HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA CHĂN NUÔI VÀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
&
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI: “Điều tra tình hình nhiễm ngoại ký sinh trùng ở cá
chép giai đoạn cá bột và cá hương tại khu vực Đình Bảng - Từ
Sơn - Bắc Ninh”
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hải
Lớp: NTTS Khoá: 51
Khoa: Chăn nuôi và Nuôi trồng Thuỷ sản
Giáo viên hướng dẫn: ThS.Kim Văn Vạn
Bộ môn: Nuôi trồng Thuỷ sản – Khoa CN và NTTS
Địa điểm thực hiện: Hợp tác xã thuỷ sản Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc Ninh
Thời gian thực hiện: 01/2010 – 06/2010

HÀ NỘI - 2014
Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
LỜI CẢM ƠN
Là sinh viên năm cuối nỗi băn khoăn trước tiên và lớn nhất của chúng em
là làm sao lựa chọn được một đề tài tốt nghiệp và hoàn thành nó. Hiểu được và
cảm thông với những băn khoăn đó các thầy cô trong bộ môn CN & NTTS đã
giúp đỡ chúng em rất nhiều từ việc liên hệ đề tài đến việc hướng dẫn tận tình
cho chúng em hoàn thành nó.
Em xin chân thành cảm ơn giáo viên hướng dẫn thầy Kim Văn Vạn, đã
định hướng và giúp đỡ em rất nhiều trong suốt thời gian thực tập. Em xin cảm
ơn các thầy cô trong bộ môn CN & NTTS đã tạo điều kiện, giúp đỡ em hoàn
thành đề tài tốt nghiệp của mình.
Để hoàn thành đề tài của mình em xin chân thành cảm ơn và không quên
sự giúp đỡ vô cùng tận tình và nhiệt tình của các anh, các chú là chủ các trại
giống của khu vực Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc Ninh.
Cuối cùng em xin cảm ơn cha mẹ, bạn bè, họ là những người luôn bện

 !3)=7+!,  $ê ộ ậ 
* !+ ( , ! 6->?$=()=%)+ê ơ ủ       
 !3) #@ ?%+$Aê         2
2 ! ;"$ $.!!.!1$% $! =+  8!   5 B ể ề ồ ủ ả ở ự ừ ơ ắ
! 6
2 $%&, (9ị ị         6
2*;=7    6
2.!!.!1$% $! +  $! @C 5 ồ ỷ ả ở ị ừ ơ     D
    E Ầ Ậ Ệ ƯƠ Ứ  *
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i

Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
! -!7 ạ ứ        *
* $( !7 ậ ê ứ      *
! #! #!7 ươ ứ       *
! #! #( =- ươ ấ ẫ  *
* ! $7$!A)3F;, ! ỉ         *2
2G (9+ ( ử ố ê       *2
 H  E  I Ầ Ế Ả Ứ Ả Ậ      *4
2!;!#!  /();) 89+!$%:$%7 !"#J=#%+#)Kầ ố ạ
,) 0 $/! $  !ạ ộ ươ ạ ắ    *4
25 ( / ! 3;;$% (   8 -$%) 89+!$%:ố ượ ề ọ ượ ể ạ        *4
2*!;!#!  ();/ $%&#!'() / 89+!/- , ! -ầ ố ị ạ ơ ứ ộ ễ
 ) 89+!$%:$%7 !"#0 $/! $   !ủ ạ ộ ươ ạ ắ        *L
2*H $ 8 -$%) 89+!$%:$%7 !"#ế ả ể ạ       <
2*H $ 8 -$%/ $%:0 !@A%!)389+!$%7 !"#ế ả ể Đ
       <
2**H $ 8 -$% /+ ( , ! $=()=%+89+!$%7 ế ả ể Đ ơ ủ
!"#! ươ       4

* !+ ( , ! 6->?$=()=%)+ê ơ ủ       
 !3) #@ ?%+$Aê         2
2 ! ;"$ $.!!.!1$% $! =+  8!   5 B ể ề ồ ủ ả ở ự ừ ơ ắ
! 6
2 $%&, (9ị ị         6
2*;=7    6
2.!!.!1$% $! +  $! @C 5 ồ ỷ ả ở ị ừ ơ     D
Bảng 1: Kết quả nuôi trồng thuỷ sản giai đoạn 2006 – 2010 18
Bảng 2 : Diện tích nuôi trồng thuỷ sản của thị xã Từ Sơn năm 2010 (tại thời điểm
01/04/2010) 21
Bảng 3: Diện tích, sản lượng NTTS và đánh bắt tại khu vực Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc
Ninh từ 2001 - 2010 22
    E Ầ Ậ Ệ ƯƠ Ứ  *
! -!7 ạ ứ        *
* $( !7 ậ ê ứ      *
! #! #!7 ươ ứ       *
! #! #( =- ươ ấ ẫ  *
* ! $7$!A)3F;, ! ỉ         *2
2G (9+ ( ử ố ê       *2
 H  E  I Ầ Ế Ả Ứ Ả Ậ      *4
2!;!#!  /();) 89+!$%:$%7 !"#J=#%+#)Kầ ố ạ
,) 0 $/! $  !ạ ộ ươ ạ ắ    *4
25 ( / ! 3;;$% (   8 -$%) 89+!$%:ố ượ ề ọ ượ ể ạ        *4
Bảng 4: Kích cỡ cá chép kiểm tra ngoại ký sinh trùng 25
2*!;!#!  ();/ $%&#!'() / 89+!/- , ! -ầ ố ị ạ ơ ứ ộ ễ
 ) 89+!$%:$%7 !"#0 $/! $   !ủ ạ ộ ươ ạ ắ        *L
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i

Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51

**1$% + ườ ố  2
* , - 3!3 Đặ ể ưỡ     4
*25 $ $% ự ă ưở    4
*4 , - +!+ Đặ ể ả       4
 $ )- !"#ấ ạ      6
*.!!.!!7 89+!$%: $%7$!  ; $-ứ ế ớ ê      6
*%7$!  ế ớ     6
**.!!.!!7 89+!$%:;0 !   $-ứ ê ở ê       <
 $+ 0 !) 89+!$%:'==! -!) !"#$!  #ộ ố ê ạ ể ườ ặ 
 !3)=7+!,  $ê ộ ậ 
* !+ ( , ! 6->?$=()=%)+ê ơ ủ       
 !3) #@ ?%+$Aê         2
2 ! ;"$ $.!!.!1$% $! =+  8!   5 B ể ề ồ ủ ả ở ự ừ ơ ắ
! 6
2 $%&, (9ị ị         6
2*;=7    6
2.!!.!1$% $! +  $! @C 5 ồ ỷ ả ở ị ừ ơ     D
Bảng 1: Kết quả nuôi trồng thuỷ sản giai đoạn 2006 – 2010 18
Bảng 2 : Diện tích nuôi trồng thuỷ sản của thị xã Từ Sơn năm 2010 (tại thời điểm
01/04/2010) 21
Bảng 3: Diện tích, sản lượng NTTS và đánh bắt tại khu vực Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc
Ninh từ 2001 - 2010 22
    E Ầ Ậ Ệ ƯƠ Ứ  *
! -!7 ạ ứ        *
* $( !7 ậ ê ứ      *
! #! #!7 ươ ứ       *
! #! #( =- ươ ấ ẫ  *
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i


DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
CĐN: Cường độ nhiễm
KST: Ký sinh trùng
NTTS: Nuôi trồng thuỷ sản
TLN: Tỷ lệ nhiễm
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i

Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i
@
Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Nuôi trồ$!ỷ+ả  JNTTS) đang ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong
các hoạt động kinh tế thế giới. Trong đó, Việt Nam là một nước mà nông nghiệp
đóng vai trò chính trong nền kinh tế quốc dân thì việc phát triển nuôi trồng thuỷ
sản rất bức thiết. Nhờ áp dụng thành công những tiến bộ khoa học kỹ thuật nên
tổng sản lượng NTTS của nước ta ngày càng tăng: từ 310.000 tấn năm 1990 đến
2.085.200 năm 2007. Sản phẩm thuỷ sản của ta không chỉ đáp ứng được nhu cầu
trong nước mà lượng xuất khẩu sang nước ngoài cũng ngày một tăng. Kim
ngạch xuất khẩ từ NTTS đạt 3.350 triệu USD năm 2006 đến 2007 tăng 12%.
Mục tiêu của NTTS là sản xuất thực phẩm cho con người. Lượng thực phẩm có
nguồn gốc từ thuỷ sản có vai trò rất quan trọng đối với đời sống con người. Sản
phẩm thuỷ sản giàu chất dinh dưỡng, dễ hấp thu, ngon miệng…
Nước ta nằm trong vành đai nhiệt đới nhìn chung có nhiều điều kiện cho sự
sinh tồn và phát triển của các giống loài thuỷ sinh vật nói chung và các loài cá
nói riêng. Cá chép là một trong những loài nuôi truyền thống từ lâu đời. Nuôi cá
chép đơn giản, thịt cá chép có chất lượng thơm ngon, giàu dinh dưỡng ngoài ra
cũng có thể làm thuốc hiệu quả. Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật

Hình 1:Cá chép Việt nam Cyprinus carpio

1.2. Một số đặc điểm sinh học
1.2.1. Hình thái, nguồn gc, phân b
Cá chép thân cao, hình thoi, mình dẹt hai bên. Đầu thuôn, cân đối. Mõm tù.
Có từ 2 đôi râu: Râu mõm ngắn hơn đường kính mắt, râu góc hàm hoặc bằng
hoặc lớn hơn đường kính mắt. Mắt vừa phải ở hai bên thiên về phía trên của đầu.
Khoảng cách hai mắt rộng và lồi. Miệng ở mút mõm, hướng ra phía trước, hình
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i

Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
cung khá rộng, rạch miệng chưa tới viền trước mắt. Hàm dưới hơi dài hơn hàm
trên. Môi dưới phát triển hơn môi trên. Màng mang rộng gắn liền với eo. Lược
mang ngắn, thưa. Răng hầu phía sau là răng cấm, mặt nghiền có vân rãnh rõ.
Khởi điểm của vây lưng sau khởi điểm vây bụng, gần mõm hơn tới gốc vây
đuôi, gốc vây lưng dài, viền sau hơi lõm, tia đơn cuối là gai cứng rắn chắc và
phía sau có răng cưa. Hậu môn ở sát gốc vây hậu môn. Vây đuôi phân thuỳ sâu
và hai thuỳ tương đối bằng nhau. Vẩy tròn lớn. Đường bên hoàn toàn, chạy
thẳng giữa thân và cuối đuôi. Gốc vây bụng có vẩy nách nhỏ dài. Lưng xanh
đen, hai bên phía dưới đường bên vàng xám, bụng trắng bạc. Gốc vây lương và
vây đuôi hơi đen. Vây đuôi và vây hậu môn đỏ da cam.
Trên thế giới: Cá chép phân bố rộng khắp các vùng trên toàn thế giới trừ
Nam Mỹ, Tây Bắc Mỹ, Madagasca và châu ~c.
Ở Việt Nam: Cá chép phân bố rộng ở ao hồ, sông ngòi, ruộng ở hầu hết các
tỉnh phía Bắc Việt Nam. Cá có nhiều dạng như chép trắng, chép cấm, chép hồng,
chép đỏ, chép lưng gù, chép thân cao, chép Bắc Kạn v .v… là loài có giá trị kinh
tế cao. Loài nuôi phổ biến ở nước ta là chép trắng.
Từ năm 1970 – 1975, PGS, TS Trần Mai Thiên và tập thể cán bộ Viện
nghiên cứu nuôi trồng thuỷ sản I đã nghiên cứu lai tạo thành công giống cá chép

Cá chép thành thục trên 1 năm tuổi (1
+
). Sức sinh sản của cá lớn, khoảng
150.000 – 200.000 trứng/kg cá cái, số lượng trứng tăng nhanh ở lứa tuổi thứ 3
đến thứ 5, sau đó tăng không đáng kể.
Kích cỡ cá thành thục ở cá chép Việt là trên dưới 200g. Mùa vụ sinh sản kéo
dài từ mùa xuân đến mùa thu nhưng tập trung nhất vào các tháng xuân – hè
khoảng tháng 3 – 6 và mùa thu khoảng tháng 8 – 9. Trứng cá chép ở dạng dính.
Trứng cá sau khi đẻ bám vào thực vật thuỷ sinh. Ở các con sông, cá thường di
cư vào các bãi ven sông, vùng nhiều cỏ nước. Cá thường đẻ nhiều vào ban đêm,
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i
4
Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
nhất là từ nửa đêm đến lúc mặt trời mọc hoặc đẻ nhiều sau các cơn mưa rào,
nước mát.
Sự ấp nở trứng: ở điều kiện bình thường, trứng cá nở sau 2 – 3 ngày ấp,
nhiệt độ thích hợp nhất cho sự phát triển của phôi trứng là 22 – 28
o
C.
1.3. Cấu tạo mang cá chép
Mang cá xương có nguồn gốc từ ngoại bì. Mang cá nằm hai bên đầu, mang
cá có 4 đôi cung mang, có nắp mang che phủ nên chỉ thông ra ngoài bằng 2 khe
mang ở 2 bên. Cấu tạo 1 cung mang gồm 1 đường cung mang, phía ngoài có 2
phiến mang (lá mang) phần gốc dính nhau, phần ngọn rời nhau hoặc ít nhiều tạo
thành chữ V. Trên mỗi lá mang có nhiều tia mang rất nhỏ, số lượng nhiều, các
tia mang xếp sít vào nhau, tia mang là nơi trao đổi khí giữa mạch máu và môi
trường, lá mang có màu đỏ. Đối diện phía trong là lược mang có màu trắng làm
nhiệm vụ tiêu hoá. Trên tầng biểu bì của tia mang có phân bố rải rác các tế bào
nhầy tiết dịch nhờn để bảo vệ, chống sự xâm nhập của vi sinh vật, có tế bào

Diplozoonidae.
Ở Trung Quốc việc nghiên cứ ký sinh trùng – bệnh cá và động vật thuỷ sản
nói chung khá phát triển so với các nước ASEAN. Về ký sinh trùng có rất nhiều
công trình nghiên cứu, chỉ riêng tỉnh Hồ Bắc, Chen Chin Lue và ctv, 1975 đã
kiểm tra ký sinh trùng ở 50 loài cá nước ngọt, kết quả phân loại được 379 loài
ký sinh trùng trong đó: Nguyên sinh động vật (Protozoa) 159 loài, sán lá đơn
chủ (Trematoda) 33 loài, sán dây (Cestoidea) 10 loài, giun tròn (Nematoda) 21
loài, giun đầu móc (Acanthocephala) 7 loài, đỉa cá (Hirudinea) 2 loài, giáp xác
(Crustacea) 29 loài, nếu tính riêng trên một số đối tượng nuôi chính thì: Cá chép
đã phát hiện đựơc 61 loài ký sinh trùng sống ký sinh, trắm đen 59 loài, trắm cỏ
71 loài, mè trắng 75 loài, cá diếc 75 loài.
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i
D
Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
Ở một số nước trong khu vực như Thái Lan công trình nghiên cứu đầu tiên
về bệnh ký sinh trùng cá nuôi là của C.B Wison, 1926 – 1927 thông báo về hiện
tượng hai loài rận cá thuộc giống Argulus ký sinh trên cá nước ngọt Thái Lan và
đến năm 1928 cũng tác giả này lại miêu tả về bệnh lý trên cá trê Thái Lan có
một loài thuộc giống Caligus ký sinh. Cho đến nay khu hệ ký sinh trùng cá nước
ngọt Việt Nam ngày càng được chú ý. Qua tổng kết, một số nguyên sinh động
vật, sán lá đơn chủ là tác nhân gây bệnh ký sinh trùng như: Chilodonella,
Trichodina, Costia, Heneguya, Dactylogyus, Gyrodactylus… Theo Tonguthai
(1992), các nhà khoa học Thái Lan không chỉ dừng lại ở đó mà còn đi sâu
nghiên cứu một số bệnh ký sinh trùng như bệnh: Opisthorchosis do
Opisthorchis viverini ký sinh trong gan người. Không những thế khu hệ ký sinh
trùng cá Thái Lan ngày càng phong phú bởi sự bổ sung của ký sinh trùng cá
nước mặn. Năm 1981 L.Ruangpan đã viết cuốn sách đầu tiên về ký sinh trùng
ký sinh ở cá biển dọc theo bờ biển Thái Lan. Hiện nay bà vẫn đang tiếp tục
nghiên cứu lĩnh vực này.

sống của ký sinh trùng giun sán. Năm 1975 C.C.Velasquez xuất bản cuốn sách
dày 140 trang về sán lá song chủ ở cá Philippin, tổng kết khoá phân loại sán lá
song chủ “Digenetic Trematodes of Philippin fishes”.Đây là một tài liệu chuyên
khảo có giá trị.
Ngoài ra một số nước như Ấn Độ, có công trình nghiên cứu của Thapar,
1976 đã tổng kết về sán lá đơn chủ (Monogenea) có 100 loài ký sinh trùng ký
sinh ở các loài cá ở Ấn Độ. Năm 1976 – 1974 Gussev nghiên cứu 38 loài cá
nước ngọt Ấn Độ đã phát hiện 40 loài sán lá đơn chủ là mới với khoa học.
Ở Nhật Bản đáng lưu ý nhất là các công trình nghiên cứu tổng kết về hệ
thống giun sán “Systema Helminthum” của tác giả S.Yamaguti (1958 – 1963).
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i
M
Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
2.2. Tình hình nghiên cứu ký sinh trùng và bệnh cá ở Việt Nam
Ngay từ những năm 1959 – 1961, một số nhà khoa học Liên Xô đã nghiên
cứu ký sinh trùng ở cá biển Việt Nam. Năm 1988 – 1989, Sey và F. Moravec
người Tiệ# Khắc và Hungari đã nghiên cứu sán lá, giun tròn, giun đầu móc ở
một số loài cá nước ngọt miền Bắc Việt Nam.
Tuy nhiên, có thể nói người nghiên cứu đầu tiên có quy mô và đầy đủ nhất về
ký sinh trùng cá ở Việt Nam là TS Hà Ký. Từ 1960 – 1968, ông tiến hành điều
tra ký sinh trùng của 16 loài cá nước ngọt Miền Bắc Việt Nam, đã công bố 120
loài ký sinh trùng trong đó 41 loài mới, 1 giống mới, 1 họ phụ mới đối với khoa
học.
Nguyễn Thị Muội và ctv, 1976 đã điều tra giun đầu móc ở một số loài cá
nước ngọt đồng bằng Bắc bộ. Bùi Quang Tề, 1984 đã điều tra khu hệ ký sinh
trùng sáu loại hình cá chép ở đồng bằng Bắc bộ. Từ 1981 – 1985 Nguyễn Thị
Muội và Đỗ Thị Hoà đã tiến hành điều tra thành phần giống loài KST trên cá
nước ngọt các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên. Kết quả nghiên cứu đã phát hiện
và phân loại được 117 loại hình KST, trong đó lớp sán lá đơn chủ (Monogenea)

* Bệnh trùng bánh xe – Trichodinosis
Trùng bánh xe tìm thấy hầu hết trên da và mang cá nhưng một số thấy trong
bọng nước tiểu (Lom và Holdar, 1976). Có những loài ký sinh trên nòng nọc và
copepoda (Migala và Grygierek, 1972). Một số loài có xu hướng ký sinh trên
những ký chủ đặc biệt (Kazubski, 1965; Lom, 19861; Wellborn, 1967). Sự
nhiễm trùng bánh xe có tính mùa vụ cao, ở nhiệt độ cực thuận, ký sinh trùng
thường phát triển với số lượng lớn hơn, nhất là khi thời tiết mát (Kazubsky và
Migala, 1968, F.Meger, 1970). Trùng bánh xe gây hại cho nhiều loài cá nuôi ở
nước ta, gây tác hại chủ yếu cho cá hương và giống (Hà Ký, 1986 ; Bùi Quang
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i

Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
Tề, 1990). Trong các ao hồ ương nuôi cá, bệnh phát triển quanh năm, phổ biến
nhất vào mùa xuân, đầu hạ và mùa thu ở miền Bắc, vào mùa mưa ở Miền Nam,
nhiệt độ thích hợp là 20 – 30
o
C, nhiệt độ quá nóng về mùa hè, mùa khô và quá
lạnh về mùa đông ít gặp bệnh này (Bùi Quang Tề, 1997). Trong các mùa thích
hợp, trùng bánh xe sinh sản nhanh chóng, gây thành dịch bệnh làm cá chết hàng
loạt. Theo Hà Ký, 1968 mật độ cá thả quá dày cường độ nhiễm trùng bánh xe
tăng gấp 4 – 12 lần. Có nhiều giống thuộc Trichodina gây bệnh cho cá nhưng
thường gặp nhất là các loài thuộc giống sau: Trichodina, Tripartiella,
Trichodinella.
* Bệnh thích bào tử trùng – Myxobolosis
Thích bào tử trùng ký sinh trên da, mang , vây, thành ruột và cơ. Theo Bùi
Quang Tề, 1984 cá chép kính Hungari nhập nội ở giai đoạn cá hương, cá giống
thường mắc bệnh thích bào tử trùng với tỷ lệ nhiễm cao (có trường hợp tới
96%), cường độ nhiễm rất cao, bào nang bám dày đặc trên các cung mang làm
cá không khép nổi nắp mang. Bệnh phát triển ở nhiệt độ nước cao 30 – 32

cá hương và cá giống (Sachlan, 1974). Bệnh được ghi lại tại Philippines trên các
đối tượng nuôi như Rohu, Mrigan, mè trắng, chép với tỷ lệ nhiễm trung bình là
6,71%. Tại Nepal trùng quả dưa gây bệnh cho cá chép giai đoạn cá hương và cá
giống (Shresth, 1976; 1990; Ishikawa, 1992). Trùng ký sinh trên da, mang, vây
cá. Ở Việt Nam bệnh trùng quả dưa được phát hiện lần đầu tại ao cá giống Đình
Bảng (Bắc Ninh) trên cá rô phi và mè trắng, làm chết nhiều cá hương và cá
giống (Hà Ký, 1968; Bùi Quang Tề, 1990). Tiếp đó trùng quả dưa được phát
hiện trên cá trắm cỏ, cá chép, mè trắng, mè hoa, cá trôi, cá rô phi (Hà Ký ,
1968); Trùng quả dưa đã gây thành dịch bệnh ở cá giống các loài: mè trắng, rô
phi, cá tra, trê vàng, trê phi tỷ lệ nhiễm 70 – 10%, cường độ cảm nhiễm 5 – 7
trùng/lamen.
3.2. Bệnh sán lá đơn chủ 16 móc – Dactylogyrosi
Tác nhân gây bệnh là sán lá đơn chủ 16 móc thuộc giống Dactylogyus.
Dactylogyus có thành phần loài phong phú, qua tổng kết thành phần giống loài ở
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i

Chuyên đ tt nghip Nguyn Th Hi TS - 51
Bắc Mỹ, Hoffman, 1998 đã liệt kê 168 loài xuất hiện và gây hại cho cá. Ở nước
ta phát hiện khoảng 49 loài Dactylogyus ký sinh trên nhiều loài thuộc họ cá chép
Ciprilidae và các loài cá phân bố tự nhiên trong cả nước (Bùi Quang Tề, 1998).
Sán lá đơn chủ này ký sinh trên nhiều loài cá nước ngọt ở nhiều lứa tuổi nhưng
gây hại nghiêm trọng nhất đối với cá hương và cá giống. Bệnh phát triển mạnh
trong các ao nuôi mật độ dày, chất lượng nước kém nhiệt đọ thích hợp cho
chúng phát triển từ 22 – 28
o
C. Với các móc răng, nó có thể phá huỷ mang cá,
hút máu qua lớp biểu bì của ký chủ, kết quả là cá có thể bị chết vì thiếu máu, hệ
thống hô hấp bị hoại tử làm cho cá gầy yếu và chết. Theo Bauer (1963, 1977)
cho biết cá chép cỡ 3,0 – 4,0 cm bị Dactylogyrus ký sinh với cường độ nhiễm

lên tới 95%, gây chết nhiều cá. Ở miền Bắc bệnh thường xuất hiện vào mùa
xuân, mùa thu và mùa đông. Theo các tác giả nghiên cứu về ký sinh trùng ở Việt
Nam: Hà Ký, 1968; Nguyễn Thị Muội, 1986; Bùi Quang Tề (1990 – 1999) tổng
kết đã phát hiện 6 loài trùng mỏ neo ký sinh trên 7 loài cá nuôi.
* Bệnh rận cá – Argulosis
Bệnh Argulus là bệnh phổ biến của cá ở nhiều nước trên trên thế giới như
Trung Quốc, Nhật Bản, Ucraina Ucraina năm 1960 bệnh do rận cá làm thiệt
hại gần 2 triệu cá chép, gần 3 triệu con khác bị thương. Ở Nhật Bản có trường
hợp Argulus gây tử vong 20% cá chép. Đây là một loại ký sinh trùng khá nguy
hiểm đặc biệt đối với cá con bởi nó hút máu và mô lỏng qua 1 tổ chức ống hút
đồng thời tiêm chất độc tạo điều kiện cho sự nhiễm của vi khuẩn và nấm. Bệnh
do rận cá không chỉ gây hại cho cá hương và giống mà ở cá trưởng thành tuy nó
không nguy hiểm nhưng nó làm tổn thương tổ chức da, tạo thành những vết ăn
sâu vào biểu bì làm mất giá trị cảm quan, giảm giá trị thương phẩm cho cá ngoài
thị trường. Trùng gây bệnh là một số loài thuộc giống Argulus, Alitropus. Trùng
khi còn sống có màu sắc giống ký chủ (cá), trùng ký sinh trên vây, da và mang
Khoa Chăn nuôi & NTTS
Trư%ng ĐHNN Hà N'i
4