“Giáo dục phòng chống tác hại của thuốc lá thông qua giảng dạy
bộ môn Sinh học ở trường THPT Ba Đình, Nga Sơn, Thanh Hóa”
PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ
Mọi người, ai cũng biết tác hại của việc hút thuốc lá với sức khỏe
của con người, việc nghiện hút thuốc lá là nguyên nhân gây nhiều loại
bệnh và làm tăng tỉ lệ tử vong. Tuy nhiên, thực tế hiện nay tỉ lệ người
hút thuốc lá đang có xu hướng tăng lên đặc biệt ở các nước đang phát
triển. Việt Nam hiện nay đang là một trong những quốc gia có tỉ lệ
người hút thuốc lá cao nhất trong khu vực và trên thế giới. Có nhiều
nguyên nhân khác nhau nhưng đa số là do sự hạn chế trong hiểu biết
một cách cụ thể về tác hại của khói thuốc, của việc nghiện thuốc lá,
kiến thức chưa đầy đủ, chính vì thế căn bệnh “ nghiện” thuốc lá, thuốc
lào đang lan tràn ngày càng nhiều trong giới trẻ. Tỉ lệ thanh thiếu niên
hút thuốc có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, trong đó có
nhiều em vẫn còn học ở bậc THPT. Thực tế ở trường THPT Ba Đình,
qua theo dõi thấy hiện tượng một số ít các em học sinh nam ở các lớp
khác nhau tụ tập ở gầm cầu thang, sau các dãy phòng học, khu vực
đường ra nhà nhà vệ sinh vào những lúc ra chơi là để hút thuốc lá.
1
Cùng với việc nhà nước ta đang thực hiện các biện pháp để giảm
tỉ lệ người hút thuốc lá thì việc tích hợp nội dung phòng chống tác hại
thuốc lá vào một số môn học là rất quan trọng. Việc làm này nhằm
cung cấp cho học sinh kiến thức toàn diện và kĩ năng sống cần thiết,
góp phần xây dựng một môi trường học đường “ không khói thuốc”.
Trên tinh thần đó tôi đã mạnh dạn đưa ra đề tài “Giáo dục phòng
chống tác hại của thuốc lá thông qua giảng dạy bộ môn Sinh học ở
trường THPT Ba Đình, Nga Sơn, Thanh Hóa”
PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lí luận
- Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WTO), hiện nay trên
toàn thế giới có khoảng trên 1,1 tỉ người hút thuốc lá thường xuyên và

hơn tổng số người chết vì tai nạn giao thông và HIV/AIDS.
- Như vậy việc phòng chống tác hại thuốc lá nói chung và công tác
giáo dục phòng chống tác hại thuốc lá trong trường học nói riêng là
vấn đề cần thiết và cấp bách. Qua việc giáo dục nhằm phân tích cho
các em thấy được những tác hại nghiêm trọng của việc hút thuốc lá
đối với sức khỏe, từ đó hiểu được vì sao không nên hút thuốc lá. Đây
là việc làm cần thiết bên cạnh việc giảng dạy văn hóa để góp phần xây
dựng một môi trường “không khói thuốc”.
II. Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp của đề tài
1. Thuận lợi: Khi thực hiện đề tài tôi gặp những thuận lợi sau:
- Bộ môn Sinh học là môn có những nội dung kiến thức liên quan
đến giáo dục phòng chống tác hại thuốc lá.
4
- Các em học sinh THPT phần lớn là chưa hút thuốc lá hoặc chỉ
mới bắt đầu hút thuốc lá nên việc giáo dục dễ đạt hiệu quả.
- Trường có hệ thống máy vi tính nối mạng internet tạo điều kiện
thuận lợi cho giáo viên tìm kiếm các thông tin mới nhất về tác hại
thuốc lá cũng như các biện pháp phòng chống.
- Vấn đề phòng chống tác hại thuốc lá hiện nay đang là vấn đề
được xã hội quan tâm, đặc biệt công tác giáo dục phòng chống tác hại
của thuốc lá trong trường học hiện nay đang là một trong những mục
tiêu mà Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng tới.
- Được sự ủng hộ nhiệt tình từ Ban giám hiệu nhà trường, BCH
Đoàn trường, BCH Công đoàn, đặc biệt là sự giúp đỡ của các giáo
viên trong tổ.
2. Khó khăn: Bên cạnh những thuận lợi trên tôi cũng gặp những khó
khăn nhất định đó là:
- Một số giáo viên vẫn còn hút thuốc lá ở trường vô tình đã tạo điều
kiện cho các em học sinh có suy nghĩ sai lệch về việc hút thuốc lá.
Mặt khác, các em học sinh THPT đang ở độ tuổi rất thích tìm tòi,

trung gian và các nội tiết tố tham dự vào chức năng kháng lại các
stress của cơ thể. Những chất này làm cho người hút thuốc lá cảm
thấy bình tỉnh, tự tin, bớt lo âu và có sức để làm việc nhiều hơn.
- Tuy nhiên trên thực tế nếu chúng ta càng hút nhiều, cơ thể bị kích
thích tiết các chất nội tiết tố liên tục cho đến khi các chất này bị cạn
kiệt, lúc ấy thay vì có cảm giác sảng khoái, người bệnh lại thấy mệt
mỏi hơn, khó tập trung tư tưởng, cáu gắt và suy sụp tinh thần mau
chóng. Tiếc rằng phần lớn những người nghiện thuốc lá lại không biết
được vấn đề này, khi họ hút thuốc mà không thấy sảng khoái thì lại có
7
khuynh hướng tăng liều, nên càng lúc càng nghiện nặng hơn và phải
gánh chịu những hậu quả rất tồi tệ.
1.3 Thành phần, độc tính của thuốc lá:

Theo BS Đặng Huy Quốc Thịnh, Phó Giám đốc bệnh viện Ung
Bướu TPHCM, nghiên cứu mới đây nhất cho thấy khói thuốc lá chứa
7.000 chất độc hóa học, trong đó có hàng trăm chất cực độc và ít nhất
70 chất có thể gây ung thư. Khi đi vào cơ thể các chất độc sẽ ảnh
hưởng đến toàn bộ hệ thần kinh, mạch máu và nội tiết gây ra những
bệnh tim mạch, giảm trí nhớ và các bệnh ung thư. Người ta chia ra 4
nhóm chính:
1.3.1. Nicotine: là một chất không màu, chuyển thành màu nâu khi
cháy và có mùi thuốc khi tiếp xúc với không khí. Nicôtine được hấp
8
thụ qua da, miệng và niêm mạc mũi hoặc hít vào phổi. Người hút
thuốc trung bình đưa vào cơ thể 1 đến 2 mg nicôtine mỗi điếu thuốc
hút. Hút thuốc lá đưa nicôtine một cách nhanh chóng đến não, trong
vòng 10 giây sau khi hít vào.
1.3.2. Monoxitcarbon (khí CO): Khí CO có nồng độ cao trong khói
thuốc lá và sẽ được hấp thụ vào máu, gắn với hemoglobine với ái lực

10
+ Bệnh lý ở đường hô hấp trên: như viêm mũi mãn tính, viêm
họng mãn tính, viêm thanh quản mãn tính, ung thư xoang hàm, ung
thư vòm họng, ung thư thanh quản. ung thư miệng, ung thư thực quản
ẢNH: INTERNET
+ Bệnh lý ở đường hô hấp dưới: viêm phế quản mãn tính, hen
suyễn, ung thư phế quản.
+ Bệnh lý ở phổi: viêm phổi, dãn phế nang, ung thư phổi
11
HÚT THUỐC LÁ LÀ NGUYÊN
NHÂN GÂY UNG THƯ MIỆNG
ẢNH:
INTERNET
- Bệnh lý hệ mạch máu: bệnh xơ vữa động mạch, bệnh động mạch
vành, gây viêm tắc mạch máu, nhồi máu cơ tim, xuất huyết não…
12
HÚT THUỐC LÁ LÀ NGUYÊN NHÂN GÂY UNG THƯ PHỔI.
- Ảnh hưởng của thuốc lá lên hệ thần kinh: Một nghiên cứu mới
của các nhà khoa học cho thấy mối liên quan giữa hút thuốc lá và sự
tổn thương ở vùng não.Đó là do trong thuốc lá có hợp chất NNK làm
cho bạch cầu ở hệ thần kinh trung ương tấn công những tế bào khỏe
khác dẫn đến sự phá hủy nghiêm trọng ở hệ thần kinh làm giảm số
lượng các tế bào thần kinh trong não làm giảm trí nhớ, giảm trí thông
minh và khả năng học tập…Nghiên cứu của các nhà khoa học gần đây
cho thấy rằng, con của những người có hút thuốc trong thời kì mang
thai thì tỉ lệ chậm phát triển trí tuệ tăng hơn 50% so với người không
hút thuốc và tăng 70% ở những người hút từ 1 bao / ngày trở lên.
- Bệnh răng và lợi: Viêm loét, cao răng, các mảng bám vào răng
làm cho răng dễ bị lung mủ, dễ rụng tự nhiên hơn.
13

nhức đầu.
16

ẢNH: INTERNET
- Công nhân làm việc trong các nhà máy sản xuất thuốc lá cũng bị
những nguy cơ tương tự.
1.4.3. Những tác hại khác của thuốc lá:
- Ảnh hưởng kinh tế gia đình: người hút thuốc lá sẽ tiêu phí một
khoản tiền khá lớn để mua thuốc lá, làm ảnh hưởng đến thu nhập của
gia đình, đặc biệt ở những gia đình kinh tế khó khăn. Hút thuốc lá
chắc chắn sẽ gây ra những bệnh tật nguy hiểm như đã trình bày phần
trên, chi phí để chăm sóc y tế cho chính bản thân người hút và người
bị hút thuốc lá thụ động trong gia đình là rất lớn.
17
- Ảnh hưởng đến kinh tế quốc gia: đất canh tác dùng cho sản xuất
các loại cây lương thực bị thu hẹp lại, nhường chổ để trồng cây thuốc
lá vì có lợi nhuận cao hơn. Một lượng giấy khổng lồ phục vụ cho việc
vấn các điếu thuốc lá, và các loại bao bì. Rác do thuốc lá cũng ảnh
hưởng xấu đến môi trường sống. Chi phí chăm sóc y tế cho những
người dân hút thuốc lá và việc giảm ngày công lao động của họ là
những tổn thất rất lớn cho một quốc gia có nhiều người nghiện thuốc
lá. Ngoài ra thuốc lá còn có nguy cơ gây ra những vụ hoả hoạn dữ dội
và những vụ cháy rừng tàn phá tài nguyên quốc gia!….
- Theo thống kê chưa đầy đủ, mỗi năm người dân trong nước tiêu
tốn tới hơn 8.200 tỷ đồng để mua thuốc lá và xã hội phải dành khoảng
800 tỷ đồng để điều trị các loại bệnh có liên quan đến thuốc lá, chiếm
18% tổng chi phí cho y tế. Như vậy, thuốc lá và hút thuốc lá gây
những ảnh hưởng rất nghiêm trọng đối với kinh tế-xã hội, đe dọa sức
khỏe và tính mạng của con người.
2. Giáo dục cho học sinh phòng chống tác hại thuốc lá thông qua

tế bào làm rối loạn quá trình điều hòa
phân bào làm cho tế bào phân chia vô
19
hạn định dẫn đến tạo khối u.
- Từ đó giáo viên giáo dục cho học sinh
không nên hút thuốc vì hút thuốc làm
tăng nguy cơ mắc ung thư.
- Tư liệu về tác hại của các chất gây ung
thư.
Bệnh
truyền
nhiễm và
miễn dịch
(bài 32
sách cơ
bản và bài
46 sách
Nâng cao)
- Các phương
thức lây
truyền: qua
sol khí ( các
giọt keo nhỏ
nhiễm vi sinh
vật bay trong
không khí)
bắn ra khi ho
hoặc hắt hơi.
- Các bệnh
truyền nhiễm

số bệnh
truyền
nhiễm ở
địa
phương
(bài 47
sách Nâng
Một số bệnh
truyền nhiễm
lây lan qua
đường hô hấp
ở địa phương
như viêm
họng, viêm
phổi, viêm
phế quản
Qua thực hành tìm hiểu thực tế các
bệnh lây lan qua đường hô hấp phổ biến
ở địa phương liên hệ với tỉ lệ những gia
đình có người hút thuốc lá, từ đó học
sinh thấy được số người bị nhiễm bệnh
và số lần nhiễm bệnh ở 1 người tỉ lệ
thuận với tỉ lệ người hút thuốc lá ở địa
phương. Qua đó 1 lần nữa giáo viên nhấn
mạnh cho học sinh ý thức phòng chống
tác hại thuốc lá
21
cao)
Lớp 11
Bài Nội dung

(bài 46 sách
Cơ bản và
Nâng cao)
Tác động của
hoocmôn qua
cơ chế điều
hòa sinh tinh
- Cung cấp cho học sinh kiến thức về
tác động của hoocmôn lên quá trình
sinh tinh ở nam. Học sinh biết được
testostêrôn cũng tham gia vào quá
trình sinh tinh trùng.
- Từ đó giáo viên nhấn mạnh thêm
cho học sinh biết là ở những nam giới
hút thuốc nồng độ testostêrôn thấp hơn
những người không hút thuốc. Cho
nên hút thuốc lá sẽ làm giảm số lượng
tinh trùng.
- Giáo dục cho các HS nam là không
nên hút thuốc lá.
- Tư liệu về nguy cơ của việc hút
thuốc lá chủ động đối với nam giới.
Lớp 12
23
Bài Nội dung
trong bài có
tác dụng
giáo dục
Cách vận dụng kiến thức để giáo dục
học sinh và biện pháp hỗ trợ

những tác nhân gây ung thư.
- Tư liệu về thành phần độc tính của t
huốc lá: Tác hại của các chất gây ung
thư.
- Tư liệu thông tin và hình ảnh về các
nguy cơ bệnh lý thường gặp đối với hệ
hô hấp khi hút thuốc lá chủ động
+ Những bệnh ung thư thường mắc
phải khi hút thuốc lá.
24
loài người
và một số
vấn đề xã
hội của di
truyền học
(bài 22 sách
Cơ bản)
thư
- Bảo vệ vốn
gen của loài
người
+ Hình ảnh về một số bệnh ung thư có
nguyên nhân là do thuốc lá: Ung thư
miệng, ung thư phổi.
- Có thể sử dụng thêm tư liệu ở phần
cơ sở lí luận bổ sung cho các em thông
tin vể tỉ lệ người chết do hút thuốc lá ở
Việt Nam và thế giới mà nguyên nhân
chủ yếu là do mắc bệnh ung thư.
- Học sinh biết được chỉ số IQ của con