Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học

 !"#
#$%&'()*+,
- Trong tình hình hiện nay do yêu cầu đổi mới về phương pháp
giảng dạy, nhà trường phải đổi mới mục tiêu đào tạo. Con người mà nhà
trường đào tạo phải có nhân cách tích cực, tự lực, năng động và sáng tạo
mới có thể mau chóng thích ứng với những thay đổi của công nghệ thông
tin. Việc dạy học các môn học trong nhà trường góp phần thực hiện tốt
đổi mới phương pháp dạy học.
- Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hóa hoạt
động của học sinh không có nghĩa loại bỏ những phương pháp dạy học
mới có chọn lọc.
- Đổi mới phương pháp dạy học không chỉ đổi mới cách dạy học
của giáo viên và còn phải quan tâm đến cách học của học sinh. Phải dạy
cho cho học sinh cách học, cách làm, khơi vậy ý thưc , động cơ học tập ở
học sinh. Bên cạnh đó phải chú ý đến vai trò nguồn cung cấp kiến thức
từ thiết của bộ môn trong nhà trường. các tiêu bản hiển vi, mẫu ngâm,
các cơ quan, hệ thống các loại tranh ảnh… Có đầy đủ không hay còn
thiếu, việc sắp xếp bố trí và bảo quản có đảm bảo khoa học không, sử
dụng đúng chúng như thế nào để đạt được kết quả và chất lượng cao
trong dạy học .
II# /0)1,
- Trong hoạt động dạy học, người giáo viên đóng vai trò trung tâm
trong lớp học, giáo viên thuyết trình giải thích, học sinh lắng nghe ghi
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
1
Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học
chép hay thụ động, học thuộc và lập luận kiến thức có sẵn, đôi khi các
em không phát biểu một ỷ kiến, một câu hỏi một cách đầy đủ (dù có hiểu
vấn đề nhưng không phát biểu thành câu ) dần dần các em trở thành

nhiệt tình, trình độ chuyên môn, nhiệm vụ vốn sống của người thầy,
không thể áp dụng đúng khuôn mẫu hay một gợi ý nào đó mà phải sử
dụng kết hợp phương pháp trong đó là nhóm phương pháp trực quan là
trọng tâm.
- Tranh ảnh, mô hình và mẫu vật là hình vẽ thu nhỏ của một cơ
quan, bộ phận cơ thể hoặc một sinh cảnh theo phương tiện sinh học. Nó
có thể mô phỏng bộc lộ về hình thái, sinh lí hoặc giải phẫu…mà không
một loại phương tiện nào thay thế được. Do đó tranh ảnh và mô hình vừa
là phương tiện trực quan vừa là nguồn trí thức quan trọng cho bộ môn
sinh học.
- Giáo viên cần chú trọng hơn việc phát triển ở sinh học các kỹ
năng đọc phân tích tranh ảnh, mô hình, mẫu vật cùng với vốn kiến thức
học sinh đã có, có thể tìm ra kiến thức chứa đựng theo yêu cầu bài học.
Việc hình thành những kỹ năng này có các mức độ từ thấp đến cao, từ
đơn giản đến phức tạp để tìm ra đặc điểm đối tượng cần tìm hiểu cũng
như mối quan hệ giữa chúng.Từ đó rút ra điều mà tranh ảnh, mô hình và
mẫu vật truyền tải trực tiếp và đôi khi cần phải suy luận.
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
3
Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học
- Trong dạy học sinh học ở THCS thì nhóm phương pháp trực quan
đi từ con đường tìm tòi nghiên cứu tỏ ra có nhiều ưu thế trong việc thực
hiện mục tiêu đào tạo.Vì nó phù hợp với đặc điểm sinh lí của học sinh ở
lứa tuổi này, đồng thời thể hiện sự đặc thù của bộ môn, nhất là khi kinh
nghiệm sống của các em còn ít, vốn hiểu biết còn nghèo nàn các biểu
tượng tích lũy còn hạn chế, các em còn nặng về tư duy hình tượng cụ
thể, tư duy thực nghiệm….thì việc xây dựng khái niệm đòi hỏi phải dùng
các phương tiện trực quan làm điểm tựa. Các phương pháp này phát huy
tính tích cực, tính chủ động sáng tạo, học sinh tự dành lấy kiến thức dứới
sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên, kiến thức được thu nhận sẽ trở

Nhị có nhiều hạt phấn. Nhụy có bầu chứa noãn…). Hoặc khi dạy về cấu
tạo lá đơn, lá kép giáo viên cho học sinh tìm hiểu trên vật thật các em
hiểu và phân biệt ngay từ đó giúp học sinh tin tưởng vào kiến thức đã
nghiên cứu … Khi dạy về cấu tạo của tim người, giáo viên dùng quả tim
lợn để giới thiệu các em sẽ nhận ra ngay về hình dáng, các ngăn tim, thấy
được thành của tâm nào dày, tâm nào mỏng, van tim ở đâu, các ngăn tim
thông với từng loại mạch nào…
c. Mẫu vật tự nhiên tiêu bản Trùng roi:
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
5
Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học
- Đối với động vật có kích thước hiển vi, ngoài việc tổ chức cho
học sinh xem kính ta phải dùng máy chiếu hoặc kính hiển vi để tăng độ
phóng đại, tạo điều kiện cho cả lớp có thể quan sát cùng một lúc.
Ví dụ: Quan sát cấu tạo của tế bào thực vật, quan sát lát cắt ngang hay
quan sát các động vật nguyên sinh hoặc các bộ phận của côn trùng, quan
sát tế bào, các loại mô của động vật.
Mô hình: Dung để thay thế hay bổ sung các mẫu vật tự nhiên đôi khi
không có sẵn, hoặc quá lớn hay quá nhỏ khó quan sát, mô hình phản ánh
được cấu tạo, khái quát và hình dung được rõ ràng các cấu trúc không
gian, so với kích thước của mẫu vật thật, sẽ khắc sâu được kiến thức cho
em.
Tranh vẽ - hình ảnh.
Trong trường hợp này, tranh vẽ - hình ảnh tạo ra ưu thế hơn, tranh ảnh
cho phép phân tích đi sâu vào các chi tiết cần thiết, giúp học sinh có thể
hiểu sâu sắc hơn về cấu tạo bên trong của đối tượng đang nghiên cứu,
ngoài ra còn thay thế mẫu vật thật không tìm thấy được.
Ví dụ: Đối với cấu tạo và kích thước của tế bào, sự lớn lên và có sự phân
chia tế bào, cấu tạo miền hút của rễ
Ví dụ: Khi dạy sinh học 7

với đời sống ở môi trường nước.
Bài 36: Quan sát cấu tạo trong của ếch đồng
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
7
Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học
- Giúp cho học sinh nhận biết các cơ quan ếch trên mẫu mổ, như bộ
xương .
- Tìm những cơ quan, hệ cơ quan thích nghi với đời sống mới
chuyển lên cạn
- Đối với việc nghiên cứu và thu thập kiến thức từ việc quan sát
tranh ảnh, hình vẽ … hoặc thông tin có sẳn trong sách giáo khoa như
kiến thức về cấu tạo đặc điểm thích nghi với đời sống. Học sinh tìm ra
những thông tin cần thiết, thông qua việc tự học và trả lời theo phiếu học
tập trang 70. Tạo điều kiện học sinh tích cực tham gia vào quá trình xử lí
thông tin nên và cần phải thực hiện dưới hình thức tương tác giữa các
nhóm với nhau khi thảo luận và công bố kết quả mà mỗi nhóm thu thập
được sau khi đã xử lí.
2. Phương pháp sử dụng thí nghiệm - kiến thức ứng dụng.
- Việc sử dụng như thế nào để đạt hiệu quả cao về nhận thức là một
vấn đề được lưu ý về phương pháp giúp học sinh nắm rõ lý thuyết đến
thực tiễn. Thí nghiệm có thể sử dụng làm điểm xuất phát cho quá trình
nhận thức là nguồn cung cấp thông tin cho nhóm phương pháp trực quan,
dưới sự chỉ đạo tổ chức của giáo viên, học sinh tích cự tư duy , chủ động
chiếm lĩnh kiến thức hoặc quan sát thí nghiệm do giáo viên thực hiện .
Vì vậy thí nghiệm có tác dụng tích cực trong hoạt động nhận thức của
học sinh, giúp học sinh phát triển tư duy với mức độ tối đa đồng thời
phát triển năng lực quan sát và rèn luyện kỹ năng thực hành.
- Thí nghiệm sẽ hạn chế rất nhiều nếu để sử dụng minh họa để cụ
thể hóa giáo viên trình bày hoặc khẳng định tính đúng đắn kết luận của
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015

các em đã tích lũy trong chương trình, những hiểu biết trong cuộc sống
học sinh hoặc vận dụng những kiến tức về giải phẩu sinh lý người để tìm
hiểu các biện pháp vệ sinh có liên quan đến việc bảo vệ sức khỏe của bản
thân và cộng đồng.
- Như vậy phương pháp dạy học gắn bó chặt chẽ với phương tiện
trực quan nhất là đối với việc nghiên cứu giải phẩu sinh lý cần tiến hành
quan sát và thí nghiệm là các phương tiện không thể thiếu.
- Trên đây là những phương pháp chủ yếu thường sử dụng trong
giảng dạy bộ môn và đem lại hiệu quả tối ưu trong điều kiện cho phép
nhưng củng cần vật dụng những phương pháp khác ( trừ phương pháp
đọc chép ) trong từng bài tùy thành phần kiến thức, trong những trường
hợp cụ thể ( Trình độ học sinh ) điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học
cần lựa chọn các phương pháp dạy học thích hợp.
3. Đảm bảo tính khoa học.
- Khi giảng dạy bộ môn sinh học, giáo viên có sự chuẩn bị, tranh
ảnh, mô hình, mẫu vật…phải đảm bảo tính khoa học , vừa gây hứng thú
cho học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trong
giai đoạn hiện nay đồng thời các phương pháp này củng mang lại hiệu
quả cao và đúng với phương châm. Lấy học sinh làm trung tâm, những
hoạt động này rất phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi học sinh trung học cơ
sở các em phải tích cực xây dựng bài từ đó giờ dạy của giáo viên sẽ thêm
sinh động và đạt hiệu quả cao.
4. Phạm vi áp dụng .
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
10
Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học
- Phương pháp sử dụng tranh ảnh, mẫu vật …và các thí nghiệm có
phạm vi rất rộng cho toàn bộ chương trình trung học cơ sở phù hợp với
các bước lên lớp cũng như đối với học sinh.
* Kết quả của năm học 2013-2014

Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
11
Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học
Vĩnh mỹ A, ngày 01 tháng 01
năm 2015
Người viết

Nguyễn Thái
Phương
789$8:;
3:3
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
12
Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học

<#34&=0>?@(A*.BA,######C<DDđiểm
EF+) /0)1,
2G)@H@IE@J?, . . . . . /25 điểm
2G)@AK., . . . . ./20 điểm
2G)@@.L0=0>, . . . . /25 điểm
2G)@M)1/N)1&@O?&.P), . . . . . ./20 điểm
QF+@R)@&@M?, . . . . . /10 điểm
S#Căn cứ kết quả đánh giá, xét duyệt của Hội đồng khoa học giáo
dục , Trường THCS Vĩnh Mỹ A thống nhất công nhận SKKN và xếp
loại: . . . . . . . . . . . . . .
 Vĩnh Mỹ A, ngày. . tháng . . . . năm
2015
.L0&TUV)1
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
13

Phương pháp sử dụng mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm, trong giảng dạy bộ môn sinh học
Nguyễn Thái Phương - Trường THCS Vĩnh Mỹ A- Năm học 2014-2015
15