1
Chương VI: HỌC THUYẾT KINH TẾ VỀ
CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN VÀ
ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC
I. Chủ nghóa tư bản độc
quyền.
II. Chủ nghóa tư bản độc
quyền nhà nước.
III. Những nét mới trong sự
phát triển của chủ nghóa
tư bản hiện đại
IV. Vai trò và giới hạn lòch
sử của chủ nghóa tư bản
Mục tiêu của chương
•
Sau khi học xong chương này Bạn sẽ:

Nắm bắt một cách cơ bản học thuyết kinh tế về
CNTB ĐQ và ĐQNN của chủ nghóa Mác – Lênin.

Xác đònh những thuật ngữ then chốt về các tổ chức
độc quyền.

Hiểu được sự hình thành tổ chức độc quyền, vai trò
của nó trong nền kinh tế

Thấy được sự hình thành, bản chất và vai trò của
nhà nước TB độc quyền dưới CNTB
2
Các thuật ngữ cần nắm


Cạnh tranh dẫn đến sự thỏa hiệp giữa các DN lớn
để hình thành các DN khổng lồ về qui mô.
Tín dụng phát triển thúc đẩy việc hình thành các
công ty cổ phần với qui mô rất lớn.
Sản xuất phát triển làm xuất hiện những ngành
nghề mới cần có vốn đầu tư lớn.
6
2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của
CNTB ĐQ:
a) Tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền:
- Khái niệm
-
Hình thức tồn tại:
CARTEL
SYNDICATE
TRUSTS
CONSORTIUM
CONGLOMERATE
7
-
Biện pháp cạnh tranh:
Khống chế bằng sức mạnh ĐQ
Hạ giá bán có hệ thống
Các biện pháp phi kinh tế khác.
*Pđq = P + Psn
*Giá cả ĐQ = K + Pđq
8
b) Tư bản tài chánh:
•
Là sự dung hợp giữa Tư bản độc quyền trong

Những TCĐQ vừa cạnh tranh vừa hợp tác
trong việc phân chia, dẫn đến các liên minh
độc quyền quốc tế ra đời
11
e) Phân chia thế giới về mặt lãnh thổ giữa các
cường quốc Tư bản:
•
Phân chia thế giới về lãnh thổ là sự đảm bảo về mặt
kinh tế
•
Các cường quốc thi nhau xâm chiếm thuộc đòa
cuối XIX đầu XX các nước đế quốc hoàn tất
việc phân chia lãnh thổ thế giới
Anh, Nga, Pháp có nhiều thuộc đòa nhất. Số dân thuộc
đòa của Anh gấp 12 lần của Nga và 7 lần của Pháp.
Số dân thuộc đòa của 3 nùc: Mỹ, Đức, Nhật cộng lại
bằng số dân thuộc đòa của Pháp.
12
3.Sự hoạt động của qui luật giá trò và qui luật
giá trò thặng dư trong giai đoạn CNTB ĐQ
•
a)Quan hệ giữa độc quyền và cạnh tranh trong giai
đoạn CNTB ĐQ
Sự xuất hiện của độc quyền không làm thủ tiêu
cạnh tranh mà còn làm cho cạnh tranh có những
biểu hiện mới:
Cạnh tranh giữa các TCĐQ với các DN ngoài ĐQ
Cạnh tranh giữa các TCĐQ với nhau
Cạnh tranh trong nội bộ các TCĐQ
13

16
- Nhà nước xuất hiện chức năng mới:
Vừa là chủ sở hữu, vừa là TB xã hội và nhà
quản lý xã hội.
Thực hiện điều tiết kinh tế vó mô bên cạnh
các qui luật của thò trường.
17
2. Những biểu hiện của CNTB độc quyền
Nhà nước:
a) Sự kết hợp về con người giữa các tổ chức
độc quyền và bộ máy nhà nước.
b) Hình thành, phát triển sở hữu nhà nước và
thò trường nhà nước.
c) Điều tiết kinh tế vó mô bằng chính sách và
các công cụ kinh tế.
18
III. Những nét mới trong sự phát triển của
Chủ nghóa tư bản hiện đại:
1 Sư phát triển nhảy vọt về lực lượng sản xuất:
-
Cách mạng công nghệ thông tin và công nghệ cao
phát triển mạnh mẽ
-
Giáo dục được tăng cường và tố chất của người lao
động được nâng cao rõ rệt
-
Kinh tế tăng trưởng nhanh, năng suất lao động được
nâng cao, thành quả khoa học kỹ thuật nhanh chóng
đưa vào sản xuất kinh doanh.


tinh giản khâu trung gian và trình tự quyết sách,
thông tin thuận lợi, nâng cao trách nhiệm của công
nhân.
•
- Áp dụng công nghệ cao trong quản lý
•
- Thực hiện cải cách quản lý lao động lấy con người
làm gốc
•
- Qui mô doanh nghiệp lớn và nhỏ cùng tồn tại và
hỗ trợ nhau
22
5.Điều tiết vó mô của nhà nước ngày càng
được tăng cường:
•
- Chiến lược tổng thể phát triển kinh tế quốc gia
được điều chỉnh kòp thời nhằm nâng cao năng lực
cạnh tranh nền kinh tế
•
- Chính sách thực dụng là lựa chọn ưu tiên trong
phát triển
•
- Vận dụng linh hoạt chính sách tài chính và tiền tệ
trong từng thời kỳ
23
6.Các công ty xuyên quốc gia ngày càng có vai
trò quan trọng trong hệ thống kinh tế TBCN, là
lực lượng chủ yếu thúc đẩy toàn cầu hoá kinh
tế:
•

dụng tốt các cuộc cách mạng khoa học – công
nghệ.
-
Phát triển sản xuất hàng hóa, sử dụng kinh tế thò
trường một cách có hiệu qủa.
-
Hình thành thể chế dân chủ về kinh tế – xã hội
trong khuôn khổ CNTB.