SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÒNG CHỐNG TÁC HẠI THUỐC LÁ
TRONG TRƯỜNG HỌC THÔNG QUA
GIẢNG DẠY BỘ MÔN SINH HỌC Ở
TRƯỜNG THPT

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC Trang

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

II. THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ
TÀI 2

1. Thuận lợi 2
2. Khó khăn 2

III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI 3

A. Cơ sở lí luận 3

lan ngày càng nhiều trong giới trẻ. Tỉ lệ thanh thiếu niên hút thuốc có xu hướng gia tăng
trong những năm gần đây, trong đó có nhiều em vẫn còn học ở bậc THPT.
Trong khi nhà nước ta đang thực hiện các biện pháp để giảm tỉ lệ người hút thuốc lá
thì việc tích hợp nội dung phòng chống tác hại thuốc lá vào một số môn học là rất quan
trọng. Việc làm này nhằm cung cấp cho học sinh kiến thức toàn diện và kĩ năng sống cần
thiết, góp phần xây dựng một môi trường học đường là một môi trường “ không khói
thuốc”. Trên tinh thần đó tôi đã mạnh dạn đưa ra đề tài “ Phòng chống tác hại thuốc lá
trong trường học thông qua giảng dạy bộ môn sinh học ở trường THPT”
II. THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI:
1. Thuận lợi: Khi thực hiện đề tài tôi gặp những thuận lợi sau:
- Bộ môn sinh học là môn có những nội dung kiến thức liên quan đến giáo dục phòng
chống tác hại thuốc lá.
- Các em học sinh THPT phần lớn là chưa hút thuốc lá hoặc chỉ mới bắt đầu hút thuốc
lá nên việc giáo dục dễ đạt hiệu quả.
- Trường có hệ thống máy vi tính nối mạng internet tạo điều kiện thuận lợi cho giáo
viên tìm kiếm các thông tin mới nhất về tác hại thuốc lá cũng như các biện pháp phòng
chống.
- Vấn đề phòng chống tác hại thuốc lá hiện nay đang là vấn đề rất được xã hội quan tâm
đặc biệt công tác giáo dục phòng chống tác hại thuốc lá trong trường học hiện nay đang
là một trong những mục tiêu mà Bộ giáo dục hướng tới.
- Được sự ủng hộ nhiệt tình từ Ban giám hiệu nhà trường, BCH Đoàn trường, BCH
Công đoàn, đặc biệt là sự giúp đỡ của các giáo viên trong tổ.
2. Khó khăn: Bên cạnh những thuận lợi trên tôi cũng gặp những khó khăn nhất định đó
là:
- Một số giáo viên vẫn còn hút thuốc lá ở trường vô tình đã tạo điều kiện cho các em có
suy nghĩ sai lệch về việc hút thuốc lá. Mặt khác, các em học sinh THPT đang ở độ tuổi
rất thích tìm tòi, khám phá, muốn khẳng định mình nhưng các em lại chưa hiểu hết tác
hại của thuốc lá nên dễ dàng bắt chước theo.
- Thời lượng chương trình dành cho phần giáo dục tác hại thuốc lá chưa nhiều nên khó
khăn trong việc tuyên truyền những tác hại của thuốc lá đến học sinh.

Nam có khoảng 40.000 người chết vì các bệnh liên quan tới thuốc lá, cao hơn tổng số
người chết vì tai nạn giao thông và HIV/AIDS.
- Như vậy việc phòng chống tác hại thuốc lá nói chung và công tác giáo dục phòng
chống tác hại thuốc lá trong trường học nói riêng là vấn đề cần thiết và cấp bách. Qua
việc giáo dục nhằm phân tích cho các em thấy được những tác hại nghiêm trọng của việc
hút thuốc lá đối với sức khỏe, từ đó hiểu được vì sao không nên hút thuốc lá. Đây là việc
làm cần thiết bên cạnh việc giảng dạy văn hóa để góp phần xây dựng một môi trường
“không khói thuốc”.
B. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:
1. Những nội dung kiến thức có liên quan đến tác hại thuốc lá:
1.1. Thuốc lá là gì?
- Thuốc lá là loại thuốc kích thích làm từ là cây thuốc lá. Đây là loại cây có độc, nhất
là những lá già, có hàm lượng Nicitin cao. Trên thực tế đã có trường hợp người lớn chết
do dùng khoảng 15-20g thuốc lá dưới dạng thuốc nước để thụt tháo đại trực tràng. Trẻ em
chỉ cần uống 1 vài gram sẽ tử vong.
- Người ta thường sử dụng thuốc lá theo cách đốt lên để hít khói thuốc vào người.
- Các loại thuốc lá thuờng dùng là : thuốc lá có đầu lọc, thuốc lá không có đầu lọc,
thuốc lào, xì gà.

1.2. Tại sao người ta lại nghiện hút thuốc lá?
- Chỉ cần vài giây sau khi rít một hơi thuốc lá vào phổi, chúng ta sẽ cảm nhận
được những kích thích của chất Nicotine lên hệ thần kinh trung ương và lên toàn cơ thể.
Một số vùng có những thụ thể tiếp nhận Nicotine ở não, cho nên khi hút thuốc lá, người
hút có thể thấy trí óc sáng suốt và làm việc có hiệu quả hoặc trong những lúc căng thẳng,
lo âu, thuốc lá có thể làm cho người hút cảm thấy thư giãn và bình tĩnh hơn. Nicotine tác
động làm tăng tiết các chất dẫn truyền thần kinh trung gian và các nội tiết tố tham dự vào
chức năng kháng lại các stress của cơ thể. Những chất này làm cho người hút thuốc lá
cảm thấy bình tỉnh, tự tin, bớt lo âu và có sức để làm việc nhiều hơn.
- Tuy nhiên trên thực tế nếu chúng ta càng hút nhiều, cơ thể bị kích thích tiết các
chất nội tiết tố liên tục cho đến khi các chất này bị cạn kiệt, lúc ấy thay vì có cảm giác

1.4. Những nguy hại của việc hút thuốc lá:
Hút thuốc lá chia làm 2 loại:
+ Hút thuốc lá chủ động: xảy ra khi người hút hít khói thuốc lá vào cơ thể mình.
+ Hút thuốc lá thụ động (hít khói thuốc thụ động): là hình thức hít khói thuốc từ
không khí mà không trực tiếp hút thuốc lá hoặc thuốc lào. Việc hút thuốc lá thụ động
cũng bị tác hại gián tiếp.
1.4.1 Các nguy cơ bệnh lý thường gặp khi hút thuốc lá chủ động
- Bệnh lý ở hệ hô hấp:
+Bệnh lý ở đường hô hấp trên: như viêm mũi mãn tính, viêm họng mãn tính, viêm
thanh quản mãn tính, ung thư xoang hàm, ung thư vòm họng, ung thư thanh quản. ung
thư miệng, ung thư thực quản

ẢNH: INTERNET
+ Bệnh lý ở đường hô hấp dưới: viêm phế quản mãn tính, hen suyễn, ung thư
phế quản.
+ Bệnh lý ở phổi: viêm phổi, dãn phế nang, ung thư phổi
HÚT THUỐC LÁ LÀ NGUYÊN
NHÂN GÂY UNG THƯ MIỆNG

ẢNH: INTERNET
- Bệnh lý hệ mạch máu: bệnh xơ vữa động mạch, bệnh động mạch vành, gây viêm
tắc mạch máu, nhồi máu cơ tim, xuất huyết não…
- Ảnh hưởng của thuốc lá lên hệ thần kinh: Một nghiên cứu mới của các nhà khoa
học cho thấy mối liên quan giữa hút thuốc lá và sự tổn thương ở vùng não.Đó là do trong
thuốc lá có hợp chất NNK làm cho bạch cầu ở hệ thần kinh trung ương tấn công những tế
bào khỏe khác dẫn đến sự phá hủy nghiêm trọng ở hệ thần kinh làm giảm số lượng các tế
bào thần kinh trong não làm giảm trí nhớ, giảm trí thông minh và khả năng học

1.4.3. Những tác hại khác của thuốc lá:
- Ảnh hưởng kinh tế gia đình: người hút thuốc lá sẽ tiêu phí một khoản tiền khá lớn
để mua thuốc lá, làm ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình, đặc biệt ở những gia đình
kinh tế khó khăn. Hút thuốc lá chắc chắn sẽ gây ra những bệnh tật nguy hiểm như đã
trình bày phần trên, chi phí để chăm sóc y tế cho chính bản thân người hút và người bị
hút thuốc lá thụ động trong gia đình là rất lớn.
- Ảnh hưởng đến kinh tế quốc gia: đất canh tác dùng cho sản xuất các loại cây lương
thực bị thu hẹp lại, nhường chổ để trồng cây thuốc lá vì có lợi nhuận cao hơn. Một lượng

giấy khổng lồ phục vụ cho việc vấn các điếu thuốc lá, và các loại bao bì. Rác do thuốc lá
cũng ảnh hưởng xấu đến môi trường sống. Chi phí chăm sóc y tế cho những người dân
hút thuốc lá và việc giảm ngày công lao động của họ là những tổn thất rất lớn cho một
quốc gia có nhiều người nghiện thuốc lá. Ngoài ra thuốc lá còn có nguy cơ gây ra những
vụ hoả hoạn dữ dội và những vụ cháy rừng tàn phá tài nguyên quốc gia!….
- Theo thống kê chưa đầy đủ, mỗi năm người dân trong nước tiêu tốn tới hơn 8.200 tỷ
đồng để mua thuốc lá và xã hội phải dành khoảng 800 tỷ đồng để điều trị các loại bệnh có
liên quan đến thuốc lá, chiếm 18% tổng chi phí cho y tế. Như vậy, thuốc lá và hút thuốc
lá gây những ảnh hưởng rất nghiêm trọng đối với kinh tế-xã hội, đe dọa sức khỏe và tính
mạng của con người.
2. Một số giải pháp để giáo dục cho học sinh THPT trong việc phòng chống tác hại
thuốc lá:
2.1. Giáo dục cho học sinh thông qua các bài giảng có nội dung kiến thức liên quan:
2.2.1. Các bài học có nội dung giáo dục phòng chống tác hại thuốc lá:
Lớp 10
Bài Nội dung trong bài có
tác dụng giáo dục
Cách vận dụng kiến thức để giáo
dục học sinh và biện pháp hỗ trợ
Chu kì tế bào và quá
trình nguyên phân

vi sinh vật bay trong
không khí) bắn ra khi
- Cung cấp cho học sinh kiến thức
nguyên nhân cũng như hậu quả về các
bệnh đường hô hấp như viêm phổi,
viêm phế quản, viêm họng Đồng thời
giáo viên nhấn mạnh cho học sinh thấy

ho hoặc hắt hơi.
- Các bệnh truyền
nhiễm thường gặp do
virut: Bệnh đường hô
hấp
được những trẻ em sống trong gia đình
có người hút thuốc thì nguy cơ nhiễm
các bệnh trên cao hơn, bị nặng hơn và
thường phải nằm viện lâu hơn 20% so
với trẻ em sống trong gia đình không
có người hút thuốc.
- Từ đó giáo dục cho các em thấy
được ý nghĩa của việc phòng chống tác
hại thuốc lá không chỉ bảo vệ sức khỏe
cho bản thân mà cho cả những người
thân trong gia đình đặc biệt là trẻ em.
- Tư liệu về tác hại của các phân tử
nhỏ trong khói thuốc.
- Tư liệu về nguy cơ của việc hút
thuốc lá thụ động đối với trẻ em.
- Hình ảnh về việc hít khói thuốc thụ
động của trẻ em.

vật (bài 39 sách cơ bản
và nâng cao)
Các nhân tố bên ngoài - Cung cấp cho học sinh kiến thức
về ảnh hưởng của thuốc lá đến sự sinh
trưởng và phát triển ở người đặc biệt
ở giai đoạn bào thai và giai đoạn trẻ
sơ sinh.
- Từ đó giáo dục cho các em thấy
được ý nghĩa của việc phòng chống
tác hại thuốc lá.
- Tư liệu về tác hại của hút thuốc lá
chủ động đối với phụ nữ và bào thai,
đối với trẻ em.
Cơ chế điều hòa sinh
sản (bài 46 sách cơ
bản và nâng cao)

Tác động của hoocmôn
qua cơ chế điều hòa
sinh tinh
- Cung cấp cho học sinh kiến thức
về tác động của hoocmôn lên quá
trình sinh tinh ở nam. Học sinh biết
được testostêrôn cũng tham gia vào
quá trình sinh tinh trùng.
- Từ đó giáo viên nhấn mạnh thêm
cho học sinh biết là ở những nam giới

- Di truyền y học với
bệnh ung thư và AIDS
- Sự di truyền trí năng
- Bảo vệ di truyền của
loài người và của người
Việt Nam.

- Bệnh ung thư

- Bảo vệ vốn gen của
loài người
- Cung cấp kiến thức về bệnh ung
thư và những tác nhân gây ung thư .
Giáo viên lưu ý với học sinh là trong
thuồc các hợp chất thơm có vòng đóng
như Benzopyrene có tính chất gây ung
thư. Cho nên thuốc lá cũng là một
trong những tác nhân gây ung thư.
- Tư liệu về thành phần độc tính của t
huốc lá: Tác hại của các chất gây ung
thư.
- Tư liệu thông tin và hình ảnh về các
nguy cơ bệnh lý thường gặp đối với hệ
hô hấp khi hút thuốc lá chủ động

thuốc lá. 2.1.2. Một số ví dụ về thiết kế bài giảng có nội dung giáo dục phòng chống tác hại
thuốc lá:

Bài 32: BỆNH TRUYỀN NHIỄM VÀ MIỄN DỊCH (Sinh học 10 - CB)

Phần: BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP
Mục tiêu:
- Trình được các bệnh đường hô hấp, tác nhân gây bệnh cũng như là cách xâm nhập từ
đó có ý thức phòng tránh, giữ gìn vệ sinh cá nhân, nâng cao ý thức phòng tránh tác hại
thuốc lá.

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung

GV: Yêu cầu học sinh kể tên các bệnh đường hô
hấp thường gặp và cho biết các tác nhân gây nên
những bệnh đó.
(?) Cách xâm nhập của tác nhân gây bệnh như thế
nào?
HS: Nghiên cứu SGK và liên hệ thực tế kể tên được
1 số bệnh, nêu được tác nhân gây bệnh và cách xâm
- Bệnh đường hô hấp:

+ Các bệnh như: viêm phổi,
viêm phế quản, viêm họng,
viêm mũi…
+ Tác nhân: chủ yếu là virut
+ Cách xâm nhập: Virut từ sol
khí đi qua niêm mạc vào mạch
máu rồi tới các nơi khác nhau
của đường hô hấp.

Bài 30: BẢO VỆ VỐN GEN DI TRUYỀN CỦA LOÀI NGƯỜI
(Sinh học 12 – Nâng cao)

Mục tiêu:
- Giải thích được tại sao phải bảo vệ vốn gen di truyền của loài người.
- Trình bày và giải thích được cơ sở của bệnh ung thư.
- Nêu được các biện pháp để bảo vệ tiềm năng di truyền và khả năng biểu
hiện trí năng của con người
- Xây dựng được ý thức bảo vệ môi trường ,phòng chống tác hại thuốc lá. Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung

Hs đọc thông tin SGK trả lời câu hỏi: Gánh nặng
di truyền là gì? Gv yêu cầu Hs cho ví dụ minh
họa
HS: Nghiên cứu thông tin SGK trả lời.
GV bổ sung thêm: Các độc tính trong khói thuốc
I/ Gánh nặng di truyền:

Sự tồn tại trong vốn gen của quần
thể người các đột biến gen gây
chết,nếu gen này ở trạng thái đồng
hợp tử sẽ làm chết các cá thể hay
giảm sức sống của họ.

II. Di truyền y học với bệnh ung
thư: - Ung thư là hiện tượng TB phân
chia vô tổ chức thành khối u và di
căn.
- Nguyên nhân gây ung thư: Ở cơ
chế phân tử đều liên quan đến các
biến đổi cấu trúc của ADN. Ung
thư có thể bắt đầu từ một tế bào bị
đột biến xôma, làm mất khả năng
kiểm soát phân bào và liên kết tế
bào. Ung thư còn do đột biến cấu
trúc NST
- Phòng ngừa: Bảo vệ môi trường
sống, hạn chế các tác nhân gây ung
thư, duy trì cuộc sống lành mạnh,
tránh làm thay đổi môi trường sinh
lý sinh hóa của cơ thể, không kết

nên hút thuốc lá và có ý thức đấu tranh phòng
chống tác hại thuốc lá.

III/Sự di truyền trí năng:
- Đánh giá sự di truyền trí năng của
mỗi cá thể bằng chỉ số IQ,chỉ số IQ
là tính trạng số lượng
- Bảo vệ tiềm năng di truyền và khả
năng biểu hiện trí năng của con
người cần tránh những tác nhân gây
đột biến gen, đảm bảo cuộc sống
đầy đủ về vật chất và tinh thần.

2.2 Giáo dục cho học sinh thông qua tổ chức cuộc thi tìm hiểu tác hại thuốc lá:
Thông qua cuộc thi này học sinh hiểu rõ thêm về tác hại của thuốc lá đối với sức
khỏe, kinh tế, môi trường và cộng đồng. Từ đó học sinh có ý thức tự giác phòng tránh
thuốc lá và vận động bạn bè, người thân trong gia đình không hút thuốc lá.
2.2.1. Chuẩn bị:
- Chuẩn bị của giáo viên :
+ Mỗi giáo viên chuẩn bị một số câu hỏi và một số tình huống để học sinh thể
hiện cách ứng phó của mình trong những tình huống cụ thể
+ Thành lập ban giám khảo
- Chuẩn bị của học sinh:
+ Tìm hiểu các kiến thức và sưu tầm các hình ảnh liên quan đến tác hại thuốc
lá
+ Giấy trắng khổ Ao, bút dạ.
2.2.2. Hình thức tổ chức: Các giáo viên giảng dạy môn Sinh kết hợp với Đoàn

tiết sinh hoạt lớp giáo viên có thể cho học sinh xử lí những tình huống cụ thể liên quan
đến việc hút thuốc lá nhằm cung cấp cho các em những kiến thức toàn diện và kĩ năng
sống cần thiết để phòng tránh tác hại thuốc lá bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng
- Cần có sự phối hợp chặt chẽ của giáo viên bộ môn sinh với giáo viên chủ nhiệm Đoàn
thanh niên để có thể nắm bắt kịp thời những em học sinh có biểu hiện hút thuốc lá từ đó
có các biện pháp giáo dục kịp thời, giúp các em cai thuốc lá một cách triệt để.
VI.KẾT LUẬN:
Trên cơ sở phân tích những tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, tôi chỉ đưa ra một
số giải pháp trong việc phòng chống tác hại thuốc lá trong trường học. Tuy chưa thật sự
là những giải pháp tối ưu, nhưng đó cũng là sự nỗ lực của bản thân tôi, các giáo viên
trong nhom cùng giáo viên chủ nhiệm các lớp và Đoàn thanh niên. Bước đầu cũng đã có
những hiệu quả nhất định trong việc góp phần làm giảm tỉ lệ học sinh hút thuốc lá trong
trường học.
Tôi mong rằng các đồng nghiệp sẽ đóng góp ý kiến và đưa ra những giải pháp mới có
hiệu quả hơn để mọi người cùng nhau học tập, góp phần đưa trường học tiến tới là “ một
môi trường học đường không khói thuốc”. Tôi xin chân thành cảm ơn.

VII. ĐỀ NGHỊ:
Để nâng cao hiệu quả của công tác “ phòng chống tác hại thuốc lá” trong trường học
không phải chỉ là nhiệm vụ của giáo viên bộ môn Sinh học hay giáo viên chủ nhiệm mà
là của tập thể giáo viên, của nhà trường trong nhiệm vụ giáo dục chung, do đó:
Nhà trường cần có các biện pháp nghiêm cấm hút thuốc lá trong trường học. Đồng
thời phải treo các biển có chữ hoặc biểu tượng “cấm hút thuốc lá” ở các hành lang, lớp
học, phòng họp và các phòng chức năng khác.
Giáo viên phải là người gương mẫu thực hiện không hút thuốc lá ở trường học. Bởi
vì, nếu chỉ tập trung cấm học sinh hút thuốc thì vô tình nhấn mạnh rằng hút thuốc là hành
vi không được phép làm ở trẻ em. Điều đó khiến các em tò mò hoặc có ý nghĩ hút thuốc
để chứng tỏ mình đã lớn và từ đó các em dễ bắt chước theo.
VIII.TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tư liệu về chương trình phòng chống tác hại thuốc lá quốc gia