MỤC LỤC
Trang
MỤC LỤC 1
Trang 1
A. PHẦN MỞ ĐẦU 2
I. LÝ DO CH N TÀIỌ ĐỀ 2
II. I T NG NGHIÊN C UĐỐ ƯỢ Ứ 2
III. PH M VI NGHIÊN C UẠ Ứ 2
B. PHẦN NỘI DUNG 3
I. C S LÍ LU NƠ Ở Ậ 3
1. Thu c lá là gì? ố 3
2. T i sao ng i ta l i nghi n hút thu c lá?ạ ườ ạ ệ ố 4
3. Các thành ph n và đ c tính có trong thu c láầ ộ ố 5
4. Nh ng nguy h i c a vi c hút thu c láữ ạ ủ ệ ố 6
II. C S TH C TI NƠ Ở Ự Ễ 11
1. Nh ng thu n l i và khó kh nữ ậ ợ ă 11
2. Th c tr ng s d ng thu c láự ạ ử ụ ố 12
III. N I DUNGỘ 13
1. Giáo d c h c sinh thông qua các bài gi ng có n i dung ki n th c liên quanụ ọ ả ộ ế ứ 13
2. Gi i thi u m t s giáo án d y h c tích h p giáo d c phòng ch ng tác h i c a thu c lá ớ ệ ộ ố ạ ọ ợ ụ ố ạ ủ ố
trong môn sinh h cọ 20
IV. K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU NẾ Ả Ứ Ả Ậ 34
1. K t qu nghiên c uế ả ứ 34
2. Kh n ng áp d ngả ă ụ 36
C. PHẦN KẾT LUẬN 37
I. BÀI H C KINH NGHI MỌ Ệ 37
II. K T LU NẾ Ậ 37
III. KI N NGHẾ Ị 38
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm:
“PHÒNG CHỐNG TÁC HẠI CỦA THUỐC LÁ TRONG TRƯỜNG HỌC,
THÔNG QUA GIẢNG DẠY MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG THPT”

III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Hệ thống các lý thuyết cơ bản về thuốc lá và tác hại của thuốc lá nhằm giúp cho học
Hệ thống các lý thuyết cơ bản về thuốc lá và tác hại của thuốc lá nhằm giúp cho họcsinh có thể nâng cao nhận thức, khả năng ứng phó của bản thân để phòng tránh tác hại từ
sinh có thể nâng cao nhận thức, khả năng ứng phó của bản thân để phòng tránh tác hại từthuốc lá gây ra.
thuốc lá gây ra.
2
Giới thiệu những địa chỉ tích hợp giáo dục phòng chống tác hại của thuốc lá, những
Giới thiệu những địa chỉ tích hợp giáo dục phòng chống tác hại của thuốc lá, nhữnggợi ý về tổ chức dạy học tích hợp nội dung giáo dục tác hại của hút thuốc lá và minh họa
gợi ý về tổ chức dạy học tích hợp nội dung giáo dục tác hại của hút thuốc lá và minh họamột số bài soạn tích hợp nội dung giáo dục tác hại của hút thuốc lá.
một số bài soạn tích hợp nội dung giáo dục tác hại của hút thuốc lá.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
1. Thuốc lá là gì?
Thuốc lá là loại thuốc kích thích làm từ là cây thuốc lá. Đây là loại cây có độc tính
rất cao, nhất là những lá già, có hàm lượng nicôtine cao. Trên thực tế đã có trường hợp
người lớn chết do dùng khoảng 15-20gam thuốc lá dưới dạng thuốc nước để thụt tháo đại
trực tràng. Trẻ em chỉ cần uống 1 vài gam sẽ tử vong.

Hút thuốc lá đưa nicôtine một cách nhanh chóng đến não, trong vòng 10 giây khi hít vào.
3.2. Mônôxit cacbon (khí CO)
Khí CO có nồng độ cao trong khói thuốc lá và sẽ được hấp thụ vào máu, gắn với
hêmôglôbine với ái lực mạnh hơn 20 lần ôxy. Với người hút trung bình một bao thuốc
mỗi ngày thì hàm lượng hêmôglôbine khử có thể tới 7-8%. Sự tăng hêmôglôbine khử làm
chuyển dịch đường cong phân tách ôxi- hêmôglôbine dẫn đến giảm lượng ôxi chuyển đến
tế bào gây thiếu máu ở các cơ quan.
3.3. Các phân tử nhỏ trong khói thuốc lá
Khói thuốc lá chứa nhiều chất kích thích dạng khí hoặc dạng hạt nhỏ. Các chất kích
thích này gây nên các thay đổi cấu trúc của niêm mạc phế quản dẫn đến tăng sinh các
5
tuyến phế quản, các tế bào tiết nhầy và làm mất các tế bào có lông chuyển. Các thay đổi
này làm tăng tiết nhày và giảm hiệu quả thanh lọc của thảm nhầy-lông chuyển. Phần lớn
các thay đổi này có thể hồi phục được khi ngừng hút thuốc.
3.4. Các chất gây ung thư
Trong khói thuốc lá có trên 40 chất trong số đó gồm cả các hợp chất thơm có vòng
đóng như benzôpyrene có tính chất gây ung thư. Các hoá chất này tác động lên tế bào bề
mặt của đường hô hấp gây nên tình trạng viêm mãn tính, biến đổi tế bào dẫn đến dị sản,
loạn sản rồi ác tính hóa.
4. Những nguy hại của việc hút thuốc lá
Hút thuốc lá chia làm 2 loại:
- Hút thuốc lá chủ động xảy ra khi người hút hít khói thuốc lá vào cơ thể mình.
- Hút thuốc lá thụ động (hít khói thuốc thụ động) là hình thức hít khói thuốc từ không khí
mà không trực tiếp hút thuốc lá hoặc thuốc lào. Việc hút thuốc lá thụ động cũng bị tác hại
gián tiếp không nhỏ đến sức khỏe cơ thể.
4.1. Các nguy cơ bệnh lý thường gặp khi hút thuốc lá chủ động
Bệnh lý ở đường hô hấp trên như viêm mũi mãn tính, viêm họng mãn tính, viêm
thanh quản mãn tính, ung thư xoang hàm, ung thư vòm họng, ung thư thanh quản, ung
thư miệng hay ung thư thực quản.


giảm tiết sữa ở người mẹ.
Những rối loạn về da như xuất hiện sớm các vết nhăn trên mặt, nicôtine còn làm
cho da của các ngón tay cầm điếu thuốc trở nên màu vàng nâu.
4.2. Nguy cơ của việc hút thuốc lá thụ động
Những người không hút thuốc nhưng lại phải chung sống hay cùng làm việc với
những người nghiện thuốc lá, đặc biệt là đối tượng trẻ em vẫn có nguy cơ bị bệnh rất cao
do hít phải khói thuốc thụ động.
9
- Đối với người lớn gây ung thư phổi và các bệnh khác, nhất là bệnh đường hô hấp.
- Đối với trẻ em rất dễ cảm nhiễm với khói thuốc lá và trẻ dễ bị viêm phế quản, viêm
phổi mãn tính, các bệnh lý về tai - mũi - họng hay nhức đầu.
- Công nhân làm trong các nhà máy sản xuất thuốc lá cũng bị những nguy cơ tương tự.
4.3. Những tác hại khác của thuốc lá
Ảnh hưởng kinh tế gia đình: Người hút thuốc lá sẽ tiêu phí một khoản tiền khá lớn
để mua thuốc lá, làm ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình. Hút thuốc lá chắc chắn sẽ gây
ra những bệnh tật nguy hiểm, chi phí để chăm sóc y tế cho chính bản thân người hút và
người bị hút thuốc lá thụ động trong gia đình là rất lớn.
Ảnh hưởng đến kinh tế quốc gia: Đất canh tác dùng cho sản xuất các loại cây lương
thực bị thu hẹp lại, nhường chổ để trồng cây thuốc. Một lượng lớn giấy phục vụ cho việc
vấn các điếu thuốc lá, và các loại bao bì. Rác do thuốc lá cũng ảnh hưởng xấu đến môi
trường sống. Chi phí chăm sóc y tế cho những người dân hút thuốc lá và việc giảm ngày
công lao động của họ là những tổn thất rất lớn. Ngoài ra thuốc lá còn có nguy cơ gây ra
những vụ hoả hoạn dữ dội và những vụ cháy rừng tàn phá tài nguyên quốc gia.
Theo thống kê chưa đầy đủ, mỗi năm người dân trong nước tiêu tốn tới hơn 8.200 tỷ
đồng để mua thuốc lá và xã hội phải dành khoảng 800 tỷ đồng để điều trị các loại bệnh có
liên quan đến thuốc lá, chiếm 18% tổng chi phí cho y tế. Như vậy, thuốc lá và hút thuốc
10
lá gây những ảnh hưởng rất nghiêm trọng đối với kinh tế - xã hội, đe dọa sức khỏe và
tính mạng của con người.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN

là 23,8% tương đương 15,3 triệu người.
Theo số liệu Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam mỗi năm có trên
5 triệu người bị chết vì thuốc lá và các tác nhân liên quan tới thuốc lá. Thực tế hiện nay
cho thấy, số người hút thuốc lá ngày càng trẻ hóa và hình ảnh những cậu học sinh ở tuổi
trung học phổ thông trên môi đã phì phèo điếu thuốc gần như hiện diện ở khắp mọi nơi.
Tại trường THPT Tân Thạnh những năm gần đây, tình trạng hút thuốc lá trong đối
tượng học sinh ngày càng phổ biến. Các em không hút thuốc công khai trong trường mà
tranh thủ giờ ra chơi các em thường tụm 5 tụm ba trong nhà vệ sinh trên tay phì phèo
điếu thuốc. Ngoài khuôn viên nhà trường, dạo quanh các quán cà phê gần trường phổ
thông trong nội ô thị trấn không khó để bắt gặp cảnh các em nam mặc đồng phục học
sinh với điếu thuốc trên tay, miệng thì cứ hít còn mũi thì cứ thả khói liên tục, cộng với
những câu chuyện giòn tan thoạt nhìn tôi không nghĩ ra đó là những khuôn mặt quen
thuộc của học sinh trường mình. Một địa điểm khác cũng rất lí thú cho việc hút thuốc lá
của các em đó chính là các tụ điểm dịch vụ giải trí game online trong địa bàn thị trấn.
Trong một lần tình cờ tôi bắt gặp có hơn 1/3 bạn trẻ vừa “cày” game vừa phì phà hút
thuốc. Thêm một em khác vừa bước vào tiệm, chưa kịp ngồi lên ghế đã gọi lớn "cho vài
điếu Jet đi" rồi vô tư "nhả khói" một cách điệu nghệ. Theo kết quả do tôi khảo sát sơ bộ
tại trường THPT Tân Thạnh, với số lượng 48 học sinh ở 2 lớp thì có đến 22.91% học sinh
có nguy cơ hút thuốc lá. Các em xem hút thuốc lá như một thú vui, thú tiêu khiển vô hại.
Nhưng các em đâu biết rằng tương lai của các em đang mờ tan dần theo khói thuốc. Đốt
thuốc, cũng chính là đốt tương lai sức khoẻ của các em.
Trước thực trạng đó, công tác phòng, chống hút thuốc lá là một vấn đề bức thiết,
hơn ai hết đối tượng đáng được quan tâm nhất là tuổi trẻ, với những đặc trưng tâm lý lứa
tuổi rất dễ bị lôi kéo vào việc hút thuốc. Vì vậy, công tác phòng chống hành vi hút thuốc
lá ở tuổi học sinh, là rất quan trọng bởi lẽ tỉ lệ trong cơ cấu dân số ở độ tuổi này khá cao
và đây là độ tuổi dễ bị ảnh hưởng nhất và họ chưa nhận thức đúng về tác hại của thuốc lá.
12
Từ thực trạng trên cho thấy chúng ta cần phải có giải pháp hữu hiệu để tuyên truyền
sâu rộng đến công tác phòng chống tác hại của thuốc lá, giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, khắc
phục những hậu quả do sử dụng thuốc lá gây ra nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe người

- Cung cấp thêm một số tư liệu về tác hại
của các chất gây ung thư, trong đó có tác
13
nhân thuốc lá.
Bài 32. Bệnh
truyền nhiễm và
miễn dịch
I.2. Các phương
thức lây truyền
Qua sol khí: (Các
giọt keo nhỏ nhiễm
vi sinh vật bay trong
không khí) bắn ra
khi ho hoặc hắt hơi.
I.3. Các bệnh
truyền nhiễm
thường gặp do virut
- Bệnh đường hô
hấp: Viêm phổi,
viêm phế quản, cảm
lạnh, viêm họng,…
- Bệnh hệ thần kinh.
- Bệnh da: Hút thuốc
lá là thủ phạm gây ra
rất nhiều biến đổi
xấu cho da.
- Nguyên nhân chủ yếu gây nên hậu quả
của các bệnh về đường hô hấp như viêm
phổi, viêm phế quản, viêm họng chính là
thuốc lá.

loét đại tràng tăng gấp 2 lần so với trẻ
không tiếp xúc.
- Để tránh được tác hại từ thuốc lá gây
ra, chúng ta cần không hút thuốc lá.
Giáo dục cho học sinh kỹ năng từ chối
với thuốc lá.
Bài 17. Hô hấp ở
động vật
III. 4. Hô hấp bằng
phổi
- Cung cấp thêm kiến thức về ảnh
hưởng của khói thuốc lá đến hệ hô hấp
của con người.
+ Ảnh hưởng của thuốc lá đến chức
năng phổi.
+ Gây nên bệnh phổi tắc nghẽn mạn
tính.
+ Bệnh hen, tuy hút thuốc không phải là
nguyên nhân gây ra cơn hen nhưng nó
làm cho tình trạng bệnh hen nặng lên.
+ Nhiễm trùng đường hô hấp, những
người hút thuốc hay bị nhiễm trùng
đường hô hấp hơn.
- Giáo dục cho học sinh cần nói không
với thuốc lá. Và tuyên truyền cho mọi
người thấy được tác hại của thuốc lá để
từ đó không hút thuốc lá.
Bài 19. Tuần hoàn
máu (tiếp theo)
III. Hoạt động của hệ

- Hút thuốc lá là nguyên nhân gây nên
bệnh ung thư thận và bàng quang.
Trong tổng số ca tử vong do ung thư
bàng quang, thì ước tính khoảng 40 tới
70 % là vì sử dụng thuốc lá.
- Ung thư tuyến tuỵ cũng có nguồn gốc
từ khói thuốc vì khói thuốc vào cơ thể
tới tuyến tuỵ qua máu và túi mật. Ước
tính rằng thuốc lá là nguyên nhân của
30 % của tổng số ung thư tuyến tuỵ.
Bài 39. Các nhân
tố ảnh hưởng đến
sinh trưởng và
phát triển ở động
vật
II. Các nhân tố bên
ngoài
- Ảnh hưởng của khói thuốc lá đến sự
sinh trưởng và phát triển ở người đặc
biệt ở giai đoạn phôi thai và giai đoạn
trẻ sơ sinh.
+ Hút thuốc làm tăng nguy cơ thai chết
lưu do hút thuốc gây các biến chứng ở
16
nhau thai và hút thuốc làm thai nhi phát
triển chậm trong tử cung.
+ Tăng nguy cơ truyền HIV cho thai
nhi.
+ Dị tật bẩm sinh, tình trạng dị ứng.
+ Hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.

tinh
- Cơ chế điều hòa sinh
trứng
thai nhi, làm tăng huyết áp và ảnh
hưởng tới khả năng của thai nhi thực
hiện các cử động thở. Những phụ nữ hút
thuốc hay bị bong nhau non và nhau
tiền đạo gây chảy máu ở mẹ và chết ở
thai nhi.
+ Biến chứng về phụ khoa.
+ Hút thuốc gây mãn kinh sớm.
- Giáo dục cho học sinh thấy được tác
hại của thuốc lá đối với giống nòi dân
tộc, từ đó để các em phòng tránh việc
hút thuốc lá để bảo vệ sức khỏe sinh sản
của bản thân và những người xung
quanh.
- Tư liệu về nguy cơ của việc hút thuốc
lá chủ động đối với nam giới.
1.1.3. Chương trình sinh học lớp 12 (ban cơ bản)
TÊN BÀI
NỘI DUNG
TRONG BÀI CÓ
GIÁO DỤC
CÁCH VẬN DỤNG KIẾN THỨC ĐỂ
GIÁO DỤC HỌC SINH
Bài 21. Di truyền
- Trong thuồc các hợp chất thơm có vòng
đóng như benzôpyrene có tính chất gây
ung thư.

các tác nhân gây
bệnh.
- Thuốc lá đã và đang để lại những hậu
quả nặng nề cho con người trong hiện tại
và tương lai. Khi hút thuốc, hoặc sống
chung người hút thuốc, sẽ gây nên các
bệnh tim mạch, ung thư, hô hấp, bệnh răng
lợi, khó ngủ và giảm thể lực cơ thể do
thiếu ôxy mãn tính,…
- Giáo dục cho học sinh tạo môi trường
sạch, không có tác nhân gây bệnh, nhất là
khói thuốc lá. Nâng cao ý thức đấu tranh
với tác hại của thuốc lá gây ra.
- Người mẹ hút thuốc lá khi mang thai con
của những người hút thuốc thường có khó
khăn trong nhận thức, rối loạn hành vi và
giảm khả năng học tập ở trường.
19
III. Một số vấn đề xã
hội của di truyền
học
- Vấn đề di truyền
khả năng trí tuệ
- Giáo viên sử dụng tư liệu về ảnh hưởng
của thuốc lá lên hệ thần kinh.
- Giáo viên cần lưu ý với học sinh là
không chỉ hút thuốc lá chủ động mà việc
hút thuốc lá thụ động cũng có những nguy
cơ tương tự.
- Trên cơ sở đó giáo dục cho học sinh là

- Vấn đáp tìm
tòi.
- Khăn trải bàn.
3. Thái độ
Vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, biết được những tác nhân gây bệnh
đề phòng tránh, đặc biệt là tác nhân thuốc lá.
II. Phương tiện, phương pháp
1. Phương tiện
SGK, SGV, PHT, GA, tài liệu có liên quan khác.
2. Phương pháp
- Vấn đáp tìm tòi, gợi mở;
- Đặt và giải quyết vấn đề.
- Thảo luận nhóm.
III. Trọng tâm bài học
Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch.
IV Hoạt động dạy học
1. Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số
2. Kiểm tra bài cũ
- Phagơ gây thiệt hại cho ngành công nghiệp vi sinh vật như thế nào?
- Virut thực vật lan truyền theo con đường nào? Nêu vai trò của virut trong sản xuất các
chế phẩm sinh học?
3. Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN, HỌC SINH NỘI DUNG
HOẠT ĐỘNG 1: BỆNH TRUYỀN NHIỄM I. BỆNH TRUYỀN NHIỄM
21
? Hãy nêu một số bệnh mà em biết?
? Trong đó bệnh nào là bệnh truyền nhiễm?
? Bệnh truyền nhiễm là gì?
? Muốn gây được bệnh truyền nhiễm VSV phải
có điều kiện gì?

2. Phương thức lây truyền
a. Truyền ngang
- Qua sol khí.
- Qua đường tiêu hóa.
- Qua tiếp xúc trực tiếp.
- Qua động vật cắn hay côn trùng
đốt.
b. Truyền dọc
- Truyền từ mẹ sang con.
- Nhiễm qua sữa mẹ hay khi sinh
nở.
3. Các bệnh truyền nhiễm thường
gặp
(Nội dung phiếu học tập)
22
nhiễm các bệnh trên cao hơn, bị nặng hơn và
thường phải nằm viện lâu hơn 20% so với trẻ em
sống trong gia đình không có người hút thuốc.
? Theo các em tại sao như vậy?
- GV bổ sung thêm: Do trong khói thuốc lá chứa
nhiều chất kích thích dạng khí hoặc dạng hạt
nhỏ. Các chất kích thích này gây nên các thay đổi
cấu trúc của niêm mạc phế quản và làm mất các
tế bào có lông chuyển. Các thay đổi này làm tăng
tiết nhầy và giảm hiệu quả thanh lọc của thảm
nhầy -lông chuyển. Nên các virut dễ xâm nhiễm
và gây bệnh.
- GV: Chúng ta có nên hút thuốc lá không?
- GV nhấn mạnh: Chúng ta không nên hút thuốc
lá bởi vì hút thuốc lá không những gây nên

* Vai trò:
- Không đòi hỏi phải có sự tiếp xúc
trước với kháng nguyên.
- Miễn dịch không đặc hiệu có tác
dụng trước khi miễn dịch đặc hiệu
chưa kịp phát huy tác dụng.
2. Miễn dịch đặc hiệu
a/ Khái niệm
- Là miễn được hình thành để đáp
lại một cách đặc hiệu sự xâm nhập
của kháng nguyên lạ.
b/ Miễn dịch thể dịch: là miễn dịch
24
với những tác nhân gây bệnh như các hóa chất
độc hại, khói thuốc lá, vi khuẩn virut,… là một
trong những nguyên nhân gây nên các bệnh
truyền nhiễm.
sản xuất ra kháng thể
+ Kháng nguyên: là chất lạ
(prôtêin) có khả năng kích thích cơ
thể tạo đáp ứng miễn dịch.
+ Kháng thể: là prôtêin do cơ thể
tiết ra để đáp ứng sự xâm nhập của
kháng nguyên lạ.
+ Kháng nguyên phản ứng đặc hiệu
với kháng thể.
c/ Miễn dich tế bào: Là miễn dịch
có sự tham gia của tế bào T độc.
* Vai trò:
+ Tế bào T khi phát hiện ra tế bào