
cuối cùng trong bản di chúc của Victo Hugo, tiễn đưa ông đến nơi an nghỉ cuối
cùng “trong chiếc quan tài của kẻ khó”. Thi hài ông được đưa vào viện
Pantheon. Victo Hugo là một trong những thiên tài văn chương hiếm hoi của
Pháp và của thế giới, là tấm gương tranh đấu không biết mệt mỏi cho nền tự do,
dân chủ của nhân loại tiến bộ.
Nhìn chung, Victo Hugo là nhà văn, nhà thơ, nhà chính trị lớn của nước
Pháp. Sự rộng lượng trong tư tưởng của ông, sự ân cần trong cách diễn tả đã
làm rung động tâm hồn người đọc. Ông là một nhà thơ bình dân, đã viết văn và
làm thơ với đặc tính giản dị nhưng bao hàm bên trong sức mạnh, đề cập cả niềm
vui, nỗi buồn nhiều người. Di sản văn học mà ông để lại có giá trị về nhiều mặt,
mà nổi bật lên là giá trị nhân đạo lớn lao. Với những gì đóng góp cho dân tộc và
nhân loại, Hugo xứng đáng với danh hiệu“lương tâm của các danh hiệu”. Nói
đến Hugo là người ta nói đến chủ nghĩa nhân đạo, tấm lòng thương yêu của ông
Dostoievski là người hiểu tư tưởng nghệ thuật của Hugo một cách sâu sắc khi
ông viết:“Tư tưởng của Victo Hugo là tư tưởng cơ bản của toàn bộ nghệ thuật
thế kỉ XIX và ông là người đầu tiên phát ngôn cho tư tưởng đó … định thức của
tư tưởng đó là: phục sinh con người đã chết, đã bị đè bẹp hết sức bất công dưới
ách áp bức của hoàn cảnh xã hội, của tình trạng trì trệ bao thế kỉ và những
định kiến xã hội” [6, 525].
Hugo luôn gắn liền nhân dân với lịch sử, tin tưởng nhân dân trên con
đường phát triển lịch sử. Đả kích kẻ thù, tin tưởng nhân dân, Hugo mơ ước một
tương lai xán lạn lúc mà“ nhân dân ra khỏi vực thẳm, vượt qua sa mạc ảm
đạm”. Chính lòng yêu thương nhân dân, lòng căm thù giặc sâu sắc đã bồi
dưỡng cho ngòi bút Hugo thêm sức mạnh chiến đấu.
Nói tóm lại, quan điểm về thế giới con người của Victo Hugo luôn gắn liền
với tự do, dân chủ, hoà bình và tiến bộ. Ông mơ ước tất cả loài người sẽ được
sống trong một thế giới tươi đẹp, hạnh phúc, loài người sẽ không phải đối mặt
với những bất công ngang trái, dẫm đạp. Con người sẽ không còn bị tha hoá,
16
lưu manh, dị dạng và tật nguyền. Quan điểm đó cho thấy một Hugo rất lãng
mạn, rất văn minh nhưng cũng tràn đầy tình yêu thương nhân loại sâu sắc.
1.3.3. Những đóng góp của Victo Hugo đối với chủ nghĩa lãng mạn văn
học Pháp
Thực ra, khi nói đến kịch của Hugo là nói đến thơ, bởi đa số các vở
kịch đều viết bằng thơ. Đây là đặc điểm chủ yếu của chủ nghĩa lãng mạn: thơ là
thể loại có thể tự bộc lộ đầy đủ nhất. Nêú Hugo ít được biết ở nước ngoài qua
thơ, đó là do việc dịch thuật thơ bị vướng phải hàng rào ngôn ngữ hơn các thể
loại khác.
Là nhà thơ lãng mạn điển hình, thơ Hugo: “Là cái gì riêng tư nhất”, đúng
như ông đã nói. Song cũng hiếm nhà lãng mạn đã hoà được cái riêng tư, cái tôi
vào “Người khác” như Hugo. Dù có thời kì khủng hoảng, thăng trầm, ông vẫn
vượt ra được khỏi cái tôi chật hẹp, và điều đó khiến ông là nhà thơ lãng mạn
Việc nghiên cứu nghệ thuật tiểu thuyết Victo Hugo đã phần nào cho chúng
ta thấy những đóng góp của ông đối với thể loại này. Cho dù sử dụng hình thức
nào: tiểu thuyết đen, tiểu thuyết lịch sử hay luận đề hay phối hợp chúng lại
trong một tác phẩm duy nhất thì tiểu thuyết của Victo Hugo vẫn thuộc loại tiểu
thuyết truyền thống của thế kỉ XIX. Trong các tác phẩm của V.Hugo đã hàm
chứa những yếu tố nghệ thuật của thế kỉ XX, đó là độc thoại nội tâm trong Ngày
cuối cùng, đó là xu hướng thực tại hoá lịch sử được miêu tả, đó là sự biến dạng
nhân vật trong Nhà thờ Đức bà Paris. Đó còn là tính nhân đạo của những vấn
đề được đề cập và lí giải trong tác phẩm Những người khốn khổ của ông.
Cái vĩ đại mà Victo Hugo đã làm được trong cả cuộc đời sáng tạo nghệ
thuật của ông đó chính là việc ông đã trở thành hiện thân sáng tạo nghệ thuật
của một thế kỉ vốn đa tài đa dạng với nhiều tài năng xuất chúng, là đại diện lớn
tiêu biểu và trọn vẹn của chủ nghĩa lãng mạn Pháp và của cả Châu Âu. Di sản
văn học của Victo Hugo có giá trị nhiều mặt mà nổi bật lên là giá trị nhân đạo
lớn lao. Bằng tình thương của lẽ thiện và của cái cao cả, những độc giả của ông,
dù mang quốc tịch nào, dù thuộc màu da chủng tộc nào, dù thuộc tôn giáo nào
thì cũng sẽ dễ dàng xích lại gần nhau trong một sự hoà hợp mang tính quốc tế,
góp phần hiểu nhau hơn trong sự hoà nhập các nền văn hoá toàn cầu.
1.4. Tác phẩm Nhà thờ Đức bà Paris
Với tư cách là “chủ soái của chủ nghĩa lãng mạn, cây sồi già xanh ngắt”
[8, 255], Victo Hugo đã có những sáng tạo tuyệt vời vượt qua sự truy bức của
giới hạn thời gian, vượt qua những hạn chế của tư tưởng thời đại và cả những
đặc điểm về mặt hình thức của phương pháp sáng tác lãng mạn chủ nghĩa mang
tính lịch sử cụ thể đương thời. Tác phẩm của Hugo có sức vang động mãi mãi
tới tâm can người đọc, đánh thức lương tri nhân loại bằng những hồi chuông
cảnh tỉnh mạnh mẽ, vào tận những ngõ ngách sâu kín nhất của lòng người. Nhà
thờ Đức bà Paris có những chiều sâu tư tưởng hết sức độc đáo. Nhà sử học
Giuyn Misole đã nhận xét: “Cạnh ngôi nhà thờ lớn cổ kính, Victo Hugo xây
dựng một toà nhà thờ lớn khác bằng thi ca, cũng vững chắc như nền móng,
cũng ngất cao như dãy tháp của toà nhà thờ nọ” [6, 54].
đỉnh cao này đã làm cho Nhà thờ Đức bà Paris có một nội dung tư tưởng hết
sức phong phú với những chiều kích vươn đến vô tận.
Ngoài ra, trong tiểu thuyết này, V.Hugo còn kết hợp sử dụng triệt để biện
pháp nghệ thuật ẩn dụ, ngoa dụ, đặc biệt là biện pháp nghệ thuật tương phản.
Thể hiện rõ nét nhất chính là sự tương phản, đối lập giữa nhân vật Quasimodo
và phó giám mục C. Frollo. Qua đó, giúp tác giả nhấn mạnh và khắc hoạ rõ nét
hơn những phẩm chất cao đẹp ẩn sâu bên trong tâm hồn Quasimodo. Việc sử
dụng nghệ thuật tương phản là một đặc trưng trong thủ pháp tiểu thuyết Hugo,
19
nhằm làm nổi bật cái cao cả, cái nhân phẩm tuyệt vời bị che lấp ẩn náu trong
bản thân những con người bị xã hội bất công tước đoạt quyền sống làm cho họ
bị tha hoá, trở nên xấu xí, thô kệch.
* Tiểu kết:
Victo Hugo là một trong những nhà văn lớn nhất của văn học Pháp nói
riêng và của toàn nhân loại thế kỉ XVIII nói chung. Ông xứng đáng là “chủ soái
của chủ nghĩa lãng mạn”, nghệ thuật đối với Victo Hugo là sự sáng tạo và
vươn tới lí tưởng cao đẹp, cuộc sống cao đẹp cho con người. Hình tượng con
người trong các sáng tác của Hugo là những nhân vật luôn khát khao vươn tới
hạnh phúc. Con người mà Hugo vươn tới là vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách với thế
giới tính cách vô cùng phong phú và đa dạng. Chính điều ấy là nền tảng giúp
cho các tác phẩm của ông luôn luôn có sức sống mãnh liệt trong lòng bạn đọc
mọi thế hệ.
khiến mọi người sợ hãi, họ thấy Quasimodo giống như một con quái vật. Chắc
hẳn sẽ có không ít độc giả cho rằng Victo Hugo đã quá lạnh lùng với nhân vật
Quasimodo khi mà chính ông đã nhào nặn nên hình hài của hắn bằng những
ngôn từ vô cùng thô thiển, kinh dị. Dưới ngòi bút của Hugo, Quasimodo hiện
lên với vẻ ngoài xấu tới mức thậm tệ, xấu từ đầu đến chân, tay, lưng, mắt. Có lẽ
trong số vô vàn những pho tượng nhân vật văn học được đúc tạc từ trước tới
nay thì nhân vật Quasimodo của Victo Hugo là xấu nhất.
Trong Quyển 1, chương V của cuốn tiểu thuyết với nhan đề:“Quasimodo”,
tác giả Victo Hugo đã vẽ ra trước mắt bạn đọc một bản thể Quasimodo xấu xí
với đủ mọi tật nguyền. Trong xã hội Pháp lúc bấy giờ, cụ thể là nhân dân thành
phố Paris cổ kính, không có ai muốn tới gần Quasimodo, chẳng có ai thèm giao
tiếp, họ tỏ thái độ xa lánh ruồng bỏ đối với Quasimodo. Họ hoàn toàn không
thừa nhận Quasimodo với tư cách là một con người. Chúng ta hãy cùng quay
trở lại những trang văn của Victo Hugo và xem những người có mặt trong gian
đại sảnh của toà pháp đình đã nhìn Quasimodo bằng con mắt như thế nào?
Đầu tiên là những lời miêu tả của chính tác giả Victo Hugo về nhân vật của
mình: “Chúng tôi không định giúp độc giả có một ý niệm về cái mũi bè bè
thành ba mặt tam giác, cái mồm vành móng ngựa, con mắt trái ti hí che lấp bởi
Copyright: Tài liệu đại học ©