BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN THỊ THÚY VINH
PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ THỦY SẢN
CỦA TỈNH NGHỆ AN LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ PHÁT TRIỂN

HÀ NỘI - 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được
cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Tác giả luận án
Nguyễn Thị Thúy Vinh ii
LỜI CẢM ƠN

Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và
chính sách, Khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi xin bày tỏ lòng
biết ơn sâu sắc nhất tới PGS.TS. Trần Hữu Cường và TS. Dương Văn Hiểu, người
hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hướng giúp tôi trưởng thành trong
công tác nghiên cứu và hoàn thiện luận án.
Tôi xin ghi nhận và biết ơn sự giúp đỡ quý báu của tập thể các thầy, cô giáo
Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và chính sách, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn,
Ban Quản lý đào tạo, Ban lãnh đạo Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp
đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Luận án này được thực hiện với sự hỗ trợ của lãnh đạo địa phương và các tổ
chức, đơn vị, cá nhân sản xuất kinh doanh thủy sản tham gia chuỗi giá trị thủy sản
tỉnh Nghệ An đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình điều tra khảo sát
thực địa và nghiên cứu đề tài. Tôi xin trân trọng cám ơn sự hỗ trợ quý báu này.
Trong thời gian học tập và nghiên cứu, tôi cũng đã nhận được sự hỗ trợ và
giúp đỡ tận tình từ Ban Giám hiệu Trường Đại học Vinh, tập thể đồng nghiệp Khoa

1.1 Cơ sở lý luận về phân tích chuỗi giá trị thủy sản 8
1.1.1 Chuỗi giá trị và một số khái niệm liên quan 8
1.1.2 Chuỗi giá trị thủy sản 14
1.1.3 Phân tích chuỗi giá trị thủy sản 23
1.1.4 Một số khía cạnh phân tích chuỗi giá trị 24
1.1.5 Nội dung phân tích chuỗi giá trị thủy sản 28
1.1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của chuỗi giá trị thủy sản 34
1.2 Cơ sở thực tiễn về phân tích chuỗi giá trị thủy sản 38
1.2.1 Kinh nghiệm về phát triển chuỗi giá trị thủy sản của một số nước 38
1.2.2 Kinh nghiệm về phát triển chuỗi giá trị thủy sản của Việt Nam 43
1.2.3 Những bài học kinh nghiệm phân tích chuỗi giá trị thủy sản cho Việt Nam 46
Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHUỖI GIÁ TRỊ THỦY SẢN 49
2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 49
2.1.1 Điều kiện tự nhiên tỉnh Nghệ An 49 iv
2.1.2 Về kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An 49
2.1.3 Ngành thủy sản của tỉnh Nghệ An 51
2.2 Phương pháp nghiên cứu 53
2.2.1 Phương pháp tiếp cận và khung phân tích 53
2.2.2 Chọn sản phẩm và điểm nghiên cứu 55
2.2.3 Phương pháp thu thập thông tin, số liệu 56
2.2.4 Xử lý thông tin và số liệu 60
2.2.5 Phương pháp phân tích 60
2.2.6 Hệ thống các chỉ tiêu phân tích 61
Chương 3 PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ THỦY SẢN CỦA TỈNH
NGHỆ AN 67
3.1 Lập sơ đồ chuỗi giá trị thủy sản ở Nghệ An 67
3.1.1 Sơ đồ chuỗi giá trị thủy sản 67

4.1.1 Quan điểm phát triển 130
4.1.2 Định hướng phát triển chuỗi giá trị thủy sản 131
4.2 Giải pháp phát triển chuỗi giá trị thủy sản của Nghệ An 133
4.2.1 Giải pháp chung 133
4.2.2 Giải pháp cho từng tác nhân 136
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 147
1 Kết luận 147
2 Kiến nghị 149
Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án 151
Tài liệu tham khảo 152
Phụ lục 157
vi
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ đầy đủ
ATTP
An toàn thực phẩm
CSXH Chính sách xã hội
DN
Doanh nghiệp
ĐBSCL
Đồng bằng sông Cửu Long
EU
Liên minh Châu Âu (European Union)
GTTS Giá trị thủy sản
NTTS Nuôi trồng thủy sản
NN&PTNT

3.10 Số lượng và tỷ lệ cơ sở, trại nuôi và ươm giống tôm của tỉnh Nghệ An 78
3.11 Kết quả và hiệu quả hoạt động của hộ nuôi tôm 79
3.12 Kết quả và hiệu quả hoạt động của hộ đánh bắt 83
3.13 Kết quả và hiệu quả hoạt động của thương lái 86
3.14 Kết quả và hiệu quả hoạt động của hộ chế biến 87
3.15 Kết quả và hiệu quả hoạt động của người bán buôn 89
3.16 Kết quả và hiệu quả hoạt động của người bán lẻ 91
3.17 Mức độ tham gia liên kết của các tác nhân trong chuỗi 93
3.18 Tình hình thực hiện hợp đồng của các tác nhân trong chuỗi 95
3.19 Chi phí gia tăng của các tác nhân trong chuỗi tính bình quân trên 1 kg
sản phẩm 96

viii
3.20 Giá trị gia tăng tính bình quân trên 1 kg sản phẩm do các tác nhân
trong chuỗi tạo ra 98
3.21 Lợi nhuận thu được của các tác nhân trong chuỗi tính bình quân trên 1
kg sản phẩm 100
3.22 Mức độ hài lòng của người tiêu dùng về sản phẩm 104
3.23 Lý do người tiêu dùng hài lòng về sản phẩm 105
3.24 Lý do người tiêu dùng không hài lòng về sản phẩm 106
3.25 Mức độ hài lòng của người tiêu dùng về thái độ phục vụ 108
3.26 Thời gian đáp ứng của chuỗi 109
3.27 Mức độ trao đổi, chia sẻ thông tin của các tác nhân trong chuỗi 110
3.28 Phương thức trao đổi thông tin của các tác nhân trong chuỗi 111
3.29 Mức độ tin tưởng vào thông tin từ các tác nhân trong chuỗi 112
3.30 Đánh giá của người tiêu dùng về địa điểm bán sản phẩm 113
3.31 Số tác nhân liên kết ổn định được phân theo thời gian tham gia hoạt
động sản xuất, kinh doanh 115
3.32 Tỷ lệ tác nhân tham gia vào các tổ chức sản xuất, kinh doanh 116
3.33 Số tác nhân liên kết ổn định được phân theo sự tham gia vào nhóm tổ

3.7 Tỷ trọng chi phí gia tăng, giá trị gia tăng và lợi nhuận của các tác nhân
trong chuỗi cá cơm 1 và chuỗi cá cơm 2 103
3.8 Tỷ lệ tác nhân đánh giá hiện trạng công nghệ đang sử dụng 117
3.9 Tỷ lệ tác nhân tham gia chuỗi được đào tạo ở các cấp 121
1
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Thuỷ sản là ngành hàng có vị trí quan trọng trong nền kinh tế thế giới nói
chung và Việt Nam nói riêng. Trong các nước xuất khẩu thủy sản trên thế giới, Việt
Nam được coi là một trong những nước có tốc độ tăng trưởng thủy sản nhanh, với
tốc độ tăng trưởng trung bình trong giai đoạn 1998-2008 đạt 18%/năm. Thuỷ sản
được xem là ngành hàng hội nhập thương trường quốc tế từ rất sớm, mang về nhiều
ngoại tệ cho đất nước. Năm 2008, xuất khẩu thuỷ sản đạt 4,5 tỷ USD đứng trong top
5 ngành hàng có kinh ngạch xuất khẩu cao nhất (Đặng Quang Thương, 2009). Đến
năm 2013, sản phẩm thủy sản Việt Nam đã có mặt tại 156 quốc gia và vùng lãnh
thổ, trở thành nước đứng đầu thế giới về sản lượng cá tra, đứng thứ 3 về sản lượng
tôm, với tổng giá trị kinh ngạch xuất khẩu đạt 6,7 tỷ USD (Đình Tăng, 2014). Tuy
nhiên, để phát triển ngành thủy sản một cách bền vững và có hiệu quả, cũng cần
phải nhận thức rõ những thách thức đang đặt ra cho toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản từ
khâu đầu tiên cho đến khâu cuối cùng, đó là: ngành hàng thuỷ sản vẫn mới chỉ dừng
lại ở phân khúc sản xuất nguyên liệu và chế biến xuất khẩu sản phẩm thô; cạnh
tranh bán - mua nguyên liệu giữa các DN và giữa DN với người nuôi chưa được
lành mạnh, mối liên hệ và hợp tác lỏng lẻo của các tác nhân dọc theo chuỗi, chi phí

kể hiệu quả nuôi trồng và đánh bắt của người dân. Nguyên nhân chủ yếu là do năng
lực của các cơ sở, doanh nghiệp còn yếu về vốn, về công nghệ và về khả năng tiếp
cận thị trường, nắm bắt nhu cầu của người tiêu dùng.
Bốn là, sản phẩm thủy sản hiện nay ở Nghệ An chưa thật sự khẳng định được
vị thế cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Nguyên nhân chủ yếu là do
các mối liên kết dọc giữa các tác nhân trong chuỗi chưa chặt chẽ và sự chia sẻ lợi
ích của các tác nhân chưa được bảo đảm công bằng. Các cơ sở, các DN thuỷ sản
cùng một mục tiêu chung nhưng chưa có sự liên minh, hợp tác với nhau cùng thảo
luận và giải quyết vấn đề sao cho đạt hiệu quả cao nhất để tạo ra giá trị và giảm chi
phí. Cho nên tiềm năng thuỷ sản Nghệ An chưa được khai thác hiệu quả, chưa phát
huy được lợi thế so sánh của vùng.
Trên thế giới nghiên cứu về chuỗi giá trị đã được đề cập đến từ rất sớm.

3
Durufle et al. (1988) đã áp dụng phương pháp filiére (chuỗi, mạch) nghiên cứu đánh
giá chuỗi về mặt kinh tế, tài chính. Nghiên cứu đã tập trung vào vấn đề tạo thu nhập
và phân phối thu nhập trong chuỗi hàng hóa, phân tích các chi phí và thu nhập giữa
các thành phần kinh doanh nội địa và quốc tế để phân tích sự ảnh hưởng của chuỗi
đến nền kinh tế quốc dân và sự đóng góp của nó vào GDP.
Porter (1985) đã dùng khung phân tích chuỗi giá trị để xem xét công ty, xác
định vị thế công ty trong thị trường và mối quan hệ với các nhà cung cấp, khách
hàng, đối thủ cạnh tranh. Chuỗi giá trị được sử dụng như khung giá trị để DN tìm ra
các nguồn lợi thế cạnh tranh của mình. Tính cạnh tranh của công ty có thể phân tích
bằng xem xét chuỗi giá trị bao gồm từ thiết kế sản xuất, mua vật tư đầu vào, hậu
cần, tiếp thị, bán hàng, các dịch vụ hậu mãi và dịch vụ hỗ trợ (lập kế hoạch chiến
lược, quản lý nguồn nhân lực, hoạt động nghiêp cứu triển khai v.v.).
Gereffi and Korzenniewicz (1994), Kaplinsky (1999) sử dụng phương pháp
tiếp cận toàn cầu về chuỗi giá trị, đưa ra khung phân tích để hiểu cách thức mà các
công ty và quốc gia hội nhập toàn cầu, để đánh giá các nhân tố quyết định đến phân
phối thu nhập toàn cầu thông qua việc lập sơ đồ chuỗi và phân tích chuỗi để làm

Chuỗi giá trị hàng nông sản trong thương mại hoá nông nghiệp (ADB, 2007).
Nghiên cứu đã làm rõ việc người nghèo có thể thu được lợi từ thương mại hoá trong
vai trò là những nhà sản xuất, người tiêu thụ. Những DN kinh doanh có thể có những
tác động tích cực lên sinh kế của người nghèo theo nhiều cách, trong đó bao gồm: (i)
Tạo việc làm; (ii) Cung cấp những điều kiện làm việc thích hợp; (iii) Làm tăng hoặc
bảo đảm sự tiếp cận của người nghèo đối với tài sản; (iv) Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và
công nghệ; (v) Phát triển vốn con người; (vi) Cung cấp các hàng hoá và dịch vụ thích
hợp với giá hợp lý; (vii) Thúc đẩy một môi trường tự nhiên bền vững.
Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị của các tổ chức
dự án như:
Tổ chức Hợp tác kỹ thuật Đức (2007, 2009) đã thực hiện: Chương trình Phát
triển DN Nhỏ và Vừa đã hỗ trợ nghiên cứu các chuỗi giá trị khác nhau của từng vùng
và bao gồm nhiều sản phẩm, cụ thể: Dự án “Phát triển chuỗi giá trị bơ tại Đăk Lăk”
thực hiện từ tháng 8/2006 – 3/2009; Dự án “Phát triển Chuỗi giá trị nhãn tại Hưng
Yên”, thực hiện từ tháng 6/2006 – 3/2009; Dự án “Phát triển chuỗi giá trị cá da trơn
tại An Giang”, thực hiện từ tháng 6/2006 – 3/2009; Dự án “Phát triển chuỗi giá trị
mây tại Quang Nam”, thực hiện từ tháng 4/2007 – 3/2009; Dự án “Phát triển chuỗi

5
giá trị rau tại An Giang”, thực hiện từ tháng 1/2007 – 3/2009.
Các dự án đã phân tích đánh giá chuỗi giá trị từng sản phẩm từ khâu sản xuất
đến khâu tiêu thụ, từ đó xây dựng chuỗi giá trị từng sản phẩm nhằm khắc phục
những điểm yếu trong chuỗi. Kết quả của hoạt động phát triển chuỗi giá trị là những
tác động hỗ trợ của dự án nhằm tăng cường năng lực cho các tác nhân trong chuỗi,
những người đóng góp làm gia tăng giá trị sản phẩm cho chuỗi.
Đặc biệt, Viện Nghiên cứu Phát triển đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)
của Trường Đại học Cần Thơ năm 2008 công bố kết quả bước đầu “phân tích chuỗi
giá trị cá tra ĐBSCL”, là công trình nghiên cứu nằm trong “dự án phân tích chuỗi
giá trị cá vùng Mê Kông” với sự tài trợ của nước ngoài, nhằm đánh giá thực trạng
sản xuất kinh doanh và chính sách can thiệp để bảo đảm phát triển bền vững.

- Những nhân tố nào ảnh hưởng chủ yếu đến hoạt động của các chuỗi GTTS
của tỉnh Nghệ An?
- Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình hoạt động của các chuỗi
GTTS của tỉnh Nghệ An là gì?
- Để phát triển chuỗi GTTS của tỉnh Nghệ An đề xuất những giải pháp nào?
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuỗi
giá trị sản phẩm thuỷ sản nuôi trồng (tôm), đánh bắt (cá cơm) của tỉnh Nghệ An.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu phân tích chuỗi GTTS
của tỉnh Nghệ An thông qua 2 sản phẩm lợi thế và đặc thù của tỉnh là tôm và cá
cơm về phương diện: Phân tích hoạt động và mối liên kết của các tác nhân dọc theo
chuỗi; Phân tích kinh tế của chuỗi (chi phí, lợi nhuận của chuỗi; tỷ trọng chi phí -
lợi nhuận của chuỗi, phân phối giá trị gia tăng trong chuỗi); Phân tích một số hoạt
động quản lý chuỗi bao gồm khả năng đáp ứng, tính linh hoạt, chất lượng sản phẩm
của chuỗi; Một số nhân tố ảnh hưởng chủ yếu đến mối liên kết của các tác nhân,
ảnh hưởng đến kinh tế và quản lý chuỗi GTTS trên địa bàn nghiên cứu. Trên cơ sở
đó luận án đề xuất một số giải pháp phát triển chuỗi.

7
- Không gian: Phân tích chuỗi giá trị thủy sản của tỉnh Nghệ An.
- Thời gian: + Số liệu thứ cấp từ năm 2010 - 2012
+ Số liệu điều tra năm 2012
+ Dự kiến các đề xuất đến năm 2020
5. Những đóng góp mới của luận án về học thuật lý luận và thực tiễn
a) Những đóng góp về lý luận và học thuật
Góp phần hệ thống và làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về phân tích chuỗi
GTTS. Phân tích chuỗi GTTS được xác định thông qua các nội dung cơ bản: lập sơ
đồ chuỗi, phân tích hoạt động và mối liên kết của các tác nhân dọc theo chuỗi, phân

hơn tổng giá trị gia tăng của tất cả các hoạt động cộng lại.
Porter (1985) cho rằng công cụ quan trọng của DN để tạo ra giá trị lớn hơn
dành cho khách hàng chính là chuỗi giá trị. Về thực chất, đây là một tập hợp các
hoạt động nhằm thiết kế, sản xuất, bán hàng, giao hàng và hỗ trợ sản phẩm của DN.
Chuỗi giá trị bao gồm 9 hoạt động tương ứng về chiến lược tạo ra giá trị dành cho
khách hàng, trong đó, chia ra 5 họat động chính (cung ứng đầu vào, quá trình sản
xuất, phân phối sản phẩm, marketing - bán hàng và dịch vụ) và 4 hoạt động hỗ trợ
(quản trị tổng quát, quản trị nhân sự, phát triển công nghệ và hoạt động thu mua).

Hình 1.1. Sơ đồ về chuỗi giá trị của doanh nghiệp
Nguồn: Porter (2008)
Qu
ản trị tổng quát

Qu
ản trị nhân sự

Phát tri
ển công nghệ

Thu mua

Phần
lời

Phần
l

trợ
Các hoạt động chính 9
Để doanh nghiệp tạo ra những giá trị lớn hơn dành cho khách hàng đầu tiên
cần tiến hành tốt 4 hoạt động chính vì đây là những hoạt động đóng vai trò chính
trong việc tạo ra giá trị cho khách hàng (hình 1.1). Các hoạt động chính bao gồm 5
loại hoạt động: i) Đưa nguyên vật liệu vào kinh doanh; ii) Vận hành, sản xuất- kinh
doanh; iii) Vận chuyển ra bên ngoài; iv) Marketing và bán hàng; v) Cung cấp các
dịch vụ liên quan. Đó là một chuỗi công việc liên quan trực tiếp đến quá trình sản
xuất sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp, từ việc đưa các yếu tố đầu vào về DN,
chế biến chúng, sản xuất các thành phẩm, bán hàng và các hoạt động để phục vụ
khách hàng. Mục tiêu của các hoạt động này là cung cấp cho khách hàng một mức độ
giá trị vượt quá chi phí của các hoạt động và thu được một mức lợi nhuận. Lợi nhuận
của doanh nghiệp lớn hay nhỏ phụ thuộc vào hiệu quả của việc thực hiện các hoạt
động này. Vì vậy nếu các hoạt động này được quản lý tốt với chi phí thấp, giảm giá
thành, tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp thỏa mãn
nhu cầu khách hàng tốt hơn, có cơ hội để tạo ra giá trị vượt trội và tạo ra lợi thế cạnh
tranh. Một lợi thế cạnh tranh có thể đạt được bằng cách tham gia vào chuỗi giá trị để
cung cấp chi phí thấp hơn hoặc tốt hơn sự khác biệt.
Bên cạnh đó, DN cũng cần đầu tư cho những hoạt động hỗ trợ bao gồm: cơ
sở hạ tầng, quản trị nhân sự, phát triển công nghệ và mua sắm. Đây là những hoạt
động tuy không trực tiếp và đóng vai trò chính trong việc tạo ra giá trị dành cho
khách hàng nhưng lại có ý nghĩa trợ giúp cho tất cả các hoạt động chủ chốt nói trên
và thiếu chúng thì không thể tiến hành các hoạt động chủ chốt được. Hai nhóm hoạt
động này liên tục diễn ra cho đến khi sản phẩm được bán ra thị trường, thu lợi

chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những người tham gia trong chuỗi hoạt động để tạo ra
tối đa giá trị trong toàn chuỗi.
Một chuỗi giá trị cho bất kỳ sản phẩm hoặc dịch vụ sẽ bao gồm các hoạt
động từ nghiên cứu và phát triển, qua nguồn cung cấp nguyên liệu và sản xuất, đến
người tiêu dùng cuối cùng và hơn thế nữa vứt bỏ và tái chế. Tất cả những hoạt động
này tạo thành một chuỗi kết nối người sản xuất với người tiêu dùng và mỗi hoạt
động lại bổ sung giá trị cho thành phẩm cuối cùng. Xem chuỗi giá trị như là một
trình tự liên tiếp của các quá trình dịch chuyển từ việc cung cấp các đầu vào cụ thể
sản xuất, chế biến và marketing một sản phẩm cho đến khi tiêu thụ.
Như vậy, theo các quan điểm trên chúng ta có thể nhìn chuỗi giá trị ở góc độ
rộng hơn, chi tiết hóa các hoạt động và các khâu, chuỗi giá trị là một phức hợp
Chuỗi giá trị
của người
mua

Chuỗi giá trị
của bên cung
cấp

Chuỗi giá trị
của doanh
nghiệp

Chuỗi giá trị của
kênh phân phối
(những nhà phân
phối or bán lẻ) 11


12
thực hiện các chức năng này mới là thành viên của kênh. Các công ty, tổ chức khác
làm thuận lợi cho việc phân phối như công ty vận tải, kho hàng, ngân hàng, bảo
hiểm, thực hiện các chức năng khác bổ trợ không phải là thành viên của kênh.
Như vậy, kênh marketing có thể được coi là con đường đi của sản phẩm từ
người sản xuất đến người tiêu dùng cuối cùng, tạo nên dòng chảy hàng hóa từ người
sản xuất qua hoặc không qua các trung gian tới người mua cuối cùng. Nó cũng được
coi như dòng chuyển quyền sở hữu các hàng hóa khi chúng được mua bán qua các
tổ chức khác nhau.
- Kênh marketing và chuỗi giá trị
Theo các quan điểm trên có sự phân biệt giữa kênh marketing và chuỗi giá
trị. Kênh marketing quan tâm đến việc di chuyển sản phẩm từ các nhà sản xuất đến
người tiêu dùng. Kênh cung cấp cho khách hàng nhiều lựa chọn trong cùng loại sản
phẩm, hoặc cung cấp đi kèm những sản phẩm phụ thuộc. Kênh được hình thành để
cân đối giữa những người có nhu cầu lớn và những người có nhu cầu ít về số lượng.
Kênh cũng được hình thành để đáp ứng những nhu cầu khác nhau của những nhóm
khách hàng khác nhau (các phân khúc khác nhau). Và cuối cùng là kênh được hình
thành để đáp ứng nhu cầu rất năng động và ngày càng phức tạp của thị trường.
Trong khi đó chuỗi giá trị nghiên cứu kênh marketing từ góc độ giá trị, là một xâu
chuỗi các hoạt động của các thành phần tham gia trong việc tạo ra giá trị cho khách
hàng (giá trị hữu hình và vô hình) và thu lại giá trị cho mình. Còn từ góc độ khách
hàng thì chuỗi giá trị là nơi khách hàng nhận và trả tiền cho những giá trị mà mình
tìm kiếm. Việc phân tích chuỗi giá trị giúp cho ta biết khách hàng tìm kiếm những
giá trị gì, từ đó ta có thể hoạch định chiến lược kênh phù hợp, hiệu quả.
b) Chuỗi cung ứng (supply chain) và chuỗi giá trị
- Chuỗi cung ứng
Khái niệm về chuỗi cung ứng xuất hiện từ những năm 60 của thế kỉ XX. Khi
đó, chuỗi cung ứng là đơn lẻ, chưa có sự kết hợp cả việc cung ứng vật tư, kĩ thuật,
nguyên vật liệu, với việc phân phối sản phẩm. Đến những năm 90, các chuỗi cung

ứng nguyên liệu, nhà sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng. Và một chuỗi giá
trị, hay một chuỗi cung ứng sẽ bao gồm tất cả các giai đoạn để thoả mãn nhu cầu
của khách hàng (hình 1.3).

14

Hình 1.3. Sơ đồ về chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị
Một chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị hợp nhất nối liền từ người cung cấp đến
người tiêu dùng thông qua một loạt các đơn vị liên quan như người chế biến, người
bán buôn, người bán lẻ nhằm quản trị ba dòng là: sản phẩm dịch vụ (hàng hóa lưu
thông), thông tin liên quan và cả về mặt tài chính. Trong đó, người tiêu dùng không
tạo ra giá trị gia tăng như các tác nhân khác, đơn thuần chỉ là người mua hàng của
người bán lẻ. Người bán lẻ là tác nhân cuối cùng tạo ra giá trị gia tăng trong chuỗi.
Tuy nhiên, sự khác biệt cơ bản của chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng là khi nói
đến chuỗi cung ứng người ta nhấn mạnh quá trình biến đổi các yếu tố vật chất thành
sản phẩm cho người tiêu dùng cuối cùng. Còn khi nói chuỗi giá trị người ta nhấn
mạnh giá trị của một sản phẩm (dịch vụ) được tăng lên khi đi qua các tác nhân khác
nhau để đến tay người tiêu dùng.
1.1.2. Chuỗi giá trị thủy sản
1.1.2.1. Khái niệm chuỗi giá trị thủy sản
Áp dụng lý thuyết chuỗi giá trị vào trong ngành thủy sản, có thể hiểu chuỗi
GTTS là tập hợp các hoạt động từ người sản xuất đến người tiêu dùng cuối cùng
gồm các tác nhân sau: (i) Người sản xuất (người nuôi trồng thủy sản; người đánh
bắt thủy sản); (ii) Người chế biến; (iii) Người kinh doanh. Đây là những tác nhân
Nông dân Người chế
biến