Mét vµi kinh nghiÖm khi d¹y bµi dung dÞch m«n hãa 8
===========================================
MỘT VÀI KINH NGHIỆM KHI DẠY BÀI
DUNG DỊCH MÔN HÓA 8
Phần I: Đặt vấn đề
I. Lý do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những vấn đề đặt ra hàng
đầu trong việc dạy học của thời gian qua và thời gian tới. Đây cũng là một
vấn đề mà thực tế kể cả trước khi đổi mới chương trình sách giáo khoa thì
việc cải tiến phương pháp dạy học cũng đã được đề cao, bàn luận nhiều rồi.
Xét cho cùng thì có nghĩa là để cùng với sự vận động của xã hội, người giáo
viên cũng phải làm thế nào để nâng cao liên tục hiệu quả dạy học, phát huy
ngày càng nhiều tính độc lập và tư duy sáng tạo của học sinh để học sinh áp
dụng được nhiều kiến thức vào cuộc sống. Điều quan trọng là giáo viên biết
linh hoạt vận dụng sáng tạo tất cả các phương pháp dạy học ( kể cả phương
pháp truyền thống lẫn hiện đại) phù hợp với thực tế mỗi tiết học, mỗi bài
học và tận dụng được các thiết bị cho bài học.
Hóa học là bộ môn khoa học thực nghiệm, tức là từ thực tế được làm
thí nghiệm, được chứng kiến các hiện tượng xẩy ra trong tự nhiên, được tự
mình khám phá ra tri thức học sinh sẽ lĩnh hội và khắc sâu kiến thức hơn,
dung lượng kiến thức nhiều hơn. Từ đó giúp các em có thể vận dụng để giải
thích các hiện tượng xẩy ra trong tự nhiên, kích thích cảm hứng, niềm đam
mê bộ môn hóa học-mà đa số học sinh trước đây cho là khô khan và khó
học.
Dung lượng kiến thức hóa ở bậc THCS đã khá rộng, ở đây tôi xin được
mạnh dạn đưa ra một vài ý tưởng trong thiết kế và thể hiện một bài học mà
được nhiều người cho rằng “ Dễ thì cũng dễ mà khó thì cũng khó”. Đó là tiết
60, bài 40: Dung dịch ( Hóa 8)
II. Tổng quan những thông tin liên quan đến đề tài
Chương dung dịch là chương mới so với chương trình sách giáo khoa
lớp 8 cũ. Nội dung chương bao gồm những kiến thức định tính và định

- Do thí nghiệm dễ, đơn giản nên nhiều giáo viên chủ quan không tổ
chức cho học sinh được thực nghiệm
- Nhiều giáo viên còn xem nhẹ bài học này hoặc chưa thể hiên được
hết kiến thức của bài qua tiết dạy.
- Do nằm ở chương cuối- sắp kết thúc năm học nên ở học sinh có
phần hơi chểnh mảng. Ngoài ra trình độ học sinh không đồng đều
Vậy giáo viên phải làm gì để tạo hứng thú học tập, nâng cao hiệu quả dạy
học, phát huy ngày càng nhiều tính độc lập và tư duy sáng tạo của học sinh
để học sinh áp dụng được nhiều kiến thức vào cuộc sống. Để từng bước giải
quyết các vấn đề trên tôi tiến hành nghiên cứu, khai thác bài dung dịch trên
khía cạnh rộng hơn, sâu hơn, và do đó học sinh sẽ lĩnh hội được nhiều kiến
thức hơn.
III. Những đóng góp mới cho đề tài
1. Cách bố trí các nhóm học sinh làm thí nghiệm cũng như quá trình dẫn dắt
để học sinh rút ra kiến thức từ thí nghiệm hợp lý hơn.
2. Khai thác được kiến thức từ bài học nhiều hơn.
3. Học sinh được liên hệ với những hiện tượng trong thực tế một cách sinh
động hơn, gần gũi hơn.
Phần II: Nội dung
I. Thực trạng của việc dạy và học bài dung dịch sách giáo khoa hóa 8
1. Thực trạng sách giáo khoa:
Ở bài dung dịch sách giáo khoa viết rất ngắn gọn, chưa để cập đến
một số vấn đề quan trọng:
  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p
==========================================================
2
Mét vµi kinh nghiÖm khi d¹y bµi dung dÞch m«n hãa 8
===========================================
- Chất tan có thể là chất rắn, chất lỏng hay chất khí.

Qua trò chuyện với học sinh và thực tế giảng dạy nhiều năm cho thấy:
Trong quá trình học các môn nói chung và môn hóa học nói riêng đa số học
sinh chưa tự ý thức được việc học tập của mình, chưa thấy rằng học là cho
mình, là quá trình tự tích lũy tri thức mà chỉ coi đó là nhiệm vụ, còn thờ ơ
với việc học chưa thấy được tầm quan trọng của nó. Trong lớp một số còn
nói chuyện riêng, không chịu hoạt động học tập theo hướng dẫn của giáo
viên, luôn học ở tình trạng thụ động, máy móc, tái hiện kiến thức hoặc chép
lại kiến thức nên hiệu quả còn thấp. Qua điều tra cho thấy nếu giáo viên có
  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p
==========================================================
3
Mét vµi kinh nghiÖm khi d¹y bµi dung dÞch m«n hãa 8
===========================================
biện pháp tổ chức hoạt động nhóm, tổ chức thí nghiệm tốt cho học sinh để
hình thành kiến thức thì học sinh hứng thú học tập, tích cực phát biểu ý kiến,
hiểu bài sâu sắc hơn còn những giáo viên dùng phương pháp thuyết trình, sử
dụng phương tiện chỉ để minh họa, tái hiện kiến thức như thông báo sách
giáo khoa không có sự gia công thì giờ học kém sôi nổi, hiệu quả không cao.
Do vậy trong quá trình dạy học ta thấy cần thiết phải thay đổi phương pháp
dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động học tập của học sinh.
4. Tình hình cơ sở vật chất
Hiện nay hầu hết các trường đều được trang bị một bộ thiết bị dạy học phần
nào đáp ứng sự thay đổi sách giáo khoa từ năm học 2002-2003 với môn hóa
năm 2004-2005 song một số thiết bị chất lượng chưa cao qua thời gian dài
một số dã bị hư hỏng, chưa được bổ sung: Ống nhỏ giọt, dây dẫn bằng cao
su, ống nghiệm… Trong đó ống hút nhỏ giọt cần dùng cho bài này tôi phải
dùng ống thuốc nhỏ mắt đã hết để thay thế.
III. Các nội dung biện pháp chính
1. Thu thập thông tin: Nghiên cứu kỹ bài dung dịch và những kiến thức có

bão hòa, dung dịch bão hòa và những biện pháp kỹ thuật thúc đẩy quá trình
hòa tan chất rắn trong nước.
- Học sinh có kỹ năng nhận ra dung dịch, biết xác định dung môi, chất tan
trong dung dịch đó.
- Mặt khác học sinh biết lấy ví dụ về dung dịch, biết vận dụng kiến thức về
dung dịch đê giải thích một số hiện tượng trong thực tê. Ngoài ra học sinh
còn biết cách gọi tên dung dịch, biết cách pha chế một dung dịch bão hòa và
chưa bão hòa.
2. Chuẩn bị đồ dùng dạy học
+ 5 khay đồ dùng thí nghiệm ( 4 khay cho 4 nhóm học sinh và một
khay cho giáo viên)
Dụng cụ và hóa chất: Cốc thủy tinh, đũa thủy tinh, chai đựng nước, chai cồn,
ống nhỏ mắt đựng dầu ăn, ống đựng muối ăn, chai đựng xăng
Thêm đá vôi
+ 4 nhóm học tập tương ứng với 4 nhóm để có thể hoàn thành bảng sau:
TT Thí nghiệm Hiện tượng Dung dịch Chất tan Dung môi
1 Cho muối ăn vào
nước, khuấy nhẹ
2 Cho rượu etylic vào
nước
3 Nhỏ 2 giọt dầu ăn
vào nước, khuấy nhẹ
4 Nhỏ 2 giọt dầu ăn
vào xăng, khuấy nhẹ
Bài tập:
Bài 1: Khi cho đá vôi vào nước có tạo thành dung dịch không? Vì sao
Bài 2: Hoàn thành bảng sau:
Tên dung dịch Chất tan Dung môi
H
2

C. Nước hoặc rượu etylic có thể là chất tan hoặc là dung môi
D. Cả hai chất nước và rượu etylic vừa là chất tan, vừa là dung môi
Bài 5: ( Bài 5 SGK)
Hãy chọn câu trả lời đúng nhất
Dung dịch là hỗn hợp
A. Của chất rắn trong chất lỏng
B. Của chất khí trong chất lỏng
C. Đồng nhất của chất của chất rắn và dung môi
D. Đồng nhất của dung môi và chất tan
E. Đồng nhất của các chất rắn, lỏng và khí trong dung môi.
* Một tranh vẽ các hình ảnh minh họa cho các biện pháp kỹ thuật thúc đẩy
quá trình hòa tan của chất rắn trong nước.
3. Tiến trình lên lớp
3.1 Hỏi bài cũ và vào bài mới( 3 phút)
- Yêu cầu phần này ngắn gọn, vào sát đề song để tạo hứng thú và mang tính
liên kết ta nên chọn những câu hỏi gợi mở
? Qua bài axit- bagiơ- muối , em nào có thể cho cô biết nếu dựa vào tính tan
thì bagiơ chia làm mấy loại?
- Sau khi học sinh trả lời giáo viên yêu cầu học sinh chỉ ra bagiơ tan trong số
các bagiơ sau: NaOH, Cu(OH)
2
, Fe(OH)
3
Giáo viên nhận xét và dùng vấn đề này để làm lời dẫn cho bài mới
Hòa tan NaOH
Nước
Hỗn hợp NaOH và nước
Dung dịch
? Vậy dung dịch là gì, để biểu thị độ đặc, loãng của dung dịch người ta dùng
đại lượng nào, rồi làm sao để có thể pha loãng một dung dịch theo yêu cầu

Giáo viên dơ cốc nước muối lên
Trong cốc nước muối này ta có phân biệt được đâu là muối, đâu là nước
không?
- Không phân biệt được đâu là muối, đâu là nước.
Giáo viên dẫn dắt để học sinh hiểu được từ “ đồng nhất” biết nhận ra một
hỗn hợp là đồng nhất. “ Đồng nhất” nghĩa là như nhau tại mọi điểm, tỷ lệ về
khối lượng giữa muối và nước tại mọi điểm trong cốc nước muối này là như
nhau: Phía trên bề mặt, ở giữa cốc, cũng như ở dưới đáy cốc độ mặn là như
nhau. Khi đó hỗn hợp đồng nhất giữa muối ăn và nước là dung dịch, gọi là
dung dịch muối ăn ( dd NaCl)
NaCl tan trong nước nên NaCl là chất tan
Nước hòa tan NaCl nên nước là dung môi
Sau khi dẫn dắt để học sinh đến với các từ đồng nhất, chất tan, dung môi,
dung dịch giáo viên có thể nói qua thực nghiệm hóa học đã khẳng định được
vấn đề trên và mở các ô đã dán ở hàng ngang thứ nhất ra.
- Yêu cầu nhóm 2 báo cáo kết quả thí nghiệm
Học sinh nhóm 2: Rượu etylic tan trong nước
Yêu cầu một em học sinh nhóm 2 đứng dậy dơ cốc lên cho các em ở nhóm
khác cùng thấy.
Hỗn hợp nước với rượu etylic có phải là dung dịch không? Vì sao?
- Là dung dịch vì đây là hỗn hợp đông nhất giữa chất tan và dung môi
  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p
==========================================================
7
Mét vµi kinh nghiÖm khi d¹y bµi dung dÞch m«n hãa 8
===========================================
Hãy xác định chất tan, dung môi trong dung dịch đó?
- Chất tan là rượu etylic, dung môi là nước
- Để xem thử nhận định của các em có đúng với thực nghiệm hóa học không

Giáo viên: Để khẳng định kết quả chúng ta sẽ kiểm tra qua thực nghiệm hóa
học - mở hàng ngang thứ ba
Như vậy nhận định của các em đã đúng
Qua các thí nghiệm này chúng ta thấy nước là dung môi của nhiều chất
nhưng có là dung môi của tất cả các chất không?
+ Không ví dụ nước không là dung môi của dầu ăn
- Yêu cầu nhóm 4 báo cáo kết quả thí nghiệm
Học sinh nhóm 4: Dầu ăn tan trong xăng
Giáo viên lấy cốc đựng hỗn hợp dầu ăn với xăng dơ lên cho cả lớp quan sát
Hỗn hợp dầu ăn với xăng có phải là dung dịch không? Vì sao?
+ Là dung dịch vì đây là hỗn hợp đồng nhất giữa chất tan và dung môi
Yêu cầu học sinh xác định chất tan và dung môi trong dung dịch đó
+ Chất tan là xăng, dung môi là nước
Chúng ta sẽ kiểm tra qua thực nghiệm hóa học- giáo viên mở hàng ngang
thứ tư. Như vậy nhận định của các em đã trùng với kết quả thực nghiệm.
Giáo viên dùng câu hỏi để khắc sâu: Khi nhìn vào 3 dung dịch mà các nhóm
đã pha chế được, dung dịch muối ăn, dung dịch rượu etylic, dung dịch dầu
ăn- xăng chúng ta thấy các dung dịch đều có đặc điểm gì giống nhau?
  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p
==========================================================
8
Mét vµi kinh nghiÖm khi d¹y bµi dung dÞch m«n hãa 8
===========================================
- Nếu học sinh trả lời được thì tốt còn nếu không giáo viên dẫn dắt để học
sinh thấy được các dung dịch đều trong suốt, về màu sắc không quan trọng
nhưng đã là dung dịch thì phải trong suốt để từ đó học sinh dễ dàng nhận ra
được dung dịch trong phòng thí nghiệm hay trong thực tế.
Tiếp đó giáo viên hỏi: Theo em nước vo gạo có phải là dung dịch không?
- Nếu không nhấn mạnh ý trên thì học sinh sẽ khẳng định nước vo gạo là

Rượu
etylic
H
2
O
3 Nhỏ 2 giọt dầu
ăn vào nước,
khuấy nhẹ
Dầu ăn không
tan trong nước
(o tạo thành hỗn
hợp đồng nhất)
Không phải
là dung dịch
4 Nhỏ 2 giọt dầu
ăn vào xăng,
khuấy nhẹ
Dầu ăn tan
trong xăng
(hỗn hợp đồng
nhất)
Dung dịch
dầu ăn-
xăng
Dầu ăn Xăng
Giáo viên dùng để đính luôn dưới phần một.
Từ các thí nghiệm trên các em hãy suy nghĩ để rút ra kết luận về dung môi,
chất tan, dung dịch?
- Dung môi là chất có khả năng hòa tan chất khác để tạo thành dung dịch.
- Chất tan là chất bị hòa tan trong dung môi.

H
2
SO
4
H
2
O
Dung dịch CuSO
4
KOH H
2
O
Dung dịch BaCl
2
- Để học sinh suy nghĩ khoảng 2 phút, sau đó yêu cầu từng em đứng dậy xác
định, học sinh khác nhận xét bổ sung hoặc sửa chữa nếu sai, giáo viên kết
luận lại và ghi vào bảng.
Tên dung dịch Chất tan Dung môi
Dung dịch H
2
SO
4
H
2
SO
4
H
2
O
Dung dịch CuSO

Giáo viên dẫn dắt: Để kiểm tra dự đoán và cũng là để giải quyết tình huống
chúng ta sẽ tiến hành thí nghiệm.
Nếu giáo viên cứ để cả cốc dung dịch muối ăn của nhóm 1 mà làm thì sẽ rất
lâu, mất nhiều thời gian. Vì vậy phải đổ bớt đi chừa lại một ít vừa làm. Sau
đó yêu cầu một học sinh cùng làm: Học sinh lấy muối ăn cho vào, giáo viên
khuấy.
Đầu tiên khi cho muối ăn vào dung dịch muối thì dung dịch này có hòa tan
thêm muối được không?
- Dung dịch muối này còn có khả năng hòa tan thêm muối
Dung dịch muối này còn có khả năng hòa tan thêm chất tan nên gọi là dung
dịch chưa bão hòa.
Yêu cầu học sinh tiếp tục cho muối vào đến khi không tan được nữa.
Đến giai đoạn sau ta thấy dung dịch muối có hòa tan thêm muối nữa không?
- Muối không tan được nữa, có một lớp muối lắng xuống phía dưới đáy cốc.
Giáo viên chỉ phần dung dịch phía trên: Dung dịch muối phía trên không có
khả năng hòa tan thêm muối ăn nữa nên gọi là dung dịch bão hòa.
Vậy thế nào là dung dịch chưa bão hòa, dung dịch bão hòa?
- Học sinh nêu khái niệm
* Ở phần này giáo viên cần nhấn: Với dung dịch muối bão hòa nếu bây giờ
chúng ta đun nóng lên thì phần muối trong này sẽ tan tiếp. Vì vậy khi nói
đến dung dịch bão hòa hay chưa bão hòa chúng ta phải kèm theo ở một nhiệt
độ xác định.
* Kết luận: ở một nhiệt độ xác định
- Dung dịch chưa bão hòa là dung dịch có thể hòa tan thêm chất tan
- Dung dịch bão hòa là dung dịch không thể hòa tan thêm chất tan
Để củng cố phần này giáo viên cho học sinh làm bài tập 3  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p

Vì độ tan của NaCl tăng ít khi nhiệt độ tăng mà nên lấy đường.
Những thí nghiệm này học sinh cũng đã biết qua thực tế. Vì vậy theo tôi
không cần thiết phải tổ chức thí nghiệm cho học sinh, mất nhiều thời gian
mà giáo viên có thể khéo léo dẫn dắt để học sinh dễ dàng rút ra được từ thực
tế. Khi dạy phần này tôi đã dùng một tranh vẽ sẵn để minh họa.
TN
1
: Hai cốc nước bằng nhau, cho vào cùng một lượng đường, cốc 1 dùng
đũa khuấy, cốc 2 để nguyên
TN
2
: Hai cốc nước bằng nhau, cho vào cùng một lượng đường, cốc 1 để
nguyên, cốc 2 đun nóng
TN
3
: Hai cốc nước bằng nhau, cho vào cùng một lượng đường, đường trong
cốc 1 nghiền nhỏ, đường trong cốc 2 để nguyên
Trong thí nghiệm 1 ở cốc nào chất rắn bị hòa tan nhanh hơn?
- Ở cốc 1 khi dùng đũa để khuấy dung dịch
Trong thí nghiệm ở cốc nào chất rắn tan nhanh hơn?
- Ở cốc 2 khi đun nóng dung dịch
Trong thí nghiệm 3 ở cốc nào chất rắn tan nhanh hơn?
  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p
==========================================================
12
Mét vµi kinh nghiÖm khi d¹y bµi dung dÞch m«n hãa 8
===========================================
- Ở cốc 1 khi nghiền nhỏ chất rắn
* Vậy để hòa tan chất rắn nhanh hơn chúng ta có thể dùng những biện pháp

Cho nên chất tan là muối ăn, dung môi là nước.
Khi cho Na vào nước có hiện tượng gì xẩy ra?
Mẩu Na tan dần, có khó thoát ra
Sau khi Na tan hết vào nước ta sẽ thu được một dung dịch. Các em hãy xác
định chất tan, dung môi trong dung dịch này?
+ Nếu còn thời gian giáo viên có thể dẫn dắt để học sinh đi đến vấn đề: Chất
tan là NaOH, dung môi là H
2
O.
  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p
==========================================================
13
Mét vµi kinh nghiÖm khi d¹y bµi dung dÞch m«n hãa 8
===========================================
+ Nếu hết thời gian Giáo viên yêu cầu học sinh về nhà tìm hiểu, tiết sau hỏi
lại.
V. Kết luận
1 Kết quả đạt được
- Sau khi áp dụng hướng khắc phục để giảng dạy các nội dung trên tôi thấy
kết quả khả quan hơn nhiều so với các năm trước.
Cùng một đề kiểm tra 15 phút về những kiến thức có liên quan thì kết quả
như sau:
Năm học 2008-2009: Khi chưa áp dụng phương pháp trên thì kết quả đạt
được
Giỏi khá Trung bình Yếu Kém
4,4% 25,8% 45,2% 21,8% 2,8%
Năm học 2009-2010: Sau khi áp dụng đổi mới phương pháp trên thì kết quả
đạt được
Giỏi khá Trung bình Yếu Kém

chưa hợp lý mong đồng nghiệp bổ cứu để phương pháp giảng dạy của tôi
ngày một hoàn thiện hơn.
Xin Chân thành cảm ơn!
Diễn tháp tháng 5 năm 2010

Người viết: Nguyễn Thị Bích Huyền
  
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ BÝch HuyÒn GV Trêng THCS DiÔn th¸p
==========================================================
15