Đổi mới phương pháp giảng dạy phép nhân, chia số tự nhiên để giúp nâng
cao kết quả học tập môn toán lớp 4 của học sinh
- 1-
A. PHẦN MỞ ĐẦU
Trong chương trình Toán ở tiểu học, Số học là nội dung trọng tâm của
toàn bộ quá trình dạy học toán từ lớp 1 đến lớp 5. Trong đó phép nhân, phép
chia các số tự nhiên là nội dung cơ bản, quan trọng trong nội dung số học. Bởi
vì, nhiệm vụ trọng yếu của môn toán Tiểu học là hình thành cho học sinh kĩ
năng tính toán – một kĩ năng rát cần thiết trong cuộc sống, lao động và học tập
của học sinh. Vì vậy giáo viên cần tìm hiểu, nghiên cứu để dạy tốt cho học sinh
bộ môn này.
Hiện nay chương trình sách giáo khoa mới ở Tiểu học có rất nhiều đổi
mới về cấu trúc nội dung, cách thể hiện nội dung nhằm đổi mới phương pháp
dạy học. Vì vậy, người giáo viên cần nắm được cấu trúc của phép nhân, phép
chia các số tự nhiên trong chương trình Toán tiểu học, nội dung và cách thể
hiện nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên. Bên cạnh đó giáo viên
cũng nắm được phương pháp dạy học các nội dung này theo hướng đổi mới về
phương pháp dạy học Toán. Điều này giúp cho việc dạy học phép nhân, phép
chia các số tự nhiên đạt chất lượng cao hơn.
Vì những lý do trên, đồng thời để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ sư phạm tôi đã chọn đề tài: “Đổi mới phương pháp giảng dạy phép nhân,
chia số tự nhiên để giúp học sinh học tốt toán lớp 4”
B- THỰC TẾ DẠY PHÉP NHÂN, PHÉP CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN
LỚP 4
I-Cơ sở lý luận
Để giúp giáo viên Tiểu học hiểu rõ hơn cơ sở của việc lựa chọn và sắp
xếp các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên, đồng thời giúp giáo
viên biết được định hướng của việc lựa chọn và tận dụng các phương pháp dạy
học đối với các thể hiện nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên cần đi
vào các vấn đề sau:
- 2-

học.
3) Một số lưu ý về phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép
chia các số tự nhiên ở lớp 4
Qua việc tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy học các nội dung về phép
nhân phép chia các số tự nhiên ở lớp 4 cần lưu ý những điều sau để dạy tốt các
nội dung này
Về việc dạy giai đoạn chuẩn bị: Trước khi học phép tính mới ( phép
nhân, phép chia ) học sinh đều có giai đoạn chuẩn bị. Đây là cơ sở cho việc
hình thành kiến thức mới, cầu nối giữa kiến thức đã học và kiến thức sẽ học. Vì
vậy, khi dạy học các bài học trong giai đoạn này, giáo viên cần chuẩn bị kiến
thức cho học sinh để làm cơ sở vững chắc cho các em học những kiến thức mới
tiếp theo. Cụ thể là:
- Học sinh được học bài “nhân với số có một chữ số” ; “ nhân với số
tròn chục từ 10 đến 90” và “nhân một số với một tổng”. Trước khi học bài
nhân với số có hai, ba chữ số.
- Học sinh được học bài “chia cho số có một chữ số”. Trước khi học bài
chia cho số có hai, ba chữ số.
Về phương pháp dạy: Phương pháp chủ yếu được sử dụng là làm mẫu
trên các ví dụ cụ thể. Từ đó hướng dẫn học sinh cách đặt tính và tính. Đối với
những trường hợp cần lưu ý như: Phép chia có chữ số 0 ở thương, ước lượng
thương chưa hết, nhớ khi nhân chưa đúng giáo viên thường đưa ra các bài tập
dưới dạng trắc nghiệm để học sinh biết cách làm đúng.
Tóm lại: Với nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 4
để hình thành kiến thức mới cho học sinh thì phương pháp chủ yếu là trực quan
kết hợp làm mẫu; Để rèn kĩ năng thì phương pháp chủ yếu là thực hành – luyện
tập. Tuy nhiên, trong quá trình học sinh thực hành luyện tập, giáo viên phải
- 4-
tăng dần mức độ yêu cầu, độ khó của bài tập ; tạo điều kiện cho học sinh tự
huy động kiến thức sẵn có để làm bài, đồng thới rèn cho học sinh khả năng tự
kiểm tra, đánh giá mình và đánh giá lẫn nhau.

6)Một số vấn đề về phương pháp dạy học toán ở bậc Tiểu học.
a) Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở bậc tiểu học
Phương pháp dạy học toán là cách thức tổ chức các họat động học toán
cho học sinh. Việc tổ chức giờ học môn toán thành các họat động là định
hướng đổi mới phương pháp. Dạy học trong đổi mới giáo dục phổ thông là dạy
học sinh tự tìm tòi, phát hiện kiến thức mới, là cách dạy cho học sinh.
Giáo viên căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình được
trình bày trong sách giáo khoa để thiết kế các họat động và tổ chức học sinh
tham gia, thực hiện nhiệm vụ học tập, giúp các em hình thành kiến thức qua
chính các họat động đó.
Giáo viên không áp đặt, thông báo kiến thức có sẵn mà tổ chức hướng
dẫn học sinh tìm tòi, phát hiện, tự chiếm lĩnh kiến thức. Giáo viên tổ chức sao
cho mọi học sinh đều tham gia họat động học, sao cho học sinh thấy tự mình
phát hiện, tìm ra kiến thức chứ không phải nhìn vào sách giáo khoa hay nghe
giáo viên thông báo kết quả có sẵn trong sách giáo khoa.
Giáo viên hướng dẫn để học sinh sử dụng vốn hiểu biết của mình để
hình thành kiến thức mới một cách nhẹ nhàng, động viên học sinh tập suy nghĩ,
quan sát, diễn đạt, thực hiện họat động học tập theo cách riêng của mình.
b). Yêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở bậc tiểu học.
Dạy học trên cơ sở tổ chức các hoạt động học tập của học sinh. Thông
qua hoạt động học tập này, học sinh được phát huy tính tích cực, chủ động
- 6-
trong học tập, tự trải nghiệm khám phá, phát hiện vấn đề và tự chiếm lĩnh kiến
thức.
c) Thực hiện định hướng trên trong việc dạy bài mới và dạy thực hành
luyện tập, giáo viên cần:
Trong dạy bài mới: Giúp học sinh:
- Tự phát hiện và giải quyết các vần đề của bài học.
- Chiếm lĩnh tri thức mới.
- Hướng dẫn học sinh cách thức phát hiện, chiếm lĩnh tri thức.

lớp 4
được trình bày một cách khoa học, chính xác; cấu trúc các bài tương đối giống
nhau nên nếu nghỉ học, nhờ vào việc làm bài tập, học sinh có thể tự rèn luyện
kỹ năng tính cho mình.
b) Hết lớp 4 học sinh đã có những kiến thức, kỹ năng cơ bản nhất về
phép nhân, phép chia; tự mình có thể đặt tính và tính: nhân số tự nhiên với số
tự nhiên có đến 3 chữ số; chia số tự nhiên có đến 6 chữ số cho số tự nhiên có
đến 3 chữ số ( chủ yếu là chia cho số có đến 2 chữ số )
c) Học sinh biết vận dụng kỹ năng nhân, chia vào làm toán:tìm thành
phần chưa biết, tìm giá trị của biểu thức, giải toán có lời văn.
d) Học sinh có kỹ năng tính nhanh, tính nhẩm: nhân với 10;100;1000;
chia cho 10;100;1000;
Nhìn chung, khi học nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở
lớp 4, hầu hết học sinh đều nắm được kiến thức, có kỹ năng nhân chia. Những
sai lầm trên đây chỉ xảy ra với một số ít học sinh ở giai đoạn đầu học về nội
dung này.
- 8-
* Giáo viên đã sử dụng phương pháp trực quan ( nhất là trong giai đoạn
đầu ), giảng giải – minh họa, gợi mở – vấn đáp khi hình thành cách nhân, chia (
dựa vào những kiến thức về phép nhân, phép chia đã học ở lớp 3 ); hướng dẫn
học sinh làm bài tập để định hướng cho học sinh làm bài
* Giáo viên luôn sử dụng phương pháp thực hành luyện tập trong quá
trình rèn luỵên kỹ năng thực hiện phép nhân, phép chia số tự nhiên. Điều này
có lợi cho cả học sinh lẫn giáo viên: giáo viên không phải giảng giải nhiều, còn
học sinh có điều kiện tự rèn luyện kỹ năng cho mình.
* Giáo viên luôn bám sát và theo dõi từng bước thực hiện tính của học
sinh, có biện pháp sửa sai kịp thời.
* Ngoài ra giáo viên có những điều chỉnh, phân tích kỹ, mở ra các hướng
đối với bài tập rèn luyện kỹ năng tính đưa ra trong sách giáo khoa ( chẳng hạn
dạy qua các trò chơi). Trong quá trình giảng dạygiáo viên biết lựa chọn bài tập

mục tiêu lớn:
- HS biết cách nhân với số có hai chữ số.
- Nhận biết tích riêng thứ nhất và tích riêng thứ hai.
Ở mục tiêu thứ hai, chắc chắn HS sẽ gặp khó khăn khi đặt vị trí của tích
riêng thứ hai, giáo viên cần làm rõ bằng cách nhấn mạnh ở bước hướng dẫn các
em đặt tính.
VD: 37
X 22
74 tích riêng thứ nhất
81 tích riêng thứ hai (Tích của 37 và 2 chục)
884 Vì đây là 81 chục, tức là 810 nên ta viết lùi bên trái
một
So với 74
- 10-
* Mục tiêu thứ hai được nhấn rõ hơn ở bài tập số 1 trong phần luyện tập
86
X 53
258 Tích riêng thứ nhất
430 Tích riêng thứ hai (Tích của 86 và 5 chục)
4558
Giáo viên hướng dẫn học sinh nêu được tích riêng thứ hai viết lùi sang
bên trái một cột ( Đây chính là điểm nhấn của mục tiêu thứ hai )
* Với hai làn làm rõ mục tiêu thứ hai như vậy, học sinh được khắc sâu hơn
ở những bài tập tiết theo. Từ đó khi gặp phép nhân với số có hai chữ số, học
sinh sẽ không phạm sai lầm khi đặt vị trí tích riêng thứ hai.
2. Sử dụng các hình thức, phương pháp dạy học tích cực để học sinh có
thể thực hành, rút ra kết luận qui tắc và tự thực hành.
Việc hướng dẫn học sinh tự tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới có vai trò rất
quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển tư duy toán học của học
sinh. Sử dụng các hình thức phương pháp dạy học tích cực để học sinh có thể

=>Khắc phục: Đối với lỗi trên giáo viên cần khắc phục cho học sinh bằng
cách yêu cầu các em nhẩm thầm trong khi tính ( vừa tính, vừa nhẩm ) như phép
tính mẫu trong sách giáo khoa và viết số cần nhớ ra lề phép tính.
- Cũng với phép nhân số tự nhiên có ba chữ số với số tự nhiên có hai, ba chữ số
có nhớ 2,3 liên tiếp, học sinh còn vướng thêm sai lầm khi nhận biết tích riêng
thứ nhất,tích riêng thứ hai,tích riêng thứ ba. Đặt sai vị trí của các tích này
- 12-
VD: 36
X 23
108
72
828
=>Khắc phục: Giáo viên cần giải thích cho học sinh rõ
- 108 là tích riêng thứ nhất.
- 72 là tích riêng thứ hai. Tích riêng thứ hai được viết lùi sang bên trái
một cột vì nó là 72 chục, nếu viết đầy đủ phải là 720.
b. Học phép chia:
* ) Học sinh thường ước lượng thương sai trong phép chia có dư nên dẫn đến
tìm được số dư lớn hơn( hoặc bằng số chia) và thực hiện chia số dư đó cho số
chia. Cuối cùng, tìm được thương lớn hơn số chia.
VD: 4674 82
574 561
82
0
Nguyên nhân lỗi sai này là:
- Học sinh chưa nắm được qui tắc “ Số dư bao giờ cũng nhỏ hơn số chia”
- Học sinh không nắm được quy tắc thực hiện phép chia viết “ Có bao nhiêu
lần chia thì có bấy nhiêu chữ số được viết ở thương”
=>Khắc phục:Khi dạy học sinh cách ước lượng thương trong phép chia,
cần lưu ý cho học sinh quy tắc trong phép chia có dư: “ Số dư bao giờ cũng

thức cần thiết để làm cơ sở học tiếp các bài tiếp theo.
- Việc nắm được đăc điểm nhận thức của học sinh, các phương pháp dạy
học phép nhân, phép chia các số tự nhiên, định hướng đổi mới phương pháp
dạy học sẽ giúp giáo viên lựa chọn và vận dụng phương pháp dạy học đúng,
hiệu quả và phát huy được tính tích cực trong học tập của học sinh.
- Tóm lại việc tìm hiểu về nội dung, phương pháp dạy học toán nói chung, nội
dung phương pháp dạy học phép nhân, phép chia số tự nhiên nói riêng là rất cần
thiết.
- 15-