SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

Đề tài: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn
bản Sang Thu của Hữu Thỉnh
(Ngữ Văn 9- Tập 2)

I. Đặt vấn đề:
Chúng ta biết đổi mới chơng trình và đổi mới phơng pháp dạy học là
cả một quá trình, trong quá trình đổi mới này chúng ta đã đạt một số kết
quả, đó là sự nỗ lực của mỗi thầy cô giáo làm công tác giảng dạy, họ đã
phát huy đợc tính tích cực, chủ động trong học tập của nhiều học sinh ở
nhiều bài học, môn học phải nói là hay hơn trớc.
Với mục đích lớn đó ở mỗi bài học của mỗi tiết, sách giáo khoa Ngữ
văn đã cố gắng chọn các văn bản tiêu biểu để từ các văn bản các em đợc
cảm thụ văn học, đợc rèn luyện tập làm văn- Tiếng việt, các bài học đã
thể hiện đợc tinh thần và phơng pháp giảng dạy tích hợp, tích cực. Từ
yêu cầu thiết thực của việc đổi mới sách giáo khoa, đổi mới phơng pháp
giảng dạy đòi hỏi giáo viên giảng dạy Ngữ văn có nhiệm vụ khai thác
nét độc đáo riêng biệt của mỗi tác phẩm, mỗi nhà văn làm cho linh
hồn của mỗi tác phẩm sống mãi trong lòng các em và đạt đợc mục
đích của việc dạy Ngữ văn.
II. Cơ sở thực tế (nguyên nhân):
- Khi dạy thể thơ trữ tình, qua bản thân và giự giờ đồng nghiệp, kiểm
tra, khảo sát học sinh tôi thấy một thực tế qua quá trình dạy giáo viên
phải giúp học sinh khai thác đợc chất trữ tình, tâm t tình cảm của nhà
văn trữ tình, có thể đợc thể hiện qua dòng hồi tởng, cảm xúc, nối nhớ
quê hơng để học sinh nắm đ ợc chiều sâu tình cảm mà tác giả thể hiện
qua dòng cảm xúc. Nhng một số tiết dạy thơ giáo viên cha khai thác sâu
điều đó, cha nắm bắt đợc thi pháp để xây dựng nên tác phẩm.
- Thơ luôn mang tính trừu tợng, ẩn chứa nhiều tính nghệ thuật khiến cả

mà cũng không có, suốt ngày ngời lính trong thời chiến phải đối diện
trong tiếng súng nổ, tiếng bom rơi, chính vậy mà có lúc nào đó không
nghe những âm thanh ấy là quý giá vô cùng.
III. Nhận thức mới:
- Khi dạy thơ phải giúp học sinh đi khai thác theo hớng tìm hiểu đặc
trng thể loại, nắm đợc vai trò, tác dụng của mỗi thể loại, hớng dẫn tìm
hiểu theo mạch cảm xúc của chủ thể nhân vật trữ tình, đặc biệt chú ý
khai thác những từ ngữ đắt và hay nhất mang tính chất nghệ thuật
trong từng câu, từng đoạn và trong cả bài thơ đó, từ đó giúp học sinh
phát hiện ra những biện pháp nghệ thuật tiêu biểu rồi khái quát đợc giá
trị nội dung của từng ý, từng phần.
- Với văn bản Sang thu cần làm rõ: Tìm những chi tiết đợc những
cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của đất trời từ
cuối hạ sang đầu thu.
+ Bài thơ không chỉ báo cho ngời đọc biết thu đã đến trong cảnh
sắc thiên nhiên mà ngay trong cuộc sống của con ngời, trong tâm hồn
tác giả và nhiều ngời yêu mùa thu. Nhà thơ đến với mùa thu không phải
ví hình ảnh quen thuộc nh vòm trời cao xanh, hơng cốm, heo may mà
mùa thu biểu hiện rất nhiều hình ảnh khi chuyển mùa và tất cả những
hình ảnh đẹp đã đợc nhà thơ khai thác hết rồi. Tác giả không muốn lặp
lại nữa nên giữa đất trời mênh mông, giữa những khoảnh khắc giao mùa
kỳ lạ, điều đó khiến tâm hồn tác giả lay động, giật mình, giật mình để
nhận ra đó chính là hơng hồn, hơng ổi tự nó dội thẳng vào những niềm
thơ ấu, thân thiết trong tâm hồn của chúng ta. Mùi hơng đơn sơ ấy trở
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

2
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

làm rõ nội dung bài học và ý nghĩa của bài thơ thông qua giáo án và bài
dạy trên lớp.
IV. Giải pháp mới.
Từ nhận thức mới, quá trình giảng dạy giáo viên phải tìm ra mọi
phơng pháp dạy, hớng khai thác bài thơ sao cho dễ hiểu, dễ nhớ nhất,
cảm nhận cáI hay, cáI đặc sắc của bài thơ. Sau đây là giáo án soạn
giảng của bản thân tôi khi dạy văn bản này.
Tiết 121
Sang Thu
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

3
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

(Hữu Thỉnh)
A. Mục tiêu bài học: Giúp học sinh.
- Kiến thức: Tìm hiểu chi tiết đợc những cảm nhận tinh tế của nhà
thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của đất trời từ cuốn hạ sang đầu thu và
điều tam sự của tác giả.
- Kỹ năng: +Rèn kỹ năng đọc diễn cảm, cảm nhận, tìm hiểu thơ Hữu
Thỉnh.
+ Tích hợp phần văn ở một số bài thơ mùa thu.
-Thái độ: Yêu thiên nhiên, biết rung động trớc cái đẹp của cuộc sống,
hiểu đợc tâm sự của tác gảI trong mỗi tác phẩm.
B. Thiết bị: Sử dụng bảng phụ và vài bức tranh về mùa thu:
C.Tiến trình hoạt động dạy học:
* Bài cũ: Kiểm tra bài soạn.
* Bài mới: Giới thiệu bài:

Ngữ văn 9 tập 2

cảnh nào? văn nghệ, sau đó đợc in nhiều lần
trên tập thơ. Bài thơ là sự cảm
nhận tinh tế, sự biến đổi đất trời từ
trong thời điểm giao mùa.
Giáo viên: Nhà thơ kể về thời khắc ông đặt bút làm thơ. Năm 1977
ông tham gia tại viết văn quân đội ở ngoại ô Hà Nội (nay thuộc Khơng
Hạ- Thanh Xuân- Hà Nội). Đất nớc lúc này vừa trải qua chiến tranh,
cuộc sống thanh bình trở lại và lá thu đang ngã màu. Nhà thơ đã trèo
lên cây ổi chín vàng trong cả một vờn ổi bạt ngàn nơi đây. Không có gì
đặc sắc hơn, sánh hơn cái màu, cái mùi ổi chín vàng, nhiều trong cái
nắng vàng của mùa thu Không gian cao và thăm thẳm, yên tĩnh. Tác
giả tâm sự bài thơ hình thành rất nhanh và tôi cũng lấy làm tâm đắc nên
nhâm nhi đọc suốt buổi không chán.
II. Đọc và tìm hiểu văn bản.
Yêu cầu: Giọng nhẹ, nhịp chậm,
khoan thai, suy nghĩ, tình cảm, nhẹ
nhàng.
- Giáo viên đọc mẫu học sinh
đọc
- Nhận xét
1. Đọc văn bản:
2. Chú thích: sách giáo khoa.
Giáo viên giải thích cho học sinh hiểu cuối bài thơ tác giả đề
Thu 1977. Đây là chìa khoá của bài thơ, nếu chú ý chúng ta sẽ hiểu
thêm đợc rắng đây là một trong những mùa thu đầu tiên của ngời lính
vừa bớc ra khỏi chiến tranh. Nừu họ là ngời lính trong thời chiến họ mới
hiểu đợc rằng đôi lúc chúng tôi cũng mang trên đầu không có tiếng máy
bay sẽ đợc đi hái rau, đọc sách mà không có. Suốt ngày một ngời lính

? Tại sao thừ bổng lại đợc đặt
ngay trong bài thơ?
? Tác giả bổng nhận ra đợc điều
gì? Nhận ra bằng giác quan nào?
? Dấu hiệu mùa thu đợc nhà thơ
cảm nhận từ hơng ổi có ý nghĩa
ghì? Tại sao?
trớc sự thay đổi của thiên nhiên.
- Giáo viên: Con ngời đang sống
trong khoảng thời gian, không
gian nhất định, trong một phút
giây nào đó, bất chợt, ngỡ ngàng,
sững sờ, không hẹn trớc.
Hơng ổi
Gió se
Sơng chùng chình
=> Dấu hiệu khí tiết trời sang thu,
giác quan khứu giác, xúc giác, thị
giác.
- Sự thay đổi của tiết trời không
phải nét đặc trng của mây trời, sắc
vàng úcc nh trong thơ cổ điển, mà
dấu hiệu mùa thu về là từ hơng ổi.
- Thời điểm trái cây đang độ chín
(cuối hạ). Hơng ổi không phải là
thứ quà sàng trọng, quý hiếm nh
nho, lê mà hơng ổi đem lại vị ngọt
ngào, gần gũi, quen thuộc của
cuộc sống thanh bình của ngời
làng quê (Miền Bắc)

ra sao?
? Cái Ngõ gợi cho em suy nghĩ
gì?
Chỉ ra nét nghệ thuật của câu thơ
trên?
? Có thể thay từ Chùng chình
bằng những từ ngữ khác đợc nh:
Dình dàng, lững thững ?
Trong câu thơ thứ t tại sao tác giả
lại không viết Mùa thu đã về mà
lại viết Hình nh thu đã về
- Sơng chùng chình qua ngõ.
- Chùng chình: là hơng quẩn nhẹ
cố ý nh chậm lại hơn ngày thờng:
Lu luyến, bâng khuâng, ngập
ngừng, bịn rịn.
- Cái ngõ: Có sơng đẫm hơng, s-
ơng theo gió đang đi qua là cái
ngõ thực và nó vừa là cáI ngõ của
tác giả thông giữa hai mùa.
=> Nghệ thuật nhân hoá, từ láy gợi
tình cảm nhận hơng thu ngập
ngừng, vấn vơng.
- Không thể thay đợc từ ngữ khác
làm nổi bật đợc tâm trạng lu luyến,
bịn rịn.
- Hình nh: Diễn tả đợc cảm giác
ngỡ ngàng trớc giây phút giao mùa
nửa thực, nửa h.
Giáo viên: cái chính là bất ngờ đột ngột từ khứu giác (hơng ổi), xúc

? Em hãy chỉ ra bút pháp nghệ
thuật của 2 câu thơ này?
? Sự trái ngợc này có tạo ra mâu
thuẫn không?
- Sông dình dãng
- Chim bắt đầu vội vã
- Có đám mây mùa hạ.
+ Dòng sông êm ả, chậm chạp,
thong thả, chứ không cuồn cuộn
dữ dội, gấp gáp trong những ngày
ma lũ (mùa hạ). Giờ là khoảnh
khắc nghỉ ngơi hiếm có th giãn
tâm hồn.
+ Chim bắt đầu vội vã-> đàn
chim phải gấp gáp, khẩn trơng,
chuẩn bị cho chuyến bay tránh rét.
=>Nghệ thuật: Nhân hoá
(1)
đối lập,
trái ngợc nhau, Phát hiện tinh tế
của tác giả từ bắt đầu rất độc
đáo vì nó bắt đầu chứ không phải
đang vội vã. PhảI tinh tế lắm tác
giả mới phát hiện ra từ bắt đầu
trong những cánh chim bay.
=> Cảm nhận nỗi bẩi bật, thời
điểm giao mùa, hoạt động của sự
vật trong tự nhiên diễn ra không
giống nhau.
Giáo viên: Tác giả không chỉ dừng lại ở sự vật xung quanh mà tác giả

cuộc sống của chính mình. Ngay cả ngời lính cũng vậy nhiều đồng chí,
đồng đội, chiến sỹ nằm lại ở tuổi trẻ ở ngỡng mùa đẹp nhất của con
cuộc đời. Vì thế đám mây ấy chỉ Vắt nửa mình sang thử thôi, nửa còn
lại trở thành ký ức.
? Nét nghệ thuật nổi bật ở hai câu
thơ này là gì?
? Em có nhận xét ghì về bức tranh
giao mùa?
=>Nghệ thuật: Nhân hoá, liên t-
ởng, tởng tợng, phong phú kì lạ về
không gian và thời gian giao mùa
thật đẹp, khơi. gợi hồn thơ và
chân lý của cuộc sống, nhất là tuổi
trẻ.
- Là bức tranh độc đáo nhất hay và
đẹp nhất. Đây là nét riêng, nét mới
trong sự rung cảm tinh tế của nhà
thơ.
Giáo viên liên hệ:
- Xuân Diệu nói về mùa thu:
Mùa thu vàng sáng tới đây rồi
Những lá thu xanh điểm chút vàng.
- Phạm Hồ: Đơn sơ thu đã đến cùng ta
Một sắc trời trong một ít hoa
Một ánh trăng thanh yêu đến mức
Muốn lẫn vào thu để khỏi xa
- Nguyễn Khuyến: Với chùm thơ thu
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2


=> Thiên nhiên có bốn mùa: Xuân
Hạ - Thu - Đông, con ngời vẫn
trong vòng xoay chuyển đó. Đời
ngời vất vả tẩt bật, lo toan với cuộc
sống, khi con ngời từng va chạm,
niếm trải thì cuộc sống vững vàng
hơn, chín chắn hơn có nhiều niềm
tin trong tơng lai:
Giáo viên: Điều mà tác giả muốn gửi gắm ở bài thơ này đợc thể hiện rất
rõ ở hai câu thơ cuối, chủ thể của bài thơ và cái kiêu hùng của bài thơ là
cái cốt cách của ngời lính không chỉ là một buổi chiều mùa thu mà là
một buổi chiều hoà bình, có thể nói vẻ ngang tàn Sấm bớt bất ngờ nh-
ng lại một vẻ dịu dàng sâu lắng của mùa thu hoà bình., ở đay hàng cây
đứng tiễn là chủ thể trữ tình trong bài thơ trải qua bao nhiêu gian nan
vất vả, giờ đã vợt lên và không gì làm run rẩy nữa.
? Nét độc đáo trong thơ Hữu Thỉnh
là gì?
? Để phát hiện cà cảm nhận điều
mới lạ thì giữa tác giả và thiên
- Cảm nhận đợc sự tinh tế thời
điểm giao mùa.
- Gắn sang thu với thời tiết và đời
ngời sang thu.
-> Có sự giao cảm đồng điệu với
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

10
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

D. Nhẹ nhàng giao cảm.
4. Khi tìm hiểu bài thơ cần lu ý điều gì?
+ Thể thơ, nghệ thuật, ẩn ý, tởng tợng-> xác định rõ nh vậy mới cảm
nhận đúng hớng, đúng ý.
IV. Hớng dẫn học ở nhà.
1. Đọc thuộc bài thơ.
2. Hãy viết đoạn văn mời dòng nêu cảm nhận của mình về hình
ảnh nào trong bài thơ mà em cho là hay nhất.
3. Xem bài và soạn bài mới Nói với em .
* Củng cố- dặn dò: - Học bài cũ, làm bài tập.
- Soạn bài mới.
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

11
SKKN: Một vài kinh nghiệm khi dạy văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh
Ngữ văn 9 tập 2

V. Kết quả:
Với cách hiểu và hớng khai thác trên, tôi thấy học sinh đã biết
tiếp nhận các đơn vị kiến trhức cơ bản mà mục tiêu bài học đề ra. Nắm
đợc giá trị nghệ thuật cũng nh t tởng của văn bản, biết tích hợp kiến
thức các văn bản về mùa thu và từ vững bài Nghĩa tờng mình và hàm
ý. Từ đó bồi dỡng các em tình yêu thiên nhiên, biết cảm nhận, trân
trọng, hiểu đợc những giá trị về cái hay, cái đẹp đày ý nghĩa trong cuộc
sống.
VI. Bài học kinh nghiệm.
Qua tiết dạy tôi thấy rằng để học sinh nắm vững kiến thức và hiểu
đúng ý nghĩa tác phẩm thì giáo viên phải có định hớng tốt cho tiết dạy
của mình. Giúp học sinh tiếp nhận kiến thức môth cách chủ động, thoảI