SÁCH HNG DN HC TP
KINH T CHÍNH TR
MÁC – LÊNIN
(Dùng cho sinh viên h đào to đi hc t xa)
Lu hành ni b

HÀ NI - 2005 =====(=====
HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG
HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG


li nhm giúp ngi hc xác đnh rõ nhng kin thc c bn cn nm vng và to
điu kin tip thu kin thc thun li hn.
Kt cu ca sách gm 14 chng theo Giáo trình Kinh t chính tr Mác Lê-nin
đã nêu trên. Mi chng đc biên son li gm:
Phn Gii thiu: Nêu mc đích yêu cu cn đt đc đi vi ngi hc sau
khi nghiên cu mi chng và ni dung khái quát ca chng, nhng vn đ chính
s nghiên cu.
Phn Mc đích, tóm tt: Tóm tt nhng kin thc c bn, cn thit cn nm
vng trong tng chng.
Phn Câu hi và bài tp: Các câu hi đ kim tra, cng c kin thc.
Cui cùng có thêm phn ph lc Hng dn tr li câu hi đ giúp ngi hc
trong vic làm bài cng c kin thc.
 nghiên cu môn hc này mt cách thun li, điu kin tiên quyt là ngi
hc phi đc trang b đy đ, vng vàng nhng kin thc ca Trit hc Mác Lê-
nin. Trong các sách tham kho đc bit không th thiu cun T BN ca C. Mác
và các Ngh quyt ca ng cng sn Vit Nam (Ln th VI, VII, VIII, IX).
Gii thiu môn hc

2
2. MC ÍCH MÔN HC
Cung cp cho sinh viên mt cách tng đi có h thng, có chn lc nhng
kin thc c bn ca môn Kinh t chính tr Mác-Lênin.
Tip tc bi dng th gii quan, phng pháp lun và t duy kinh t, vn
dng các kin thc kinh t - chính tr vào vic phân tích các vn đ kinh t, xã hi
và thc tin ca đt nc.
3. PHNG PHÁP NGHIÊN CU MÔN HC
 hc tt môn hc này, sinh viên cn lu ý nhng vn đ sau :
1- Thu thp đy đ các tài liu :
◊ Bài ging: Kinh t chính tr Mác – Lênin, Nguyn Quang Hnh,
Nguyn Vn Lch, Hc vin Công ngh BCVT, 2005.

đc nhng ni dung tng th ca môn hc và gii đáp thc mc; đng thi sinh
viên cng có th trao đi, tho lun ca nhng sinh viên khác cùng lp. Thi gian
b trí cho các bui hng dn không nhiu, do đó đng b qua nhng bui hng
dn đã đc lên k hoch.
5- Ch đng liên h vi bn hc và ging viên:
Cách đn gin nht là tham d các din đàn hc tp trên mng Internet. H
thng qun lý hc tp (LMS) cung cp môi trng hc tp trong sut 24 gi/ngày
và 7 ngày/tun. Nu không có điu kin truy nhp Internet, sinh viên cn ch đng
s dng hãy s dng dch v bu chính và các phng thc truyn thông khác
(đin thoi, fax, ) đ trao đi thông tin hc tp.
6- T ghi chép li nhng ý chính:
Nu ch đc không thì rt khó cho vic ghi nh. Vic ghi chép li chính là
mt hot đng tái hin kin thc, kinh nghim cho thy nó giúp ích rt nhiu cho
vic hình thành thói quen t hc và t duy nghiên cu.
7 -Tr li các câu hi ôn tp sau mi chng, bài.
Cui mi chng, sinh viên cn t tr li tt c các câu hi. Hãy c gng vch
ra nhng ý tr li chính, tng bc phát trin thành câu tr li hoàn thin.
i vi các bài tp, sinh viên nên t gii trc khi tham kho hng dn, đáp
án. ng ngi ngn trong vic liên h vi các bn hc và ging viên đ nhn đc
s tr giúp.
Nên nh thói quen đc và ghi chép là chìa khoá cho s thành công ca vic t hc!
Chng 1: i tng, chc nng và phng pháp ca môn kinh t chính tr Mác-
Lênin

4
1 CHNG I: I TNG, CHC NNG VÀ PHNG
PHÁP CA MÔN KINH T CHÍNH TR MÁC - LÊNIN
1.1. MC ÍCH, YÊU CU:
- Nm đc khái nim v kinh t chính tr nói chung và kinh t chính tr Mác-
Lênin nói riêng. V trí ca kinh t chính tr Mác-Lênin và vai trò ca kinh t chính
* Kinh t chính tr là môn khoa hc xã hi nghiên cu nhng c s kinh t
chung ca đi sng xã hi tc là các quan h kinh t trong nhng giai đon nht
đnh ca xã hi loài ngi.
* Kinh t chính tr Mác-Lênin là s k tha, phát trin  đnh cao ca lch s
các hc thuyt kinh t chính tr

Khoa
hc
Khoa hc t nhiên
Khoa hc xã hi
Lch s
X. hi hc
Khoa hc
kinh t
………
Kinh t
chính tr
KH k thut
CNTT KTCTTSC KTCT M-L Các HTKT hin đi

Kinh t chính tr là mt khoa hc nghiên cu nhng quan h sn xut ca con
ngi trong mi liên h qua li vi lc lng sn xut, vi kin trúc thng tng.
Nó đi sâu vch rõ bn cht ca các hin tng và quá trình kinh t đ rút ra quy
lut chi phi sn xut, phân phi, trao đi, tiêu dùng, tc là rút ra các quy lut kinh
t ca s vn đng xã hi.
Có th nói ngn gn đi tng ca kinh t chính tr là nghiên cu mt cách
toàn din, tng hp v các quan h sn xut.
1.4. CÂU HI VÀ BÀI TP
1. Vai trò ý ngha ca hc thuyt kinh t chính tr Mác-Lênin đi vi xã hi?
2. i tng nghiên cu ca kinh t chính tr Mác-Lênin là gì?
3. Th nào là tru tng hoá khoa hc? Cho ví d.
4. S cn thiêt phi hc tp kinh t chính tr Mác-Lênin.
Chng 2: Tái sn xut xã hi và tng trng kinh t

7
2 CHNG II: TÁI SN XUT XÃ Hi VÀ TNG TRNG
KINH T
2.1. MC ÍCH, YÊU CU:
Sinh viên nm đc nhng vn đ c bn v tái sn xut xã hi (khái nim,
ni dung, hiu qu, các khâu ca quá trình tái sn xut xã hi).
- Tng trng, phát trin kinh t có ý ngha nh th nào đi vi các quc gia
nói chung và Vit Nam nói riêng .
-  tng trng, phát trin kinh t cn tp trung ti nhng yu t nào?
- Mi quan h tác đng qua li gia tin b xã hi và phát trin kinh t
2.2. NI DUNG CHÍNH:
I.TÁI SN XUT XÃ HI
1. Các khái nim c bn v tái sn xut xã hi.
2. Các khâu ca quá trình tái sn xut.
3. Nhng ni dung ca tái sn xut xã hi.
4. Hiu qu ca tái sn xut xã hi.

quan h gn bó hu c vi nhau.Trong đó:
Sn xut là đim xut phát trc tip to ra sn phm và có vai trò quyt đnh
các khâu tip theo.
Tiêu dùng là khâu cui cùng là đim kt thúc ca quá trình tái sn xut, tiêu
dùng to ra nhu cu và là mc đích ca sn xut.
Phân phi và trao đi là khâu trung gian, là cu ni gia sn xut vi tiêu
dùng. Nó có th thúc đy hoc kìm hãm sn xut và tiêu dùng.
2.3.1.3. Ni dung c bn ca tái sn xut xã hi
a. Tái sn xut ca ci vt cht
Tái sn xut ca ci vt cht là tái sn xut ra t liu sn xut và t liu tiêu
dùng. Trong đó tái sn xut t liu sn xut có ý ngha quyt đnh đi vi tái sn
xut t liu tiêu dùng. Tái sn xut t liu tiêu dùng có ý ngha quyt đnh tái sn
xut sc lao đng – là b phn quan trng hàng đu ca lc lng sn xut).
b. Tái sn xut sc lao đng
Tái sn xut sc lao đng phi đc thc hin c v s lng và cht
lng:
+ S lng là b sung sc lao đng cho quá trình tái sn xut.
+ Cht lng là s tng lên v th lc và trí lc qua các chu k sn xut.
c. Tái sn xut quan h sn xut
Vì sao phi tái sn xut quan h sn xut? áp ng yêu cu ca quy lut:
quan h sn xut phi phù hp tính cht và trình đ ca lc lng sn xut (Tái sn
xut ca ci vt cht và tái sn xut sc lao đng tc đã tái sn xut LLSX vy nên
phi có QHSX thích ng).
Chng 2: Tái sn xut xã hi và tng trng kinh t

9
Ni dung ca tái sn xut QHSX (quan h s hu v t liu sn xut, quan
h qun lý và quan h phân phi).
d. Tái sn xut môi trng sinh thái
+ Vì sao phi tái sn xut môi trng? Do tài nguyên thiên nhiên cn kit


10
+ Phát trin kinh t đc biu hin trên ba mt: Thu nhp thc t ca mi
ngi dân tng; thay đi c cu kinh t theo hng hp lý, hin đi; cht lng
cuc sng ca đi b phn dân c đc ci thin.
+ Các yu t nh hng ti phát trin kinh t- ba nhóm yu t sau: Nhng yu
t thuc lc lng sn xut, nhng yu t thuc quan h sn xut, nhng yu t
thuc kin trúc thng tng.
2.3.2.3. Mi quan h gia phát trin kinh t và tin b xã hi
+ S phát trin con ngi mt cách toàn din, phát trin các quan h xã hi,
công bng, dân ch đó là tin b xã hi
+ Biu hin ca tin b xã hi: Xã hi công bng, mc sng tng , dân trí cao.
Nhân t con ngi phát trin.
+ Tin b xã hi và phát trin kinh t có mi quan h tác đng h tr, thúc
đy nhau:
- Phát trin kinh t to điu kin vt cht cho xã hi tin b.
- Tin b xã hi thúc đy phát trin kinh t.
Nghiên cu mi quan h này giúp chúng ta thy đc c s và s cn thit
phi tng trng kinh t, phát trin kinh t gn vi tin b và công bng xã hi
ngay trong tng bc phát trin trong điu kin hin nay  Vit nam.
2.4. CÂU HI ÔN TP
1. Tái sn xut là gì? Phân tích ni dung ch yu ca tái sn xut xã hi.
2. Tái sn xut sc lao đng thc trng và gii pháp đi vi Vit nam trong
giai đon hin nay?
3. Phân tích các yu t nh hng ti tng trng kinh t. Tng trng, phát
trin kinh t có ý ngha nh th nào đi vi Vit Nam?
4. Th nào là phát trin kinh t? Nó biu hin  nhng tiêu chí nào?Phân tích
các yu t nh hng đn phát trin kinh t.
5. Trình bày mi quan h gia phát trin kinh t vi tin b xã hi.
Chng 3: Sn xut hàng hóa và các quy lut kinh t ca sn xut hàng hóa

Chng 3: Sn xut hàng hóa và các quy lut kinh t ca sn xut hàng hóa

12
3.3. TÓM TT
Chng này bao gm nhng ni dung chính ca hc thuyt giá tr ca Mác.
Hc thuyt này là c s đ nghiên cu hc thuyt kinh t Mác. Các kin thc c
bn cn nm vng là:
3.3.1. Sn xut hàng hóa
* Sn xut hàng hóa khác vi sn xut t nhiên t cp t túc, đó là sn xut ra
sn phm đ bán. Do vy nó ch có th ra đi và tn ti trên hai điu kin:
+ Có s phân công lao đng xã hi.
+ Có s tách bit tng đi v mt kinh t gia nhng ngi sn xut
hàng hóa.
S tách bit này b quy đnh trc ht  ch đ t hu và sau đó là các hình
thc s hu khác nhau.
* Mc đích ca sn xut hàng hóa là đ bán do vy li nhuân đc đt lên
hàng đu. ó là yu t chi phi tao mt tích cc ca sn xut hàng hóa nh thúc
đy sn xut hàng hóa, thúc đy lc lng sn xut phát trin, làm cho đi sng vt
cht và tinh thn ca nhân dân ngày càng đc nâng cao. Nhng do chy theo li
nhun dn đn tình trng làm hàng gi, trn thu, phân hóa giu nghèo là điu khó
tránh khi.
3.3.2. Hàng hóa
* Nhng sn phm ca lao đng nhm đáp ng nhu cu nào đó ca con ngi
và nó đi vào quá trình tiêu dùng thông qua mua bán thì đó là hàng hóa.
* Hàng hóa có hai thuc tính: Giá tr s dng và giá tr
* Giá tr ca hàng hóa:
V mt cht: Là lao đng tru tng kt tinh trong hàng hoá (hao phí lao
đng ca ngi sn xut hàng hoá bao gm c th lc và trí lc đ sn xut ra hang
hoá)
V mt lng: nhiu hay ít đc đo bng lng thi gian lao đng xã hi cn

* Sn xut hàng hóa phát trin thì tin t có 5 chc nng: Thc đo giá tr;
phng tin lu thông; phng tin ct tr; phng tin thanh toán và tin t th
gii
Tin t xut hin là do yêu cu ca sn xut hàng hóa và lu thông hàng hóa,
vì vy  mi thi k nht đnh lu thông hàng hóa bao gi cng đòi hi mt lng
tin cn thit cho s lu thông. Lng tin cn thit nu ln hn lng tin thc t
có trong lu thông s dn đn lm phát.
3.3.4. Qui lut giá tr
*Qui lut giá tr đt ra yêu cu sn xut và trao đi phi cn c vào hao phí
lao đng xã hi cn thit. Trao đi phi ngang giá, trong sn xut phi làm sao cho
hao phí lao đng cá bêt nh hn hoc bng hao phí lao đng xã hi có nh vy
mi tn ti và phát trin.
*Yêu cu kht khe ca quy lut giá tr tao ra tác đng mnh m đi vi nn
sn xut hàng hóa:

13
Chng 3: Sn xut hàng hóa và các quy lut kinh t ca sn xut hàng hóa

14
+ iu tit sn xut và lu thông hàng hóa: iu tit sn xut là làm thay đi
quy mô sn xut, làm cho các yu t sn xut gia các ngành, các lnh vc ca nn
kinh t quc dân đc điu hòa, hp lý. iu tit lu thông hàng hóa là phân b
ngun hàng t ni có giá c cao đn ni có giá c thp đ đm bo trao đi ngang
giá.
+ Kích thích ci tin k thut, hp lý hóa sn xut, tng nng xut lao đng,
làm cho lc lng sn xut phát trin.
+ Làm phân hóa nhng ngi sn xut hàng hóa, to điu kin tp trung vn
ln, nhanh chóng chuyn nn sn xut nh lên sn xut ln hin đi.
* S vn đng ca quy lut giá tr gn lin vi quan h cung cu, cnh tranh
và giá c hàng hoá trên th trng. Do vy:

I.S CHUYN HOÁ CA TIN THÀNH T BN
1.Công thc chung ca t bn:
2. Hàng hoá sc lao đng:
II. QUÁ TRÌNH SN XUT GIÁ TR THNG D VÀ QUY LUT KINH
T C BN CA CNTB
1. Quá trình sn xut giá tr thng d
2. T bn bt bin và t bn kh bin
3. T sut và khi lng giá tr thng d
4. Giá tr thng d tuyt đi ,tng đi và siêu ngch
5. Qui lut kinh t c bn ca ch ngha t bn
III. TIN CÔNG TRONG CH NGHA T BN
1. Bn cht ca tin công
2. Hình thc c bn ca tin công
3. Tin công danh ngha và tin công thc t
IV. TÍCH LU T BN
1. Thc cht ca tích lu t bn và các nhân t quy đnh qui mô tích lu
t bn
2. Qui lut chung ca tích lu t bn
Chng 4: Sn xut giá tr thng d – quy lut kinh t tuyt đi ca ch ngha t
bn

16
4.3. TÓM TT
4.3.1. S chuyn hoá ca tin thành t bn
-  có nn kinh t t bn ch ngha đim xut phi có tin
- Tin phi đc vn đng theo công thc T - H – T’, trong đó T’ = T+t
- Lng tin t dôi ra là do nhà t bn đã tìm đc mt th hàng hoá đc bit
là hàng hoá sc lao đng
Khi s dng, sc lao đng có đc tính là to ra mt lng giá tr mi ln hn
bn thân nó. ây là c s đó to ra giá tr thng d

- Tin công là giá c ca sc lao đng
- Có hai hình thc c bn ca tin công là tin công theo thi gian và tin
công theo sn phm
- Phân bit tin công danh ngha và tin công thc t
4.3.4. Tích lu t bn ch ngha
- Ngun gc ca tích lu t bn là giá tr thng d
- Thc cht ca tích lu t bn: là tng cng bóc lt giá tr thng d c v
chiu rng và chiu sâu.
- Nhân t nh hng đn qui mô tích lu là trình đ bóc lt giá tr thng d,
nng sut lao đng, chênh lch gia t bn s dng và t bn tiêu dùng và đi
lng t bn ng trc
- Tích lu t bn là mt qui lut:
+ Làm cho cu to hu c ngày càng tng lên th hin s phát trin v chiu
sâu ca t bn
+ Tích t và tp trung ngày càng tng th hin s phát trin v chiu rng ca
t bn.
+ Dn đn mâu thun giai cp ngày càng tng lên
- S bn cùng hoá giai cp vô sn là mt xu hng.Tuy nhiên, biu hin ca
nó rt phc tp. Cn phi có quan đim và kin thc vng vàng đ đánh giá, xem
xét vn đ này.
- i vi sn xut nói chung : đ nâng cao quy mô tích lu, cn khai thác tt
nht lc lng lao đng xã hi, tng nng sut lao đng s dng trit đ nng lc
sn xut ca máy móc, thit b và tng quy mô vn đu t ban đu.
4.4. CÂU HI ÔN TP
1. Mâu thun trong công thc chung ca t bn là gì?
2. c đim riêng có ca hàng hoá sc lao đng là gì?
3. Giá tr thng d là gì? Ly ví d vic sn xut ra giá tr thng d.
4. Bn cht ca tin công trong ch ngha t bn.
5. Thc cht ca tích lu t bn. Ý ngha ca vic nghiên cu?
6. Cu to hu c t bn là gì? Ti sao tích lu t bn li làm cho cu to hu

T bn luôn luôn vn đng, trong quá trình vn đng có s thay đi c v cht
và v lng.
5.3.1.1. Nghiên cu tun hoàn ca t bn là nghiên cu s thay đi v
cht ca t bn
T – H ( Tlsx, Slđ) … SX … H’ (có m) – T’
Chng 5: S vn đng ca t bn và tái sn xut t bn xã hi
Trong đó: T – là t bn tin t, T’ = T + m
H (Tlsx, Slđ) – là t bn sn xut
H’ – là t bn hàng hoá
iu kin đ tun hoàn t bn liên tc không ngng là: tng t bn phi đng
thi tn ti  c ba b phn (t bn tin t, t bn sn xut, t bn hàng hoá), các
b phn phi đc chuyn đi đu đn t hình thái này sang hình thái kia, k nhau
trong không gian và ni tip nhau trong thi gian.
5.3.1.2. Nghiên cu chu chuyn ca t bn là nghiên cu s thay đi v
lng ca t bn, nghiên cu tc đ vn đng ca t bn.
+ Các t bn khác nhau có tc đ vn đng khác nhau, th hin  thi gian
chu chuyn dài, ngn khác nhau.
+ Tác dng ca vic tng tc đ chu chuyn ca t bn:
Thi gian chu chuyn càng rút ngn thì càng to điu kin cho giá tr thng d
đc sn xut ra nhiu hn, t bn càng ln nhanh hn. S phát trin ca lc
lng sn xut, ca CMKHCN cho phép rút ngn đáng k thi gian chu chuyn
ca t bn.
+ S phân chia t bn theo hình thc chu chuyn: đc phân chia thành t
bn c đnh và t bn lu đng
Cn c phân chia: s khác nhau trong phng thc chuyn giá tr vào sn
phm, không phi cn c vào đc tính t nhiên (lâu bn hay không).
Ý ngha phân chia: Vic phân chia t bn thành t bn c đnh và t bn lu
đng li có ý ngha quan trng trong qun lý kinh t. Nó là c s đ qun lý và s
dng vn có hiu qu, đc bit vi s phát trin khoa hc công ngh hin nay dt
ra đòi hi bc xúc trong qun lý sn xut kinh doanh sao cho gim ti đa hao mòn

II(c+v+m) = I(v+m) + II(v+m)
iu kin thc hin trong tái sn xut m rng:
I(v+m) > II (c)
I(c+v+m) > I(c) + II(c)
II(c+v+m) > I(v+m) + II(v+m)
5.3.2.2. Khng hong kinh t trong ch ngha t bn:
Khái nim: Khng hong kinh t trong ch ngha t bn là khng hong sn
xut tha hàng hoá hay tha so vi sc mua eo hp ca qun chúng lao đng.
+ c đim: Không phi tha sn phm mà là tha hàng hoá (là đc đim có
tính bn cht, quy lut ca CNTB). Có tính chu k, s lp li nên gi là khng
hong chu k.
+ Khng hong kinh t chu k: là khái nim dùng đ ch s khng hong kinh
t có s lp đi lp li qua 4 giai đon trong khong thi gian t 8 đn 12 nm mt
ln (đc tng kt trong lch s). Bn giai đon là: Khng hong – Tiêu điu -
Phc hi – Hng thnh (Phn vinh).
+ Nguyên nhân sâu sa: mâu thun gia trình đ xã hi hoá cao ca lc lng
sn xut vi ch đ chim hu t nhân t bn ch ngha v t liu sn xut.
Biu hin:
SX m rng vô hn đ > < Sc mua có hn ca qun chúng
SX có t chc, k hoch trong XN > < Tính t phát vô chính ph ngoài th
trng
Giai cp t sn > < Giai cp CN và nhng ngi lao đông khác
+ Hu qu:
Phá hoi lc lng sn xut
Chng 5: S vn đng ca t bn và tái sn xut t bn xã hi

21
Phá hoi lnh vc lu thông
Kéo lùi mc đ sn xut kinh doanh.
T sau chin tranh th gii th hai đn nay do s can thip ca nhà nc t

1. T bn thng nghip và li nhun thng nghip
2. T bn cho vay và li tc cho vay
3. Công ty c phn, t bn gi và th trng chng khoán.
4. T bn kinh doanh nông nghip và đa tô
6.3. TÓM TT
6.3.1. LI NHUN BÌNH QUÂN VÀ GIÁ C SN XUT
6.3.1.1. Chi phí sn xut t bn . Li nhun và t sut li nhun
* Chi phí mà nhà t bn b ra đ sn xut hàng hóa ( k=c+v), so vi chi phí
thc t ca xã hi đ sn xut ra hàng hóa thì chi phí sn xut t bn bao gi cng
nh hn đó Khi bán hàng đúng giá tr (c+v+ m) phn thu v luôn ln hn phn b
ra (c+ v ) phn tri hn đó đoc gi là li nhun ( ký hiu là P) .
* Thc cht li nhun là hình thc bin tng ca giá tr thng d tuy nhiên
nó có th bng có th ln hn hoc nh hn ph thuc vào cung cu hàng hóa. T
sut li nhun bao gi cng nh hn t sut giá tr thng d
Chng 6: Các hình thái t bn và các hình thc biu hin ca giá tr thng d

23
T sut li nhun ch cho các nhà t bn đu t thy đu t vào ngành nào thì
có li , do đó dn đn cnh tranh
6.3.1.2. S hình thành li nhun bình quân và giá c sn xut
* Các hình thc cnh tranh:
+ Cnh tranh trong ni b ngành nhm giành u th trong sn xut và tiêu th
hàng hóa (gim giá tr cá bit) đ thu li nhun siêu ngch. Mun vy cn phi ci
tin k thut, hp lý hóa sn xut,… kt qu là hình thành giá tr th trng ca
hàng hóa, làm cho điu kin sn xut trung bình ca mt ngành thay đi, giá tr xã
hi ca hàng hóa gim xung, chât lng hàng hóa nâng lên
+ Cnh tranh gia các ngành nhm mc đích tìm ni đu t có li (thu t sut
li nhun cao), ngành nào t sut li nhun thp s b thu hp chuyn sang ngành
có t sut li nhun cao kt qu là s hình thành t sut li nhun bình quân.
* Tác đng ca cnh tranh dn đn : Quy lut giá tr thng d lúc này th