Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN
TRƯỜNG THCS

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
______________________________
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ
học có hiệu quả hơn?
NGƯỜI THỰC HIỆN :
TRƯỜNG :
Năm học 2007 - 2008
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 1 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
Như chúng ta biết thế giới đã bước sang thế kỷ 21 cùng với sự phát triển sâu
rộng của khoa học kĩ thuật và công nghệ. Trước bối cảnh thế giới đang tiến gần đến
một nền kinh tế trong phạm vi toàn cầu, sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông
tin. Việt Nam cũng trên đà phát triển và xem giáo dục là công cụ mạnh nhất để theo
kịp với các nước phát triển trên thế giới.
Trong những năm gần đây, nghị quyết của Đại hội Đảng và nhiều văn kiện khác
của nhà nước, của Bộ Giáo dục- Đào tạo đều nhấn manh việc đổi mới phương pháp
là một nhiệm vụ quan trọng của tất cả các cấp học và bậc học ở nước ta, nhằm đào
tạo những con người tích cực, tự giác, năng động sáng tạo, có năng lực giải quyết
vấn đề, vận dụng kiến thức vào cuộc sống. Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 của ban
chấp hành trung ương khóa VIII về những giải pháp chủ yếu trong giáo dục và đào
tạo đã chỉ rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối
truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.
Từng bước áp dụng những phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại
vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của
học sinh , ”.

I . CƠ SỞ LÝ LUẬN
Quy luật của quá trình dạy học là từ trực quan sinh động đến tư duy trìu
tượng, song quá trình nhận thức đó đạt hiệu quả cao hay không còn phụ thuộc vào
phương pháp giảng dạy của thầy và quá trình tiếp thu kiến thức của trò.
Vật lý là một trong những môn học có ưu thế trong việc phát huy tính tích cực
chủ động sáng tạo của học sinh, trong đó sách giáo khoa là một trong những phương
tiện thể hiện phương pháp dạy học tích cực. Trong chương trình vật lý 6, học sinh
đã nhiều lần tập đưa ra “Dự đoán” và được giáo viên hướng dẫn làm thí nghiệm để
kiểm tra tính đúng đắn của dự đoán. Đến lớp 7 phương pháp nghiên cứu đó cần
được phát triển và nâng cao hơn cần hướng dẫn học sinh thường xuyên đưa ra nhiều
dự đoán khác nhau về cùng một hiện tượng và tự lực đề xuất các phương án làm thí
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 3 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
nghiệm để kiểm tra dự đoán. Đặc biệt trong chương trình vật lý 7 có sử dụng nhiều
đến phương pháp thực nghiệm, tiếp tục rèn luyện cho học sinh kĩ năng làm thí
nghiệm và từ thí nghiệm rút ra kiến thức của bài học. Bên cạnh việc áp dụng
phương pháp thực nghiệm cần phải sử dụng phương pháp suy luận lôgic mới có thể
rút ra kết luận khoa học. Chẳng hạn như căn cứ vào quan sát thí nghiệm, rút ra được
các dạng giống nhau cho nhiều trường hợp, dạng đặc biệt của một trường hợp , xác
định mối quan hệ định lượng giữa các hiện tượng, xử lí sự chênh lệch giữa các số
liệu áp dụng luận 3 đoạn để suy ra hệ quả
II . CƠ SỞ THỰC TIỄN
Trước đây trong khi giảng dạy các môn học giáo viên chỉ chú trọng đến khối
lượng kiến thức cần truyền đạt mà coi nhẹ phương pháp học tập và nghiên cứu
mang tính đặc thù của từng môn . Vật lý là môn khoa học thực nghiệm thế nhưng
tình trạng phổ biến hiện nay vẫn là :
- Hầu hết các bài dạy chưa có đủ dụng cụ thí nghiệm cần thiết cho học
sinh .
- Kĩ năng làm thí nghiệm của học sinh vẫn còn hạn chế .

học sinh một cách cao nhất cần có một số biện pháp sau:
III. NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.
Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, các tri thức vật lí hoá là sự khái quát hoá
các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và các hiện tượng diễn ra trong đời sống. Dựa
trên các thí nghiệm học sinh thực hiện được các thao tác tư duy để tiếp thu tri thức
mới. Bài học có thí nghiệm kích thích óc tò mò khám phá khoa học, ham hiểu biết,
rèn luyện óc độc lập suy nghĩ và tư duy sáng tạo cho học sinh.
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 5 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
Sau đây tôi xin được chia sẻ một số kinh nghiệm cũng như được trao đổi với
các đồng nghiệp về biện pháp tổ chức học sinh tiếp thu kiến thức và đặc biệt là việc
làm thí nghiệm để để đạt hiệu quả trong bài học:
1.Chuẩn bị thí nghiệm
Nói chung thí nghiệm phải kích thích được hứng thú óc sáng tạo của học sinh.
Muốn đạt được điều đó giáo viên phải tìm hiểu thật kỹ nội dung bài dạy, các thí
nghiệm sẽ làm.
Ví dụ: khi nghiên cứu ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng tức là phải trả lời được
câu hỏi: ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng có hứng được trên màn chắn không?
Từ đó giáo viên xác định rõ mục đích thí nghiệm, lựa chọn các dụng cụ thí nghiệm
cần thiết cho phù hợp. Các dụng cụ thí nghiệm phải đơn giản dễ làm và chất lượng
tốt đảm bảo độ chính xác cao.
Trong quá trình giáo dục rất cần có óc sáng tạo của giáo viên để có được các
dụng cụ thí nghiệm phù hợp, vì không phải dụng cụ thí nghiệm nào cũng có và cũng
hoạt động tốt, nhiều khi giáo viên phải tự tạo ra các dụng cụ thí nghiệm phục phụ
cho giảng dạy.
Để kích thích thị giác giáo viên cũng cần phải chọn các thí nghiệm có đồ
dùng màu sắc tương phản “bắt mắt” giúp học sinh quan sát tốt hơn.
Thí nghiệm thành công tức là phải được chuẩn bị kỹ, làm đi làm lại nhiều lần
nếu thất bại sẽ phá vỡ tiến trình bài học gây tâm lí hoang mang thất vọng đối với

học tập ,học thuộc lòng.
Trong mỗi tiết dạy có thí nghiệm, giáo viên có thể phát huy tính tích cực học tập của
học sinh ở những mức độ khác nhau(có thể giáo viên thực hiện, có thể giáo viên
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 7 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
điều khiển học sinh thực hiện một vài phần, có thể để học sinh tự thực hiện hoàn
toàn )
Ví dụ : ở bài “Sự truyền ánh sáng”
Khi nghiên cứu về đường truyền ánh sáng đầu tiên giáo viên phải yêu cầu học
sinh đọc sách giáo khoa để thu thập thông tin để tìm hiểu mục đích của thí nghiệm,
dụng cụ thí nghiệm và cách tiến hành thí nghiệm. Giáo viên yêu cầu học sinh bố trí
thí nghiệm như hình 2.1 trong SGK và quan sát ánh sáng phát ra từ dây tóc đèn pin
bằng ống thẳng và ống cong sau đó yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: ánh sáng từ
dâytóc đèn pin truyền trực tiếp đến mắt ta theo ống thẳng hay ống cong?
Để trả lời được câu hỏi này học sinh phải tự làm thí nghiệm, quan sát tìm tòi
được những thông tin cần thiết cho quan niệm đường truyền của ánh sáng. Tiếp theo
yêu cầu học sinh xử lí thông tin bằng thí nghiệm kỉêm tra( bố trí thí nghiệm như
hình 2.2 SGK) với thí nghiệm này học sinh kiểm tra xem khi không dùng ống ánh
sáng có truyền đi theo đường thẳng không? Việc xử lí thông tin này đòi hỏi học sinh
phải suy nghĩ tìm tòi, tiến hành thí nghiệm, lựa chọn thông tin đã thu thập ở thí
nghiệm hình 2.1 để tìm ra lời giải đáp đúng về đường truyền của ánh sáng. Từ đó
học sinh phải hoàn thành được phần kết luận trong SGK(Đường truyền của ánh sáng
trong không khí là đường thẳng)
Để phát huy hiệu quả các thí nghiệm học sinh tự tìm tòi kiến thức một cách
chủ động sáng tạo. Điều vô cùng quan trọng là giáo viên phải biết kết hợp thí
nghiệm với hệ thống câu hỏi dẫn dắt. Ở chương II phần Âm học hầu hết các thí
nghiệm biểu diễn và thí nghiệm kiểm chứng để xây dựng và mở rộng kiến thức. Ví
dụ bài “Nguồn âm” ngoài các dụng cụ như dây cao su, trống, âm thoa giáo viên có
thể tạo thêm một thí nghiệm nhạc cụ (đàn ống nghịêm) và hướng cho học sinh tự

Page 9 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
* Đối với giáo viên.
- Ống nghiệm hoặc lọ nhỏ
- Vài ba dải lá chuối
- “Bộ đàn ống nghiệm” gồm 7 ống nghiệm đã được các tổ đổ nước với các mực
khác nhau.
III. Tổ chức hoạt động dạy và học.
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH NỘI DUNG
*Hoạt động 1: (5ph) Tổ chức tình huống học tập
GV: Yêu cầu học sinh tìm hiểu mục tiêu của
chương II.
GV: Chương âm học nghiên cứu các hiện tượng
gì?
HS: Đọc mởbài và nêu mục đích của bài
GV: Vậy âm thanh được tạo ra như thế nào ta
nghiên cứu bài hôm nay.
*Hoạt động 2: Nhận biết nguồn âm (10ph)
GV: Yêu cầu học sinh đọc thông tin C1 và giữ
yên lặng 1phút để trả lời câu hỏi C1.
GV: Thông báo (vật phát ra âm gọi là nguồn âm)
HS: Lấy ví dụ về nguồn âm(3 em)
HS: Trả lời câu hỏi C2
I. Nhận biết nguồn âm
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 10 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
*Hoạt động 3: Tìm hiểu đặc điểm chung của
nguồn âm(20 ph)
Thí nghiệm 1:

HS: Làm thí nghiệm. Gõ vào một nhánh của âm
thoa, lắng nghe, quan sát và trả lời câu hỏi C5
SGK
GV: Yêu cầu học sinh tìm phương án kiểm tra sự
dao động của âm thoa.
HS: Đưa ra phương án kiểm tra, sờ nhẹ tay vào
một nhánh của âm thoa.
GV: Qua các thí nghiệm trên em hãy cho biết làm
thế nào để vật phát ra âm?
GV: Bằng cách nào để kiểm tra vật đó có dao
động không?
HS: Trả lời câu hỏi và hoàn thành kết luận trong
SGK
* Hoạt động 4: Vận dụng củng cố hướng dẫn về
nhà.
1/ Vận dụng.
GV: Yêu cầu họcc sinh thảo luận và trả lời C6,
C7, C8.
HS: Nhận xét.
GV: Gọi học sinh làm thí nghiệm củng cố sau đó
trả lời câu hỏi C9 SGK
2/ Củng cố
GV:Các vật phát ra âm có chung đặc điểm gì?
HS: đọc phần có thể em chưa biết
Thí nghiệm 3: H10.3 SGK
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 12 of 16
Sỏng kin kinh nghim: Nm hc 2007-2008
GV: B phn no trong c phỏt ra õm( c hng
phỏt ra õm do dõy õm thanh trong c dao ng)

7A
32% 40% 28% 42% 52% 0
7B
31% 42% 27% 43.5% 46.5% 0
7C
31% 40.5% 28.5% 41.2% 47.5% 0
Nh vậy , so với đầu năm thì tỷ lệ % học sinh tiếp thu và hiểu bài ngay tại lớp
tăng lên rõ rệt, tỷ lệ khá giỏi tăng, giảm tỷ lệ học sinh trung bình và không có học
sinh yếu kém, điều đáng kể hơn cả là tính năng động và khả năng tự lập của các em
thể hiện khá roc rệt, quan hệ thầy trò trở lên gần gũi hơn. Trong giờ học khoảng cách
giữa thầy và trò đợc thu hẹp. Học sinh mạnh dạn hỏi thầy, trình bày quan điểm và
lập trờng của mình, mở rộng giao tiếp và t duy của các em.
Qua việc áp dụng phơng pháp đổi mới trên, chúng tôi đã rút ra một số bài học
sau:
C. BI HC RT RA.
S dng thớ nghim nh th no trong ging dy Vt lý gi hc cú hiu qu hn?
Page 13 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy là vấn đề cấp bách góp phần nâng cao
chất lượng giáo dục. Tuy nhiên cũng giống như các hoạt động khác trong nhà
trường nhân tố quyết định vẫn là đội ngũ giáo viên. Theo tôi người thầy phải có
nhận thức đúng, yêu nghề, chăm chỉ có sự chuẩn bị kĩ ( sau khi đã nghiên cứu kĩ bài
dạy) các thí nghiệm phải được thầy chủ động tiến hành trước nhiều lần, với các
phương thức khác nhau để chọn ra phương pháp hay nhất, học sinh dễ áp dụng khai
thác được tốt kiến thức từ các thí nghiệm này, học sinh phải tự mình được làm các
thí nghiệm, ngôn ngữ của thầy phải trong sáng, chính xác, trình bày ngắn gọn xúc
tích để học sinh tiếp thu bài nhanh. Bên cạnh đó người thầy phải luôn tìm tòi, sáng
tạo, học tập, lắng nghe ý kiến góp ý của đồng nghiệp, rút ra kiến thức mang tính tinh
chắc thực tiễn và vận dụng phương pháp tốt nhất cho mỗi bài dạy.
Môn Vật lí là môn khoa học thực nghiệm rất gần với cuộc sống đó là thuận

1. Trang bìa
2. Đặt vấn đề Trang 1
3. Nội dung 2
4. Cơ sở lý luận 2
5. cơ sở thực tiễn 2
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 15 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
6. Biện pháp thực hiện 3
7. Áp dụng vào một trường hợp cụ thể 7
7. Bài học kinh nghiệm 11
Sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 16 of 16