Mt vi suy ngh khi dy vn bn Bc tranh ca em gỏi tụi Ng vn 6 tp II.

1
Phòng giáo dục & đào tạo thành phố Vinh
Trờng THCS Hà Huy Tập

Một vài suy nghĩ
khi dạy văn bản "Bức tranh em gái tôi"
Văn 6 - Tập II

Ngời viết : Lê Thị Kiều Hồng
SKKN năm học 2008-2009
Năm học 2007-2008
Một vài suy nghĩ khi dạy văn bản “Bức tranh của em gái tôi” – Ngữ văn 6 tập II.
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Tạ Duy Anh sinh năm 1959, quê ở huyện Chương Mĩ, tỉnh Hà Tây là một cây
bút trẻ xuất hiện trong thời kì đổi mới, đã có những truyện ngắn gây được sự chú
ý của bạn đọc, trong đó có truyện “ Bức tranh em gái tôi “ đoạt giải nhì trong
cuộc thi viết “ Tương lai vẫy gọi “ của báo Thiếu niên Tiền phong. Truyện tuy
không dài nhưng dã để lại ấn tượng khá sâu sắc cho người đọc, đặc biệt gần gũi
với lứa tuổi thiếu niên, trong đời sống hàng ngày của mỗi gia đình. Truyện đã nêu
lên được một cách thuyết phục vấn đề về thái độ cách ứng xử trước thành công
hay tài năng của người khác và cả vấn đề về thái độ cách ứng xử của người có tài
năng đối với nhừng người xung quanh mình. Khi chứng kiến tài năng hay sự
thành đạt của một người gần gũi với mình thường người ta dễ nảy sinh thói ghen
tỵ, mặc cảm, tự ty. Và ngược lại những kẻ có tài năng hay được đề cao cũng dễ
nảy sinh thói kiêu ngạo, tự mãn, coi thường những người xung quanh. Qua câu
chuyện của hai anh em, tác giả đã khêu gợi sự suy nghĩ để đi tới nhận thức và
hành động đúng dắn trước tình huống đó ở mỗi người đọc. Tác phẩm có ý nghĩa
giáo dục nhân cách nhưng không rơi vào giáo huấn khô khan, vì bài học được thể

tranh được giải nhất của em.
+ Câu 2: Vì sao sau khi tài năng hội họa của em mình được phát hiện
người anh lại có tâm trạng không thân với em như trước kia nữa.
+ Giải thích tâm trạng của người anh khi đứng trước bức tranh “Anh
trai tôi ” của em gái .
- Hoạt động 4: Cảm nhận về nhân vật em gái:
+ Câu hỏi : Điều gì em cảm mến nhất ở nhân vật này?
3
Một vài suy nghĩ khi dạy văn bản “Bức tranh của em gái tôi” – Ngữ văn 6 tập II.
Đối với cuốn “ Sách thiết kế bài giảng ngữ văn 6 “ thì đã trình bày khá đầy đủ
các bước trong tiến trình bài giảng. Tác giả đã dưa ra phương pháp giới thiệu
bài, hướng dẫn đọc kể tóm tăt, tìm hiểu chi tiết truyện theo hệ thống câu hỏi
phân tích từng nhân vật. Song các câu hỏi còn vụn vặt , sa vào liệt kê các chi
tiết, dễ tạo cho bài giảng nặng nề không đủ thời gian và còn mang tính áp đặt
khi phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật.
Ngoài tài liệu “ Sách giáo viên ngữ văn 6 – Tập 2 “ của Bộ giáo dục
đào tao, và sách “ Thiết kế bài giáng Ngữ văn 6 – Tâp 2 “ của nhà xuất bản
Đại học quốc gia Hà néi, khi dạy văn bản này, giáo viên có thể tham khảo
thêm các tài liệu khác như:
+ Cuốn “Bình giảng văn 6” của tác giả Vũ Dương Quí và Lê Bảo –
NXB giáo dục .
+ Cuốn “ Bài tập ngữ văn 6 ” của nhiều tác giả - NXB giáo dục .
Các tài liệu trên được viết theo quan điểm của mỗi nhóm tác giả nên
các tài liệu đưa ra mỗi phương hướng thực hiện khác nhau. Giáo viên nếu
không biết cách tham khảo, không có “ bản lĩnh ” trong tiếp nhận văn bản có
thể dễ bị “ Râu ông nọ cắm cằm bà kia ” một cách “ phi khoa học” làm cho
việc tiếp nhận văn bản không thống nhất và không đạt hiệu quả cao. Chính vì
vậy, sau khi đã tham khảo giáo viên phải tự đầu tư suy nghĩ để lựa chọn
phương pháp dạy học thích hợp nhất, làm thế nào để học sinh chiếm lĩnh
được kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả nhất.

- Phương pháp so sánh đối chiếu vấn đế .
- Phương pháp tổng hợp khái quát vấn đề.
Những phương pháp trên được thực hiện đồng thời thông qua nghiên cứu
tài liệu và thực tế giảng dạy.
5
Một vài suy nghĩ khi dạy văn bản “Bức tranh của em gái tôi” – Ngữ văn 6 tập II.
PHẦN II: NỘI DUNG
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý KHI DẠY VĂN BẢN “ BỨC TRANH CỦA
EM GÁI TÔI”
1.Vấn đề đọc – hiểu văn bản:
2.Về vấn đề xác định nhân vật chính của truyện:
II. GIÁO ÁN CỤ THỂ:
Từ những điều lưu ý trên, kết hợp với các phương pháp dạy học, tôi xin trình bày
giáo án chuẩn bị cho tiết dạy trên lớp như sau:
Bài 20
Tiết 81 - 82
Văn bản: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI.
Tạ Duy Anh
A.Mục đích cần đạt :
- Giúp học sinh hiểu nội dung, ý nghĩ của truyện, tình cảm trong sáng, lòng
nhân hậu của người em tài năng hội họa đã giúp anh nhận ra phần hạn chế của mình
và vượt lên lòng tự ái , đố kị. Từ đó hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn,
biết thắng được sự ghen tị trước thành công của người khác.
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lí nhân vật trong tác phẩm.
- Rèn luyện kĩ năng kể chuyện ở ngôi thứ nhất, kĩ năng trình bày kêt quả
quan sát, tưởng tượng, so sánh và phân tích tâm lí nhân vật trong văn miêu tả
B- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
Hoạt động 1 : Ổn đinh tổ chức lớp.
Hoạt động 2: Kiểm tra bài cũ
6

b.Tác phẩm :
- Thể loại : Truyện ngắn.
- Đạt giải nhì trong cuộc thi viết
“ Tương lai vẫy gọi”
2. Đọc – hiểu văn bản:
a. Đọc – Kể - Tìm hiểu chung:
*. Đọc:
*.Kể tóm tắt truyện:
Các sự việc chính :
7
Một vài suy nghĩ khi dạy văn bản “Bức tranh của em gái tôi” – Ngữ văn 6 tập II.
dùng bảng phụ có ghi sẵn các sự việc
chính.
* Học sinh dựa vào các chi tiết chính để
kể tóm tắt.
* Học sinh dựa vào chú thích SGK để trả
lời. GV nhận xét, sửa chữa.
H: Văn bản được viết theo phương thức
biểu đạt nào?
H: Nhân vật chính là ai? Vì sao?
( cho HS phát biểu theo quan điểm của
mình, sau đó GV hướng dẫn các em hiểu
theo ) →
H: Truyện được kể theo lời của nhân vật
- Người anh bí mật theo dõi em gái chế
thuốc vẽ.
- Tài năng hội họa của Kiều Phương
được phát hiện, người anh sinh lòng
ghen ghét, đó kị, tự ti.
- Kiều Phương tham gia trại thi vẽ quốc

H: Hãy tìm những chi tiết thể hiện thái
độ tình cảm của người anh từ đầu đến
khi phát hiện em gái chế thuốc vẽ?

H: Phần giới thiệu này em nhận thấy thái
độ tình cảm của người anh đối với em
gái như thế nào?
H: Khi chú Tiến Lê phát hiện ra tài năng
hội họa của em, người anh có ý nghĩ,
hành động gì?
này là cho phéo tác giả có thể miêu tả
tâm trạng của nhân vật một các tự nhiên
và nhân vật người em bộc lọ rõ phẩm
chất qua cái nhìn của người anh. Mặt
khác người anh tự soi xét, đánh giá và
nhận thức lại về bản thân mình.
3 . Tìm hiểu chi tiết :
a. Nhân vật người anh :
* Cho HS trả lời, GV nhân xét bổ sung
(diễn biến tâm trạng qua 3 thời điểm
chinh : Từ đầu đến khi phát hiện em gái
chế thuốc vẽ; Khi phát hiện em có tài vẽ
và đạt giải; Khi đứng trước bức tranh
đạt giải nhất của em gái)
+ Từ đầu đến khi phát hiện em gái chế
thuốc vẽ .
- Đặt tên cho em là Mèo.
- Khó chịu khi em lục lọi đồ đạc trong
nhà.
- Bí mật theo dõi em

bất tài và thừa nhận và cảm phục trước
tài năng của em. Đây là một nét tâm lí
thường thấy ở trẻ con. Jongf tự ái, sự
mặc cảm pha chút ghen tị khi thấy người
khác tài năng hơn, nổi bật hơn mình. Nét
mặt mà trước đây người anh thấy “ ngộ
nghĩnh ” thì bây giờ chính là sự chọc tức
anh.
→ Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
tinh tế, chính xác.
GV bình thêm: Đây chính là một khám
phá rất tinh tế của nhà văn khi đi vào
tâm lí trẻ thơ. Ông đã thể hiện một cách
rất chân thật, hợp lí diễn biến thái độ tâm
tư của nhân vật người anh. Một tâm
trạng đầy mâu thuẫn vừa ghen tị vừa
10
Một vài suy nghĩ khi dạy văn bản “Bức tranh của em gái tôi” – Ngữ văn 6 tập II.
Hết tiết 1 – chuyển tiết 2
* Cho HS đọc lại từ “ Trong gian đến
hết ” .
H: Khi đứng trước bức tranh đạt giải
nhất của emm diễn biến tâm trạng của
người anh như thế nào?
H: Vì sao người anh lại có tâm trạng như
vậy?
H: Em nghĩ như thế nào về chi tiết kết
thúc truyện “ Tôi muốn khóc ” và muốn
thầm cảm phục. Đó là nết trung thực hồn
nhiên của trẻ thơ.

H: Nhận xét về nghệ thuật xây dựng
nhân vật người anh và nêu cảm nhận
của em về nhân vật đó?
H: Nhân vật em gái được miêu tả qua chi
tiết nào?
H: Hãy nhận xét về cách miêu tả nhân
vật của tác giả và qua đó nêu cảm nhận
của em về nhân vật em gái?
là lúc tâm hồn của người anh được thức
tỉnh – Một sự thức tỉnh để hoàn thiện
nhân cách của mình. Trong giây phút đó
người anh nhận ra bức chân dung ấy
được vẽ nên bằng chính tâm hôn trong
sáng và lòng nhân hậu của người em.
→ Kết thúc bất ngờ giàu tính nhân văn.
→ HS trình bày ý kiến thảo luận. GV
nhận xét, bổ sung và tổng hợp.
* GV: Nghệ thuật xây dựng nhân vật
người anh thật tài tình, rất trung thực, đặt
nhân vật vào các thời điểm, tình huống
cụ thÓ. Miêu tả nhân vật thật tinh tế,
chính xác. Người đọc cảm nhận được
người anh trong truyện vừa đang trách
lại vừa đáng yêu
b. Nhân vật em gái – Mèo.
- Ngoại hình: Mặt luôn bị chính nó bôi
bẩn.
- Cử chỉ: Hay lục lọi đồ đác với sự
thích thú.
- Việc làm: Chế màu vẽ, thích vẽ mọi

phần hạn chế của mình, để rồi tự vươn
lên hoàn thiện nhân cách.
* Chủ đề: Truyện nói lên sự tự nhận
thức, tự thức tỉnh của người anh trước tài
năng, lòng nhân hậu và tâm hồn trong
sáng của cô em gái.
* Bài học: Cần có sự tôn trọng, có niềm
vui thực sự trước tài năng và thành công
của người khác. Không nên tự ti, đố kị,
ghen ghét với tài năng, thành công của
bạn bè và mọi người .
13
Một vài suy nghĩ khi dạy văn bản “Bức tranh của em gái tôi” – Ngữ văn 6 tập II.

*GV cho HS đọc và củng cố thêm bằng
câu hỏi.
H: Hãy nhận xét những nét đặc sắc về
nghệ thuật và nội dung của tác phẩm?
Hoạt động 4:
Hoạt động 5:
4 . Ghi nhớ: ( SGK )
GV cho HS đọc và củng cố
- Nghệ thuật: Kể chuyện theo ngôi thứ
nhất tự nhiên, chân thật, sâu sắc, sinh
động. Miêu tả tinh tế tâm lí nhân vật. Cả
hai nhân vật được miêu tả một cách gần
gũi với cuộc sống trẻ thơ, tính truyền
cảm cao.
- Nội dung: Qua câu chuyện về người
trai và cô gái có tài năng hội họa, truyện

gái tôi ”.
* Kết quả: - 9/55 bài đạt loại giỏi ≈ 16%
- 22/55 bài đạt loại khá ≈ 40%
- 24/55 bài đạt loại trung bình ≈ 44%
( bài khảo sát cho học sinh lớp 6B)
Như vậy, khi áp dụng cách dạy này chúng tôi bước đầu đã “gặt hái ” được
những kết quả đáng khả quan. Học sinh học bài hứng thú hơn, sôi nổi hơn và đều
đạt được mục tiêu mà bài học đặt ra.

PHẦN III: KẾT LUẬN
Từ tất cả những điều đã trình bày trên, tôi xin rút ra một số kết luận lưu ý cơ
bản khi thực hiện dạy học văn bản này như sau:
1.Đây là truyện ngắn hay, hấp dẫn được viết theo phương thức tự sự. Khi
giảng dạy, giáo viên cần phải dạy đúng hướng, đúng phương thức biểu đạt của văn
bản. Qua đó rèn luyện kĩ năng về cảm thụ và tạo lập được một văn bản tự sự, tạo
điều kiện tích hợp với các phân môn Tiếng Việt và Tập làm văn theo yêu cầu đổi
mới của chương trình.
15
Một vài suy nghĩ khi dạy văn bản “Bức tranh của em gái tôi” – Ngữ văn 6 tập II.
2. Những chú ý về đọc – hiểu, về ngôi kể và phương thức biểu đạt, về xác
định nhân vật chính trong tác phẩm góp phần giúp học sinh cảm nhận tốt về giá trị
nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.
3. Khi phân tích nhân vật người anh cần cho học sinh thấy được lòng thông
cảm, những hiểu biết sâu sắc về thế giới tâm hồn trẻ em cũng như tài năng miêu tả
tâm lí nhân vật tinh tế, chính xác; xây dựng các tình huống truyện khéo léo, hợp lý;
cách dẫn truyện linh hoạt của tác giả đã để lại ấn tượng sâu sắc cho người đọc người
nghe về việc “ hoàn thiện nhân cách con người”.
4. Từ đó, bồi dưỡng, giáo dục nhân cách cho học sinh nhưng không nên giáo
huấn khô khan, phải biết kết hợp một cách tự nhiên qua quá trình phân tích sự tự
nhận thức của nhân vật trong truyện.

3. Cơ sở thực tiễn.
4. Đối tượng và pham vi nghiên cứu.
5. Phương pháp nghiên cứu.
Phần 2: NỘI DUNG
I. Một số vấn đề cần lưu ý khi dạy văn bản “ Bức tranh em gái tôi” .
1. Vấn đề đọc – hiểu văn bản
2. Vấn đề xác định nhân vật chính của truyên.
3. Vấn đề ngôi kể và phương thức biểu đạt tự sự.
II. Giáo án cụ thể:
III. Kết quả thực nghiệm.
Phần 3: KẾT LUẬN
18