HƯỚNG DẪN QUAN SÁT VÀ TÌM Ý ĐỂ HỌC TỐT MÔN TLV
I. Lí do chọn đề tài
Thế kỉ XXI mở ra nhiều thách thức và vận hội đối với đất nước. Đại hội
đảng lần thứ VIII đã quyết định đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước nhằm
mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, đất nước vững
bước đi lên CNXH. “Giáo dục phải thực sự trở thành quốc sách hàng
đầu Cải tiến chất lượng dạy và học để hoàn thành tốt việc đào tạo bồi
dưỡng nguồn lực con người cho CNH-HĐH đất nước” (Văn kiện Đại hội
Đảng lần thứ VIII). Theo định hướng đó thì bậc tiểu học là nền tảng. Mục
tiêu giáo dục tiểu học là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Mỗi
môn học ở tiểu học đều góp phần hình thành và phát triển nhân cách của
trẻ và cung cấp cho trẻ những trí thức cân thiết. Môn tập làm văn ở tiểu
học có nhiệm vụ rất qua trọng là rèn kĩ năng nói và viết. Nhưng học sinh
còn lúng túng không biết nói gì? viết gì? Vì vậy dạy cho học sinh biết
quan sát tìm ý để hình thành một thói quen chuẩn bị làm tốt là một yêu
cầu quan trọng khi làm văn. Muốn quan sát tốt, học sinh cần nắm được
cách quan sát và những yêu cầu quan sát để làm văn.
Đối với cả giáo viên và học sinh đều chưa nhận thức được hết tầm quan
trọng của giờ hướng dẫn học sinh quan sát, tìm ý nên chất lượng giờ dạy
còn hạn chế.
Với mong muốn có một đóng góp nhỏ bé trong việc giáo dục học sinh
phát triển toàn diện; nâng cao năng lựcc sư phạm cho bản thân, tôi đã
chọn đề tài:
“Hướng dẫn học sinh quan sát tìm ý cho tập làm văn”.
II. Mục đích nghiên cứu
Dựa vào việc tìm hiểu thực trạng của việc giảng dạy và học tập giờ quan
sát tìm ý chô bài tập làm văn hiện nay, người viết có một số đề xuất về
việc hướng dẫn học sinh biết quan sát tìm ý một cách tích cực có hiệu quả
tiến tới học sinh có khả năng nói và viết tốt hơn.
III. Đối tượng nghiên cứu
-Chương trình môn tập làm văn

- Tìm tư liệu cho đề bài để chuẩn bị tập làm văn.
- Cung cấp hiểu biết chung nhất mang tính lý thuyết về kiểu bài , loại
bài.
3. Cơ sở tâm lý và cơ sở ngôn ngữ
* ở lứa tuổi lớp 5 học sinh đang phát triển về hệ xương, hệ thần
kinh,
* Các em đã có sự phát triển về trí tuệ, tâm hồn, các em thích quan sát
mọi vật xung quanh. Khả năng tư duy cụ thể nhiều hơn khả năng khái
quát hoá về t/c các em rất nhạy cảm với vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước,.
Các em dễ xúc động và bắt đầu biết mơ ước có trí tượng phong phú.
Thích nghi lại các vấn đề mà mình đã quan sát được. Song vốn ngôn ngữ
chưa phong phú. Sắp xếp ý chưa có hệ thống và diễn đạt còn thiếu mạch
lạc.
4. Chương trình và sách giáo khoa
* Chương trình
Tập làm văn ở lớp 5 một tuần có 2 tiết, tổng cộng có 66 tiết/năm học.
Các thể loại:
+ Miêu tả: -Tả người
-Tả cảnh sinh hoạt
+Kể chuyện truyện xây dựng theo chủ đề
+Tường thuật: -Thuật việc
-Thuật chuyện
+Viết thư -Thăm hỏi
-Thư thuật chuyện
Số tiết dạy học sinh quan sát tìm ý cho học sinh lớp 5 không nhiều.
Tiết quan sát tìm ý ta người (tuần1)
Tiết quan sát tìm ý tả cảnh sinh hoạt (tuần 17)
Tiết học này mở đầu cho quy trình dạy một bài kiểu văn miêu tả cụ thể.
Kết quả cuối cùng của tiết học này là học sinh phải tìm được ý cần thiết
chuẩn bị cho việc làm bài văn theo yêu cầu của đề bài đã cho.

- Đọc phần quan sát tìm ý của học sinh đã sắp xếp thành dàn ý.
- Cho nhận xét
- Tổng kết dặn dò.
* Thực tế học sinh đã học đã thực hành và thu được kết quả gì qua giờ
học.
- Học sinh quan sát còn đại khái, lướt qua nên không tìm được ý ® ý
nghèo nàn, bài văn không có sáng tạo.
Học sinh ngoại nói, ngại viết.
* Giáo viên: Đại đa số giáo viên đều cho các tiết dạy học sinh quan sát
tìm ý “khó dạy”. Đây là các tiết dạy mới có từ khi thực hiện SGK cải
cách giáo dục, các chỉ dẫn về phương pháp giảng dạy còn sơ lược, kinh
nghiệm giảng dạy của giáo viên về quan sát tìm ý chưa nhiều.
Tuy vậy môn tập làm văn rất quan trọng, là môn thi tốt nghiệp nên cả
giáo viên và học sinh đều rất coi trọng.
2. Thực trạng việc dạy giờ quan sát tìm ý ở trường tiểu học
* Nội dung mức độ kỹ năng cần đạt được
Đề bài tập làm văn ở lớp 5 thường chọn những đề bài gần gũi với học
sinh và học sinh có điều kiện được quan sát cụ thể đối tượng cần miêu tả.
* Mức độ kỹ năng cần đạt
- Kỹ năng quan sát: Biết lựa chọn trình tự quan sát; biết sử dụng các giác
quan để quan sát; quan sát cần đi vào trọng tâm của cảnh vật và người ®
rèn luyện sự tinh tế trong quan sát.
* Phương pháp
Trình tự tiết dạy thường được thiết kế như sau:
- Kiểm tra phần chuẩn bị của học sinh
- Giới thiệu đề bài
- Tìm hiểu để
- Đọc phần hướng dẫn, ghi nhớ
- Đọc phần quan sát tím ý của học sinh đã sắp xếp thành dàn ý.
- Cho nhận xét

sinh. Các em có khả năng trực trực tiếp quan sát.
VD: Tả quang cảnh sân trường trong giờ ra chơi hay tả giờ tan trường
b) đọc kỹ yêu cầu của đề bài
Đây là khâu chuẩn bị rất quan trọng đối với giáo viên và học sinh.
- Học sinh đọc kỹ đề bài
- Phân tích đề bài bằng cách đặt ra các câu hỏi (bài văn thuộc thể loại gì?
Nội dung bài văn là gì? Kiểu bài văn? Trọng tâm? Muốn làm bài tốt cần
quan sát những gì?
c) Hướng dẫn học sinh quan sát
Giáo viên cho học sinh biết quan sát để làm tập làm văn và quan sát tìm
hiểu khoa học có mục đích khác nhau.
+ Mục đích quan sát khoa học là tìm ra công dụng cấu tạo của sự vật, đặc
điểm tính chất của hiện trường.
+ Quan sát văn học là tìm ra màu sắc, âm thanh hình ảnh tiêu biểu và cảm
xúc của người đối với sự vật.
* Quan sát bằng nhiều giác quan
- Quan sát bằng mắt ® nhận ra màu sắc, hình khối, sự vật
- Quan sát bằng tai ® âm thanh, nhịp điệu, gợi cảm xúc.
- Quan sát bằng mũi ® những mùi vị tác động đến tình cảm
- Quan sát bằng vị giác và xuc giác ® quan sát cảm nhận.
Nhờ cách quan sát này mà các em ghi nhận được nhiều ý ® bài văn đa
dạng phong phú.
* Quan sát tỉ mỉ nhiều lượt:
Muốn tìm ý cho bài văn, học sinh phải quan sát kỹ, quan sát nhiều lần
cảnh đỏ. Tránh quan sát qua loa như ta nhìn lướt qua hay liếc nhìn nó thì
sẽ không tìm ra những ý hay cho bài văn.
* Học sinh cần xác định rõ vị trí, thời điểm, thời gian, trình tự quan sát.
- Học sinh có thể lựa chọn các trình tự quan sát khác nhau
+ Trình tự không gian: quan sát từ trên xuống dưới hoặc từ dưới lên trên.
Từ trái sang phải hay từ ngoài vào trong

có cảnh vật cần tả.
Nếu không thể tổ chức quan sát được thì giáo viên hướng dẫn học sinh
quan sát cảnh vật trước khi tới lớp và ghi chép lại những điều ghi nhận
được.
Học sinh phải tự làm việc, tự quan sát, tự ghi chép là chính.
Giáo viên có thể nêu những câu hỏi chung cho cả lớp.
- Giáo viên có thể có những câu hỏi gợi mở, học sinh trả lời miệng hoặc
giáo viên chỉ cần gợi ý với một học sinh nào đó để em đó thực hiện.
- Giáo viên giành thời gian tối đa cho hoạt động này, học sinh có thể ngồi
yên một chỗ, để có vị trí thích hợp quan sát các em có thể dịch chuyển vị
trí. Các em có thể thảo luận nhóm để tìm ý
Giáo viên có thể gợi ý các em phát hiện những nét đặc sắc của bầu trời,
cây cối, cảnh vật
4. Quy trình lên lớp
a) Giáo viên kiểm tra phần chuẩn bị của học sinh.
b) Lên lớp
I. 1. Giới thiệu bài, viết đề tài
2. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu, nắm chắc đề bài.
+ Thể loại
+ Kiểu bài
+ đối tượng miêu tả
+ Trọng tâm
+ Cảnh đó diễn ra ở đâu? Lúc nào
3. Giáo viên vừa gợi ý vừa gạch dưới các từ quan trọng.
II. Hoàn chỉnh bài chuẩn bị: Đọc hướng dẫn SHS và ghi nhớ.
III. Học sinh trình bày những điều quan sát được đã sắp xếp theo
trình tự.
* HS nhận xét: - Đã quan sát tỉ mỉ chưa?
- Đã sắp xếp theo trình tự hợp lý chưa?
- Đã có trọng tâm chưa?

tìm hiểu được từ cách miêu tả cảnh bộ đội hành quân trong một đêm
trăng đẹp đến việc khai thác tâm trạng của các anh bộ đội khi tiến về giải
phóng đồng bằng.
Học đến bài “Tiếng hát mùa gặt”, “Hạt gạo làng ta” tôi cung cấp thêm
cho học sinh nghệ thuật tu từ, cách miêu tả giàu cảm xúc và sử dụng các
hình ảnh đối lập. Qua đó học sinh biết cách quan sát tinh tế có chọn lọc
khi miêu tả.
Cùng với môn tập đọc, môn từ ngữ và ngữ pháp cũng có thể làm giàu vốn
từ ngữ cho học sinh. Việc tổ chức trò chơi là biện pháp sinh động để học
sinh bồi dưỡng vốn từ.
Giáo án minh hoạ
Tập làm văn: Tả cảnh sinh hoạt (quan sát, tìm ý, lập dàn bài)
Đề bài: Em hãy tả cảnh nhộn nhịp của sân trường trong giờ ra chơi.
A Yêu cầu: qua việc hướng dẫn học sinh quan sát và làm bài, giáo viên
giúp học sinh nhận biết thế nào là văn tả cảnh sinh hoạt, không lẫn với
kiểu bài tả cảnh vật hoặc tả cảnh người đang hoạt động.
-Hướng dẫn học sinh rèn luyện kĩ năng quan sát nhằm tìm ra những nét
đặc sắc tiêu biểu của cảnh sinh hoạt, kết hợp với kĩ năng dùng từ đặt câu
để miêu tả cho sinh động.
B. Chuẩn bị:
* Học sinh đọc sách học sinh để tìm hiểu bài và biết cách quan sát:
-Quan sát theo thứ tự
+ Từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc
+ Từ xa đến gần
+Từ một trò chơi mà mình thích đến lúc kết thúc trò chơi
-Quan sát bằng nhiều giác quan
Mắt nhìn; Tai nghe; Mũi ngửi
* Giáo viên có thể tổ chức quan sát giờ ra chơi trước khi tiết học diễn ra.
* Cho vẽ tranh hoặc xem băng hình
C- Các hoạt động trên lớp

HS3: Cảnh học sinh vui chơi
HS4: Sau 2 tiết học, tại sân trường
em
HS5: Hoạt động của nhiều người
diễn ra trong giờ chơi
Học sinhHọc sinh đọc phần hướng dẫn trong
SHS
Học sinh đọc phần gi nhớ
Vài học sinh nêu
1. Mở bài: Giới thiệu giờ ra chơi Gv nêu: Sách tiếng việt đã hướng
dẫn chúng ta như thế nào về đề văn
này
nhận xét - HS1 tìm ý - HS2 tìm ý - Dàn bài chung cho bài văn tả cảnh
sinh hoạt như thế nào?


giác quan nào?
- Không khí chung trên sân trường
ra sao?
Hỏi: Khi miêu tả các trò chơi diễn ra
trên sân cần kết hợp tả những gì?
Hỏi: Giờ chơi kết thúc ra sao?
Hỏi: Kết luận cần nêu ý gì?
Giáo viên
Hỏi: Ai có thể tìm ý cho cả bài
Khi học sinh trình bày phần tìm ý,
giáo viên gợi ý cho học sinh trả lời
những nhận xét
Giáo viên chốt lại ý đúng
III-Củng cố-Dặn dò
Củng cố: Đọc lại dàn bài

Học sinh
- Bài văn đã nổi rõ trọng tâm chưa?
- Có điểm nào cần tả mà chưa nêu?
- Đã lựa chọn những chi tiết đặc sắc
chưa?
- Quan sát đã chính xác chưa?
- Cần xếp lại đoạn nào?
- Lời văn dùng từ có ưu điểm gì?
HS nêu
HS ghi vào vở
Dàn bài:Tả giờ ra chơi. Giáo viên có

khác nhau. Tuy vậy giáo viên cũng cần hướng dẫn các em quan sát, phải
huy động vốn sống, khả năng tưởng tượng và cảm xúc rồi gi chép lại.
Trong giờ học, thầy phải hướng dẫn các em, nhận xét, uốn nắn, chuẩn bị
ứng phó với các tình huống sư phạm. Giờ tập làm văn đảm bảo thep
hướng đổi mới phương pháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm. các em
được học tập tích cực, chủ động và sáng tạo suy nghĩ độc lập, tự nhiên
không gò bó, rập khuân máy móc. Tuy nhiên học sinh vẫn còn một số
khó khăn khi quan sát tìm ý. Vì vậy đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt và
sáng tảotong việc hướng dẫn học sinh. Giáo viên phải động viên và
khuyến khích các em mạnh dạn , tích cực hơn. Có như vâỵ học sinh mới
có thể học tốt môn tập làm văn ở lớp cuối cấp này.
Trên đây là một số suy nghĩ tìm tòi của tôi trong quá trình dạy học sinh
quan sát, tìm ý. Do không có nhiều thời gian nghiên cứu và trình độ, kinh
nghiệm có hạn nên những vấn đề nêu trên không khỏi có sai sót. Tôi
mong nhận được những góp ý, phê bình của Ban giám hiệu nhà trường,
của các bạn đồng nghiệp để tôi có thể rút kinh nghiệm trong quá trình dạy
học ngày một tốt hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn
Người viết

Lò Thị Điệp @ 16:00 27/06/2009
Số lượt xem: 15