Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
mục lục
Mục lục Trang 1
Danh sách các chữ viết tắt Trang 2
Tài liệu tham khảo Trang 2
1. Phần thứ nhất: Đặt vấn đề Trang 4
1.1. Lý do chọn đề tài. Trang 4
1.2. Mục tiêu của đề tài. Trang 4
1.3. Nhiệm vụ của đề tài. Trang 5
1.4. Đối tợng, phạm vi và thời gian nghiên cứu. Trang 5
1.5. Những biện pháp và giải pháp thực hiện. Trang 5
1.5.1. Chuẩn bị thí nghiệm. Trang 5
1.5.2. Tiến hành thí nghiệm. Trang 6
1.5.3. Trao đổi ở tổ nhóm. Trang 7
2. Phần thứ hai: giải quyết vấn đề. Trang 8
2.1. Cơ sở lý luận. Trang 8
2.2. Cơ sở thực tiễn và thực trạng của việc hớng dẫn học sinh
sử dụng đồ dùng Vật lý ở trờng THCS Cẩm Tân. Trang 8
2.3. Điều tra kết qủa học tập đầu năm. Trang 9
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

1
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
2.4. áp dụng vào một trờng hợp cụ thể. Trang 10
3. Phần thứ ba: kết luận. Trang 13
3.1. Kết quả khảo sát chất lợng học kỳ I. Năm học 2009- 2010: Trang 13
3.2. Bài học rút ra. Trang 13
3.3. ý kiến đề xuất, đề nghị. Trang 13
Danh sách các chữ viết tắt

Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
Phần thứ nhất: đặt vấn đề
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

5
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
1.1. Lý do chọn đề tài.
Thế giới của chúng đã đi đợc 1/10 chặng đờng của thế kỷ 21 cùng với sự phát
triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và công nghệ. Trớc bối cảnh thế giới đang tiến
gần đến một nền kinh tế trong phạm vi toàn cầu, sự phát triển bùng nổ của công
nghệ thông tin. Việt Nam cũng trên đà phát triển và xem giáo dục là công cụ mạnh
nhất để theo kịp với các nớc phát triển trên thế giới.
Trong những năm gần đây, nghị quyết của Đại hội Đảng và nhiều văn kiện khác
của nhà nớc, của Bộ Giáo dục - Đào tạo đều nhấn manh việc đổi mới phơng pháp là
một nhiệm vụ quan trọng của tất cả các cấp học và bậc học ở nớc ta, nhằm đào tạo
những con ngời tích cực, tự giác, năng động sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề,
vận dụng kiến thức vào cuộc sống. Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 của Ban chấp hành
Trung ơng khóa VIII về những giải pháp chủ yếu trong giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ:
Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp Giáo dục - Đào tạo, khắc phục lối truyền thụ
một chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo của ngời học. Từng bớc áp dụng
những phơng pháp tiên tiến và phơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm
bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của HS .
Năm học 2009 - 2010 là năm thứ sáu thực hiện chủ trơng của ngành Giáo dục
Đào tạo là: Phải thực hiện đổi mới phơng pháp giảng dạy từ phơng pháp dạy học "cũ
- thụ động thầy đọc - trò chép sang phơng pháp giảng dạy tích cực, chủ động,
sáng tạo theo hớng Phát huy trí lực của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm. Cũng
nh hầu hết thầy các thầy cô giáo khác những năm học vừa qua bản thân tôi là một
giáo viên giảng dạy môn Vật lý THCS luôn trăn trở, tìm tòi, từng bớc thực hiện việc
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

Tìm hiểu những hạn chế của học sinh lớp 7 khi sử dụng đồ dùng thí nghiệm từ
đó có nhữnh biện pháp khắc phục để giờ học có hiệu quả hơn.
1.3. Nhiệm vụ của đề tài.
Đề tài nêu và giải quyết một số vấn đề sau:.Cơ sở lý luận liên quan đến đề tài.
Cơ sở thực tế và hiện trạng của việc giảng dạy, sử dụng đồ dùng thí nghiệm Vật lý
của HS trờng THCS Cẩm Tân.
Phân loại và hớng dẫn học sinh lớp 7 sử dụng đồ dùng thí nghiệm Vật lý.
Kết quả đạt đợc.
1.4. Đối tợng, phạm vi và thời gian nghiên cứu.
- Học sinh lớp 7A, 7B trờng THCS Cẩm Tân.
- Học kỳ I năm học: 2009 - 2010.
Để khai thác các thí nghiệm làm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của
học sinh một cách cao nhất cần có một số biện pháp và giải pháp sau:
1.5. Những biện pháp và giải pháp thực hiện.
Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, các tri thức vật lí hoá là sự khái quát hoá
các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và các hiện tợng diễn ra trong đời sống. Dựa
trên các thí nghiệm học sinh thực hiện đợc các thao tác t duy để tiếp thu tri thức mới.
Bài học có thí nghiệm kích thích óc tò mò khám phá khoa học, ham hiểu biết, rèn
luyện óc độc lập suy nghĩ và t duy sáng tạo cho học sinh.
Để thực hiện tốt chơng trình sách giáo khoa mới môn Vật lý lớp 7 và dạy - học
theo phơng pháp đổi mới đạt hiệu quả cao thì đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu, tìm
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

8
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
tòi để đề ra đợc những phơng pháp giảng dạy có hiệu quả nhằm hớng dẫn học sinh
biết phân loại, sử dụng thành thạo và làm tốt các thí nghiệm trong chơng trình sách
giáo khoa.
Sau đây tôi xin đợc chia sẻ một số kinh nghiệm cũng nh đợc trao đổi với các đồng

những thông tin cần thiết từ thực tế, sách giáo khoa, báo
Lập kế hoạch khám phá thiết kế thí nghiệm, lựa chọn dụng cụ thiết bị thí nghiệm,
chỉ ra đại lợng cần đo, những điều cần xác định trong thí nghiệm, chỉ ra những yếu
tố cần giữ nguyên, không thay đổi khi làm thí nghiệm.
Tiến hành thí nghiệm: Bố trí lắp đặt dụng cụ thiết bị thí nghiệm; thực hiện thí
nghiệm theo hớng dẫn, thay đổi phơng án thí nghiệm nếu kết quả không phù hợp với
vấn đề đặt ra.
Ghi kết quả khám phá. Đọc số chỉ của các dụng cụ thí nghiệm ở mức độ cẩn thận
và chính xác cần thiết, lập bảng kết quả, biểu diễn kết quả bằng đồ thị , sơ đồ
Bớc 2: Xử lí thông tin.
Ví dụ nh : Lập bảng, biểu, vẽ đồ thị theo những cách khác nhau, từ đó phân
tích dữ liệu, kết quả thí nghiệm và nêu ý nghĩa của chúng. Tìm quy luật từ kết quả
thí nghiệm từ biểu bảng đồ thị. Phân loại dấu hiệu giống nhau, khác nhau, nhận biết
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

10
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
những dấu hiệu bản chất của những nhóm đối tợng đã quan sát , so sánh, phân
tích, tổng hợp dữ liệu và rút ra kết luận .
Bớc 3: Thông báo kết quả làm việc.
Mô tả lại những thí nghiệm đã làm, trình bày, giải thích những việc đã làm bằng
lời, bằng hình vẽ hoặc bằng đồ thị nêu kết luận đã tìm thấy đợc.
Bớc 4: Vận dụng ghi nhớ kiến thức.
Vận dụng giải các bài tập ( định tính, định lợng, thực nghiệm) làm đồ chơi, dụng
cụ học tập , học thuộc lòng.
Trong mỗi tiết dạy có thí nghiệm, giáo viên có thể phát huy tính tích cực học tập
của học sinh ở những mức độ khác nhau (có thể GV thực hiện, có thể giáo viên điều
khiển học sinh thực hiện một vài phần, có thể để học sinh tự thực hiện hoàn toàn )
Ví dụ: ở bài Sự truyền ánh sáng

Ngoài sự nỗ lực của bản thân mỗi giáo viên cần tích cực học hỏi, trao đổi dự giờ
đồng nghiệp nhất là giao lu chuyên môn, các giờ dạy tốt dạy giỏi ở trờng bạn. Đặc
biệt trong trờng hàng tháng tổ chức một buổi sinh họat chuyên môn của nhóm, tổ
nh đăng ký dạy tốt, thảo luận về việc vận dụng đổi mới phơng pháp giảng dạy vào
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

12
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
từng tiết học. Bàn bạc trong tổ về cách thức sáng tạo các thí nghiệm trong từng bài
dạy. Nhờ đó mà kỹ năng thí nghiệm và chất lợng giảng dạy đợc nâng nên rõ rệt.
Phần thứ hai: giải quyết vấn đề
2.1. Cơ sở lý luận.
Quy luật của quá trình dạy học là từ trực quan sinh động đến t duy trìu tợng,
song quá trình nhận thức đó đạt hiệu quả cao hay không còn phụ thuộc vào phơng
pháp giảng dạy của thầy và quá trình tiếp thu kiến thức của trò.
Vật lý là một trong những môn học có u thế trong việc phát huy tính tích cực
chủ động sáng tạo của học sinh, trong đó sách giáo khoa là một trong những phơng
tiện thể hiện phơng pháp dạy học tích cực. Trong chơng trình vật lý 6, học sinh đã
nhiều lần tập đa ra Dự đoán và đợc giáo viên hớng dẫn làm thí nghiệm để kiểm tra
tính đúng đắn của dự đoán. Đến lớp 7 phơng pháp nghiên cứu đó cần đợc phát triển
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

13
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
và nâng cao hơn cần hớng dẫn học sinh thờng xuyên đa ra nhiều dự đoán khác nhau
về cùng một hiện tợng và tự lực đề xuất các phơng án làm thí nghiệm để kiểm tra dự
đoán. Đặc biệt trong chơng trình vật lý 7 có sử dụng nhiều đến phơng pháp thực
nghiệm, tiếp tục rèn luyện cho học sinh kĩ năng làm thí nghiệm và từ thí nghiệm rút

, cha phát huy hết đợc tính độc lập sáng tạo của học sinh . Trong khi đó lợng kiến
thức trong sách giáo khoa luôn đợc bổ sung chỉnh lí cho kịp với sự phát triển của
thời đại .
- Từ những nguyên nhân trên đẫn đến chất lợng của bộ môn cha đợc tốt. Do đó
trong 4 giải pháp đổi mới phơng pháp dạy học vật lí ở trờng trung học cơ sở thì giải
pháp Phấn đấu làm đầy đủ, có chất lợng các thí nghiệm trên lớp là giải pháp đ-
ợc đặt lên hàng đầu (Theo tài liệu Đổi mới phơng phát dạy học của tác giả
Trần Kiều )
- Chú trọng việc sử dụng đồ dùng dạy học và dụng cụ thí nghiệm ở tất cả các môn
học trong các tiết dạy của giáo viên. Các tiết vật lý cũng nh các tiết học khác nhất là
các môn KHTN, thí nghiệm Thầy cần tạo điều kiện để các em học sinh đợc tự tay
làm thí nghiệm, tự mình quan sát, đo đạc và rút ra nhận xét, kết luận (tức là đợc trải
nghiệm trong thực tế) các em học sinh học tập hứng thú hơn phát huy đợc tính năng
động sáng tạo của các em, kết quả học tập đạt cao hơn rất nhiều.
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

15
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
- Trong chơng trình Vật lí 7 với đề tài Quang học - âm học - Điện học, các phần
này hầu nh bài nào cũng có thí nghiệm. Từ các thí nghiệm học sinh hình thành khái
niệm. Ví dụ : nguồn sáng, sự phản xạ ánh sáng Cũng từ các thí nghiệm học sinh
nhận biết đợc sự dao động của một số nguồn âm, phát hiện sự truyền âm trong chất
rắn, chất lỏng, chất khí
- Trong các phần này, chủ yếu là các thí nghiệm biểu diễn hình thành tri thức mới
và một vài thí nghiệm chứng minh. Thí nghiệm kiểm tra đóng vai trò khai thác sâu
kiến thức biến kiến thức thành kỹ năng kỹ xảo vận dụng vào giải bài tập.
- Để khai thác các thí nghiệm làm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học
sinh một cách cao nhất cần có một số biện pháp sau:
2.3. Điều tra kết qủa học tập đầu năm

- Một thìa và một cốc thuỷ tinh mỏng
- Một âm thoa và một búa cao su
* Đối với giáo viên.
- ống nghiệm
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

17
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
- Vài ba dải lá chuối
- Bộ đàn ống nghiệm gồm 7 ống nghiệm đã đợc các tổ đổ nớc với các mực khác
nhau.
III. Tổ chức hoạt động dạy và học.
hoạt động của thầy hoạt động của trò Nội dung
Hoạt động 1: Đặt vấn đề vào bài học
- Yêu cầu học sinh tìm hiểu
mục tiêu của chơng II.
? Chơng âm học nghiên cứu
các hiện tợng gì?
- Vậy âm thanh đợc tạo ra nh
thế nào ta nghiên cứu bài hôm
nay.
- Đọc nêu mục đích của ch-
ơng II
- Nêu nục tiêu của chơng II
- Đọc mở bài và nêu
mục đích của bài.
Hoạt động 2: Nhận biết nguồn âm (10ph)
- Yêu cầu học sinh đọc thông
tin C1 và giữ yên lặng 1phút

quan sát).
- Theo dõi giúp đỡ những
nhóm yếu.
Thí nghiệm 2: H10.2 SGK.
Thay cốc bằng trống
- Yêu cầu học sinh đọc thông
tin trong SGK và làm thí
nghiệm nh H10.2 SGK
- Yêu cầu học sinh trả lời câu
- Nêu dụng cụ thí nghiệm và
cách tiến hành thí nghiệm.
- Các nhóm làm thí nghiệm
(vừa lắng nghe vừa quan sát).
- Đọc thông tin trong SGK và
làm thí nghiệm nh H10.2
SGK
- Trả lờ câu hỏi của GV.
II. Các nguồn âm
có chung đặc điểm
gì?
Thí nghiệm 1:
H10.1(SGK)
Thí nghiệm 2:
H10.2. SGK
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

19
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
hỏi sau: Phải kiểm tra nh thế

Sự rung động qua lại
vị trí cân bằng của
vật gọi là dao động.
Thí nghiệm 3:
H10.3 SGK
Kết luận: Khi phát
ra âm các vật đều
dao động (rung
động)
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

20
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
GV: Bằng cách nào để kiểm
tra vật đó có dao động không?
Hoạt động 4: Vận dụng , củng cố.
1/ Vận dụng.
- Tổ chức cho học sinh thảo
luận và trả lời C6, C7, C8.
- Gọi học sinh làm thí
nghiệm củng cố sau đó trả lời
câu hỏi C9 SGK
- Trả lời lần lựot các câu hỏi
C6, C7, C8.
- Tham gia nhận xét.
III. Vận dụng
C6 , C7, C8
2/ Củng cố
- Các vật phát ra âm có chung

Giỏi Khá
Trung
bình
Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
7A 28 6 21,4 12 42,9 9 32,1 1 3,6 0 0
7B 29 6 20,7 13 44,
8
9 26,1 1 3,4 0 0
Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

22
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.
Nh vậy , so với đầu năm thì tỷ lệ % học sinh tiếp thu và hiểu bài ngay tại lớp
tăng lên rõ rệt, tỷ lệ khá giỏi tăng, giảm tỷ lệ học sinh trung bình và yếu, không có
học sinh kém, điều đáng kể hơn cả là tính năng động và khả năng tự lập của các em
thể hiện khá roc rệt, quan hệ thầy trò trở lên gần gũi hơn. Trong giờ học khoảng cách
giữa thầy và trò đợc thu hẹp. Học sinh mạnh dạn hỏi thầy, trình bày quan điểm và
lập trờng của mình, mở rộng giao tiếp và t duy của các em.
Qua việc áp dụng phơng pháp đổi mới trên vào giảng dạy tại Trờng THCS
Cẩm Tân, bản thân tôi đã rút ra một số bài học sau:
3.2. Bài học rút ra.
Việc đổi mới phơng pháp giảng dạy là vấn đề cấp bách góp phần nâng cao chất l-
ợng giáo dục. Tuy nhiên cũng giống nh các hoạt động khác trong nhà trờng nhân tố
quyết định vẫn là đội ngũ giáo viên. Theo tôi ngời thầy phải có nhận thức đúng, yêu
nghề, chăm chỉ có sự chuẩn bị kĩ ( sau khi đã nghiên cứu kĩ bài dạy) các thí nghiệm
phải đợc thầy chủ động tiến hành trớc nhiều lần, với các phơng thức khác nhau để
chọn ra phơng pháp hay nhất, học sinh dễ áp dụng khai thác đợc tốt kiến thức từ các
thí nghiệm này, học sinh phải tự mình đợc làm các thí nghiệm, ngôn ngữ của thầy

Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

24
Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm .
Hớng dẫn HS sử dụng đồ dùng thí nghiệm trong giảng dạy Vật lý 7 để giờ học có hiệu quả.

Tác giả: Phạm Phú Thợng Giáo viên Trờng THCS Cẩm Tân

25