ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
MAI THỊ NHƯ HOA
GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG
CHO THẾ HỆ TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
HÀ NỘI - 2014
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
MAI THỊ NHƯ HOA
GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG
CHO THẾ HỆ TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
Mã số: 62 22 ** **
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS. TS. Nguyễn Thế Kiệt
2. TS. Phạm Thế Hùng
HÀ NỘI - 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Thế Kiệt
và TS. Phạm Thế Hùng. Các số liệu đã được nêu và sử dụng
trong luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan và khoa
học. Danh mục tài liệu dùng để tham khảo trong luận án có
nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.
Hà Nội, ngày tháng năm 2014.
Tác giả luận án
Mai Thị Như Hoa
hiện nay
1.1.1. Khái niệm lối sống, phân biệt lối sống với một số khái niệm liên quan
1.1.2. Tầm quan trọng, nội dung xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ ở Việt
Nam hiện nay
1.2. Vai trò, nội dung, yêu cầu của giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc
trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
1.2.1. Truyền thống, giá trị đạo đức truyền thống, các giá trị đạo đức truyền
thống cơ bản của dân tộc Việt Nam
1.2.2. Vai trò của giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây
dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
1.2.3. Yêu cầu của giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây
dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
Chương 2. GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG
XÂY DỰNG LỐI SỐNG CHO THẾ HỆ TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY -
THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
2.1. Một số nhân tố tác động đến việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân
tộc nhằm xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
1
2.1.1. Tác động của toàn cầu hóa đến giáo dục giá trị đạo đức truyền thống
dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
2.1.2. Tác động của kinh tế thị trường đến giáo dục giá trị đạo đức truyền
thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện
nay
2.1.3. Tác động của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đến giáo dục giá trị đạo
đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt
Nam hiện nay
2.1.4. Tác động của tình hình chính trị thế giới đến giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt
Nam hiện nay
cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay gắn liền với thực hiện chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nền văn hoá mới, con người mới
3.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt
Nam hiện nay
3.2.1. Nâng cao nhận thức, năng lực và phẩm chất của các chủ thể giáo dục
trong việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc nhằm xây
dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
3.2.2. Đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ hiện nay.
Đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
3.2.3. Hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật nhằm đẩy mạnh việc cải
tạo các phong tục, tập quán lạc hậu; đẩy mạnh đấu tranh chống tham
nhũng, tiêu cực, tạo môi trường thuận lợi trong giáo dục giá trị đạo
đức truyền thống dân tộc cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
3.2.4. Kết hợp gia đình, nhà trường và xã hội, đẩy mạnh xu hướng xã hội
hóa công tác chăm sóc giáo dục thế hệ trẻ nhất là giáo dục các giá trị
đạo đức, lối sống, nhân cách
3.2.5. Nâng cao tính tự giác học tập, phát huy các giá trị đạo đức truyền
thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện
nay
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
3
TÀI LIỆU THAM KHẢO
4
MỞ ĐẦU
lối sống mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay là yêu cầu hết sức cấp bách. Trong
các nhân tố ảnh hưởng đến việc xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ thì giáo dục giá trị
đạo đức truyền thống dân tộc có vai trò quan trọng.
Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thế hệ trẻ là hoạt động
nhằm tác động một cách có hệ thống các truyền thống tốt đẹp của dân tộc đến sự
phát triển tinh thần và thể chất của thế hệ trẻ để họ có định hướng đúng đắn trong
quá trình phát triển và hoàn thiện nhân cách.
Việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống như thế nào để xây dựng lối sống
cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay vừa kế thừa giá trị truyền thống tốt đẹp của dân
tộc, vừa tiếp thu tinh hoa nhân loại là việc làm khó khăn, phức tạp. Đến nay, đã có
một số công trình nghiên cứu ở các góc độ khác nhau, tuy nhiên, do tính phức tạp của
đối tượng và mục tiêu của vấn đề, nên đòi hỏi cần phải tiếp tục nghiên cứu thêm, có
tính hệ thống để có phương hướng và giải pháp đúng đắn trong việc xây dựng lối
sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay. Đề tài: “Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống
dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay” nhằm phục vụ
mục tiêu trên.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Làm rõ vai trò, thực trạng của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân
tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam thời gian qua, từ đó đề ra
phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của giáo dục
giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho đối tượng này ở
Việt Nam hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ
Để đạt được mục đích nói trên, luận án đã thực hiện những nhiệm vụ cơ bản
như sau:
- Làm rõ khái niệm lối sống, xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ, nội dung giá
trị đạo đức truyền thống dân tộc.
- Làm rõ vai trò của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong
xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay.
- Luận án làm rõ vai trò và lượng hóa nội dung giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay.
7
- Làm rõ thực trạng của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong xây
dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay.
- Đưa ra được phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao
hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống cho thế hệ
trẻ Việt Nam hiện nay.
6. Bố cục của luận án
Ngoài phần mở đầu, tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề
tài, kết luận, các công trình nghiên cứu của tác giả và danh mục tài liệu tham khảo,
luận án gồm 3 chương, 7 tiết:
Chương 1: Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối
sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn.
Chương 2: Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống
cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay - Thực trạng và những vấn đề đặt ra.
Chương 3: Phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả
giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt
Nam hiện nay.
8
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, gắn liền với con người và xã hội loài
người. Đạo đức do các quan hệ kinh tế - xã hội quy định, song cũng có vai trò tác
động trở lại đối với đời sống kinh tế - xã hội. Công tác giáo dục đạo đức nói chung,
giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống (ĐĐTT) dân tộc và vấn đề xây dựng lối
sống (XDLS) đã được nhiều tập thể, các nhà khoa học trên thế giới và trong nước
nghiên cứu ở các góc độ khác nhau và đạt được nhiều kết quả đáng trân trọng.
1. Các công trình đề cập đến vấn đề đạo đức, đạo đức trong kinh tế thị trường
Đứng trên quan điểm duy vật biện chứng, C.Mác và Ph.Ăngghen đã phê
tập tục biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa người với người trong giao dịch với
nhau hàng ngày” [96, tr. 4]. Trong tác phẩm này, ông còn cho rằng: “Thế giới quan
của chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở khoa học của đạo đức cộng sản” [96, tr. 66].
Cuốn “Đạo đức học - thử trình bày một hệ thống đạo đức học mácxít” của
G.Bandzeladze đã làm sáng tỏ nhiều hiện tượng đạo đức và vai trò của đạo đức. Tác
giả cho rằng, đạo đức bắt nguồn từ chỗ con người quan hệ với người khác cũng như
quan hệ với chính mình, đồng thời đi sâu phân tích mối quan hệ giữa đạo đức với
tính cách của con người. Con người sở dĩ là người bởi nhờ có đạo đức, “Đạo đức là
phẩm giá cơ bản của con người, là bản chất của tính người, của nhân phẩm” [8, tr.
197]. Tác giả còn chỉ rõ đặc trưng cơ bản, bản chất nhất của đạo đức là “chí công vô
tư”; “Bản chất của đạo đức là sự quan tâm tự giác của những con người đến lợi ích
của nhau, đến lợi ích của xã hội” [8, tr. 104]. “Những cơ sở của giáo dục đạo đức và
những cơ sở của sự tự giáo dục” của A.I.Côchêtốp khẳng định lại quan điểm của
V.I.Lênin khi bàn về đạo đức cộng sản: “Chúng ta nói rằng: đạo đức - đó là những
gì góp phần đoàn kết tất cả những người lao động xung quanh giai cấp vô sản đang
sáng tạo ra xã hội mới, cộng sản chủ nghĩa” [11, tr. 6].
Ở Việt Nam, vấn đề đạo đức, các phạm trù cơ bản của đạo đức học mác xít
thường xuyên được quan tâm trong cả nghiên cứu lý luận và thực tiễn đời sống, góp
phần làm sáng tỏ quan niệm mác xít về đạo đức. Một số cuốn sách tiêu biểu trong
nước bàn về đạo đức là: “C.Mác - Ph.Ăngghen - V.I.Lênin bàn về đạo đức”, Viện
Triết học, 1972; “Đảng ta bàn về đạo đức”, Viện Triết học, 1973; “Đạo đức mới”,
nhà xuất bản (Nxb) Khoa học Xã hội (KHXH), 1974. Trong cuốn “Đạo đức học”,
biên soạn 1997, Nxb Giáo dục, khẳng định: “Đạo đức là tổng hợp những nguyên
10
tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự điều chỉnh hành vi của mình vì
lợi ích xã hội, hạnh phúc của con người trong mối quan hệ giữa con người và con
người, giữa cá nhân và tập thể hay toàn xã hội… Đạo đức học Mác-Lênin là khoa
học nghiên cứu đạo đức” [48, tr. 7]. Trong tác phẩm này, tác giả còn phân tích một
số phạm trù cơ bản của đạo đức học cũng như phân tích một số nguyên tắc đạo đức
xã hội chủ nghĩa (XHCN), đạo đức học Mác- Lênin và yêu cầu của đạo đức trong
tác giả đề cập những quan niệm của V.I.Lênin về xây dựng đạo đức cách mạng,
song vẫn cần lưu ý rằng, “phải làm cho toàn bộ sự nghiệp giáo dục, rèn luyện, học
tập trở thành sự nghiệp giáo dục đạo đức cộng sản và toàn bộ sự nghiệp này không
được tách rời cuộc sống sôi nổi” [64, tr. 5-7].
Nghiên cứu về vấn đề đạo đức trong nền kinh tế thị trường (KTTT), năm
1996 Viện Thông tin KHXH đăng một số bài viết đề cập đến sự tác động của KTTT
tới đạo đức, mối quan hệ giữa đạo đức với KTTT… chẳng hạn: “Những vấn đề đạo
đức trong điều kiện KTTT” [107, tr. 14], các nhà khoa học Trung Quốc còn tập
trung lý giải “Về kinh tế thị trường và đạo đức”, “Bàn về quan hệ kinh tế thị trường
và đạo đức” [107, tr. 120] “Tình hình đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường và
việc xây dựng nó” [107, tr. 87]. Trong bài “Định hướng xã hội chủ nghĩa về các
quan hệ đạo đức trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học số 5,
1998, tác giả cho rằng, để giữ vững định hướng XHCN về đạo đức phải tiến hành
đồng bộ ba việc lớn: thứ nhất là phải gắn đạo đức với pháp luật và khoa học, mặt
khác, phải coi các chuẩn mực pháp luật và khoa học là cơ sở đánh giá và điều chỉnh
các quan hệ đạo đức. Thứ hai là xã hội phải có cơ chế phù hợp, trong đó đào tạo con
người gắn liền đức với tài. Thứ ba là giáo dục nhân dân biết hưởng quyền dân chủ
và biết dùng quyền dân chủ của mình để xây dựng quan hệ đạo đức mới. Luận án
tiến sỹ Triết học của Mai Xuân Hợi, Học viện Chính trị quốc gia (CTQG) Hồ Chí
Minh, Hà Nội, 2005 với đề tài: “Vấn đề đạo đức của cán bộ lãnh đạo, quản lý trong
điều kiện KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay”; “Đạo đức người cán bộ
lãnh đạo chính trị - Thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Thế Kiệt (chủ biên),
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005 đã đề cập đến vai trò của đạo đức và sự biến
đổi của đạo đức người cán bộ, lãnh đạo quản lý trong điều kiện nền KTTT định
hướng XHCN, từ đó các tác giả nêu ra phương hướng và giải pháp để nâng cao đạo
đức cách mạng của đội ngũ cán bộ quản lý trong điều kiện phát triển KTTT ở Việt
Nam hiện nay.
12
2. Các công trình đề cập đến đạo đức truyền thống, giáo dục giá trị đạo
đức truyền thống, xây dựng đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ
TS. Trần Thành (chủ biên), các tác giả khẳng định sức sống mãnh liệt của các giá trị
13
đạo đức truỳên thống của dân tộc Việt Nam cũng như việc phát huy các giá trị đó
trong quá trình giáo dục đạo đức, xây dựng con người mới XHCN. Đồng thời các
tác giả còn đưa ra dự báo về sự biến đổi của các giá trị ĐĐTT dân tộc trong điều
kiện mới nhằm mục đích cảnh báo việc lựa chọn các giá trị truyền thống tốt đẹp để
phát triển trong tương lai và hạn chế, loại bỏ những tập quán lạc hậu không còn phù
hợp với xã hội hiện đại. Trong cuốn: “Giáo dục các giá trị truyền thống dân tộc cho
Thanh niên hiện nay” của Bùi Ngọc Minh, Nxb Thanh niên, tác giả viết: giáo dục các giá
trị truyền thống cho thanh niên là nhiệm vụ quan trọng không chỉ của Đoàn Thanh niên
Cộng sản (ĐTNCS) Hồ Chí Minh mà còn là nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và toàn xã
hội.
Các bài viết, đề tài nghiên cứu sự kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức
truyền thống trong giáo dục đạo đức giai đoạn hiện nay ở Việt Nam như: “Quán
triệt mối quan hệ giữa kinh tế và đạo đức trong việc định hướng giá trị đạo đức hiện
nay” của GS.TS. Nguyễn Ngọc Long, Tạp chí Nghiên cứu lý luận số 2, 1995; “Suy
nghĩ về một hệ giá trị tinh thần trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay” của tác
giả Nguyễn Tài Thư, Tạp chí Triết học số 1, 1998; “Về một số giải pháp xây dựng
nhân cách đạo đức hiện nay”, Nguyễn Văn Phúc, Tạp chí Triết học số 4 (110),
tháng 8/1999; “Từ cái thiện truyền thống đến cái thiện trong cơ chế thị trường ở
Việt Nam hiện nay của Nguyễn Hùng Hậu, tạp chí triết học, số 8, năm 2002; “Đôi
điều suy nghĩ về giá trị và biến đổi giá trị khi nước ta chuyển sang KTTT” của GS
Nguyễn Trọng Chuẩn, Tạp chí Triết học số1, 2005; “Giá trị ĐĐTT và những yêu
cầu đạo đức đối với nhân cách con người Việt Nam hiện nay”, Cao Thu Hằng, Tạp
chí Triết học, số7 (158), tháng7/2004… Các tác giả đề cập thực trạng vấn đề đạo
đức nói chung cũng như của thế hệ trẻ nói riêng trong thời kỳ đổi mới, đánh giá
những thành tựu đạt được cùng những trăn trở khi một số cán bộ, đảng viên và
thanh, thiếu niên thoái hóa biến chất, phai nhạt lý tưởng cách mạng, từ đó các tác
giả rất quan tâm đến việc giáo dục và phát huy giá trị ĐĐTT dân tộc cho nhân dân,
nhất là thế hệ trẻ hiện nay.
của Cao Thu Hằng, luận án tiến sĩ Triết học, Viện KHXH Việt Nam, 2011, đã làm
rõ giá trị ĐĐTT dân tộc, vai trò của nó trong hình thành, phát triển nhân cách con
người, tính tất yếu phải kế thừa, tác giả đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp kế
thừa các giá trị ĐĐTT dân tộc trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện
nay; “Giá trị ĐĐTT với việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện
nay” của Ngô Thị Thu Ngà, Luận án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị - Hành
chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2011 đã góp phần xác định rõ tầm quan trọng
của giá trị đạo đức truyền thống dân tộc, việc phát huy các giá trị đó đối với việc
xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất phương
15
hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tối đa các giá trị đạo đức truyền
thống trong việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay.
Trên các tạp chí, hội thảo khoa học, tài liệu chuyên khảo cũng có đăng một
số công trình nghiên cứu việc giáo dục đạo đức truyền thống, định hướng những giá
trị đó cho thế hệ trẻ hiện nay như: “Tình cảm đạo đức và giáo dục tình cảm đạo đức
trong điều kiện hiện nay” của PGS.TS Nguyễn Văn Phúc, Tạp chí Triết học số 6,
2000; “Tiêu chuẩn đạo đức của người cán bộ lãnh đạo chính trị hiện nay” của PGS.
TS Trần Văn Phòng, Tạp chí Lý luận chính trị số 5, 2003; Trong bài viết “Giá trị
ĐĐTT Việt Nam và cái phổ biến toàn nhân loại của đạo đức trong nền KTTT” của
Trần Nguyên Việt, Tạp chí Triết học số 5, 2002 cho rằng mỗi dân tộc đều có những
chuẩn mực đạo đức riêng, trong đó có một số yếu tố được cái phổ biến toàn nhân
loại trong đạo đức chấp nhận làm cơ sở cho việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Giá
trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta biểu hiện ở sự nhiệt tình, hăng say
trong lao động sản xuất, yêu quê hương đất nước… giá trị đạo đức truyền thống đó
quy định ý thức đạo đức của cả cộng đồng người Việt Nam và đa phần là phù hợp
với đạo đức toàn nhân loại. Do vậy, theo tác giả, trong nền KTTT phải đảm bảo việc
duy trì các giá trị ĐĐTT tốt đẹp của dân tộc, giữ gìn phong hóa khỏi sự suy đồi do
nền kinh tế phát sinh, như chạy theo lợi nhuận mà bất chấp nhân tính, chà đạp lên cái
phổ biến nhân loại trong đạo đức.
Ngày 18 tháng 10 năm 1996, Bộ giáo dục và đạo tạo (BGD&ĐT) đã tổ chức
dựng đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ không chỉ là vấn đề xã hội của mỗi quốc gia
mà còn mang ý nghĩa thời đại của nhân loại. Với thế hệ trẻ Việt Nam cũng không
nằm ngoài quy luật chung đó.
Các tác phẩm tiêu biểu góp phần quan trọng trong việc làm sáng tỏ những
vấn đề cơ bản của đạo đức học mác xít và vấn đề giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ để
trở thành những con người chân chính là: Tác phẩm “giáo dục con người chân
chính như thế nào” của nhà giáo dục Liên Xô - V.A.Xukhomlinxki, Nxb giáo dục,
Hà Nội, 1981 đã đề cập: dưới hình thức những lời khuyên bảo của nhà giáo dục với
trẻ em, thanh thiếu niên và dưới hình thức những lời của tác giả nói với các nhà
giáo dục, trước hết là với các thầy, cô giáo. Tác giả trình bày cụ thể, sinh động các
phạm trù đạo đức học, các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức, những phương pháp
hình thành chúng trong học sinh. Quan điểm triết học và tư tưởng nhân văn sâu sắc
được thể hiện là hướng tới con người đang hình thành, ý thức sâu sắc tầm quan trọng
và bức thiết của việc đào tạo thế hệ đang lớn lên thành những con người chân chính có
nhân cách độc lập và sáng tạo cũng như sự khó khăn và phức tạp của nhiệm vụ to lớn
này [87, tr. 14-15].
17
Ở Việt Nam, bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng ta luôn xác định thanh niên là vấn
đề sống còn, quyết định sự thành bại của công cuộc xây dựng CNXH. Trường Cán bộ
thanh thiếu niên Trung ương - Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam giới thiệu cuốn
sách “Vấn đề thanh niên nhìn nhận và dự báo”, Nxb Thanh niên, tập 1 (1992), tập 2
(1996) làm rõ những vấn đề quan trọng liên quan đến thanh niên như: phạm trù thanh
niên, thanh niên với sự nghiệp CNH, HĐH đất nước… KTTT đã tác động đến đạo đức
xã hội theo cả chiều hướng tích cực và tiêu cực, trong đó có thế hệ trẻ. Những biểu hiện
của đời sống đạo đức thế hệ trẻ rất phong phú, phức tạp. Có nhiều cách tiếp cận khác
nhau về vấn đề này. “Đạo đức học sinh - sinh viên ở nước ta: Thực trạng và giải pháp
giáo dục” của tác giả Phạm Kim Anh đăng trên tạp chí dạy và học ngày nay, số 9- 2008
nhận định: Vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh - sinh viên ở nước ta mấy
năm gần đây trở thành điểm nóng không chỉ của ngành giáo dục mà còn là của toàn xã
hội… Có thể nói, bên cạnh số ít em vẫn giữ được lòng hiếu thảo với cha mẹ, vượt lên
và kinh tế của xã hội ấy… Khái niệm lối sống cho phép đi sâu vào một hình thái kinh
tế - xã hội, hình dung nó như một “chỉnh thể sinh động cụ thể” với những “chi tiết”
của các quan hệ xã hội khác nhau: sản xuất, sinh hoạt, văn hóa, gia đình… nói lên đặc
trưng của một xã hội nhất định với tư cách một loại hình và một hình thức nhất định
về mặt lịch sử của hoạt động sống của con người. Từ đó, đề ra vấn đề bảo vệ lối
sống XHCN trong điều kiện toàn cầu hóa hiện nay.
Các đề tài nghiên cứu cấp nhà nước cũng nhận thức tầm quan trọng của vấn
đề lối sống và tập trung nghiên cứu. Đề tài KX. 06 - 13 đã nêu trong báo cáo tổng
kết chương trình KX - 06 (1991- 1995): “Lối sống, trong chừng mực nhất định, là
cách ứng xử của những con người cụ thể, những điều kiện hoàn cảnh cụ thể của môi
trường sống. Môi trường là cái khách quan quy định, là điều kiện khách quan trực
tiếp tác động và ảnh hưởng đến lối sống của con người, lối sống của các nhóm xã
hội và cộng đồng dân cư”.
“Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội” của GS.TSKH
Huỳnh Khái Vinh (chủ biên) từ kết quả nghiên cứu đề tài cấp nhà nước KHXH 04-
03, Nxb CTQG, 2001 đã đề cập đến những vấn đề cơ bản của lối sống, đạo đức,
chuẩn giá trị xã hội cũng như mối quan hệ giữa chúng với phát triển văn hóa và con
người. Bên cạnh đó nhóm tác giả còn phân tích những ảnh hưởng của các nhân tố
kinh tế, chính trị, xã hội đến lối sống và việc kế thừa, phát huy nếp sống, đạo đức,
chuẩn giá trị xã hội truyền thống và cách mạng, những kinh nghiệm, bài học xây
dựng, phương hướng, quan điểm và giải pháp XDLS, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội.
“Xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa ở thủ đô Hà Nội trong
thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước” do TS. Nguyễn Viết Chức (chủ biên), Nxb
Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 2001 bao gồm nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu,
19
Copyright: Tài liệu đại học ©