Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài:
Báo chí từ khi ra đời và phát triển đến nay luôn luôn đổi mới cả nội
dung thông tin lẫn hình thức thể hiện thông tin đó cho phù hợp với nhu cầu
thông tin ngày càng cao của công chúng. Điều đó làm hình thành một hệ
thống thể loại với nhiều thể loại khác nhau, mà trong đó, mỗi thể loại có
cách thức riêng, lợi thế riêng trong việc phản ánh hiện thực khách quan.
Đồng thời nó cũng làm xuất hiện trong báo giới có những tác giả, nhà báo,
những cây bút không ngừng sáng tạo trong việc sử dụng thể loại báo chí với
những ngôn ngữ, giọng điệu mang tính đặc trng của mình để cho ra đời
những tác phẩm báo chí luôn luôn tơi mới cả về thông tin thời sự, cả về
phong cách thể hiện làm hấp dẫn công chúng.
Cùng với báo chí, sự thay đổi trong nhận thức của công chúng, qua
những đòi hỏi về một nền báo chí với những sản phẩm báo chí tiến đến vừa
đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự tơi mới đến, vừa góp phần làm th giãn, giải
trí cho công chúng. Và hơn hết, cả thông tin, cả th giãn đều nhằm mục đích
đạt hiệu quả tác động đến công chúng làm cho họ thay đổi trong nhận thức
và hành vi góp phần cải tạo xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.
Chính những yêu cầu cấp thiết đó, trong quá trình hoạt động sáng tạo
tác phẩm báo chí của mình, các nhà báo, những ngời làm báo, đã cho ra đời
nhiều sản phẩm báo chí không những cho công chúng thoả mãn thông tin,
cung cấp bức tranh về xã hội đơng thời mà còn có cách thể hiện sinh động để
qua đó công chúng thấy thoải mái, trong đó có những tiếng cời. Chúng
không phải là cời cho xong chuyện hay cời chỉ để cời giải trí đơn thuần mà
sau những tiếng cời ấy, những công chúng tích cực của xã hội lại có thể bật
khóc cho những sự rối ren, những điều tiêu cực làm cản trở sự phát triển xã
hội.
1 1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Và trong số rất nhiều tác giả đã và đang làm đợc điều đó, chúng ta phải kể

của các cây bút đó. Thông qua đó, luận văn có thể tổng kết, đa ra những
nhận định mang tính bổ khuyết để nâng cao hơn nữa chất lợng các bài viết
của các tác giả và chỉ ra xu hớng vận động, phát triển của hình thức thông tin
theo những phong cách đặc biệt này.
Luận văn cũng hy vọng tìm hiểu và đánh giá thực tiễn của ba phong
cách báo chí độc đáo này nhằm góp phần làm thúc đẩy hơn nữa quá trình gia
tăng sáng tạo trong hoạt động báo chí để thông tin hiệu quả hơn. Bên cạnh
đó, luận văn cũng hy vọng làm tài liệu cho những ai quan tâm nghiên cứu lý
luận báo chí và tìm hiểu, học hỏi các phong cách báo chí đó.
3. Phơng pháp nghiên cứu:
Thực tế hiện nay những công trình nghiên cứu về lý luận báo chí nói
chung còn khiêm tốn, đặc biệt là những công trình nghiên cứu về các tác giả,
các cây bút nổi tiếng hiện nay, đặc biệt là ba nhà báo: Lý Sinh Sự, Lê Thị
Liên Hoan, Thảo Hảo là rất hiếm. Cho nên, nguồn t liệu phục vụ cho việc
triển khai đề tài mang tính kế thừa là hạn chế.
Trớc thực tế đó, luận văn đi từ phơng pháp luận của chủ nghĩa Mác
Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, đờng lối chính sách của Đảng và Nhà nứơc về
báo chí để định hớng phơng pháp nghiên cứu chủ yếu là phân tích tổng hợp,
so sánh. Từ những luận điểm chung về phong cách, về sự sáng tạo phong
cách linh hoạt trong quá trình tác nghiệp của các nhà báo, những lý luận về
thể loại báo chí, về tiểu phẩm báo chí, sẽ soi rọi vào các tác phẩm cụ thể của
ba nhà báo trên, để đi tới phân tích, so sánh tổng hợp nhằm đa ra những kết
luận mang tính khái quát.
4. Phạm vi nghiên cứu:
Nhằm thể hiện đợc sự sinh động, khác biệt của ba phong cách khác
nhau trong việc dùng cùng một loại bài tiểu phẩm mà thông tin thời sự có ý
nghĩa chính trị xã hội nóng hổi, tác giả tập trung khảo sát đề tài trên ba tờ
3 3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
báo: Lao Động, An ninh thế giới cuối tháng, Thể thao văn hoá - những tờ báo

thuật tiêu biểu là văn học, thì thấy đa số các nhà nghiên cứu và sáng tạo văn
học, khi nhắc đến khái niệm phong cách, ngời ta thờng nghĩ đến nó là một
thuật ngữ đợc dùng để chỉ đặc điểm sáng tác của nhà văn, của một tác phẩm
hay một trào lu văn học.
Với khái niệm này, phong cách còn đợc hiểu nó bao hàm cả một số đề về thi
pháp, trong đó có thế giới quan sáng tác, cá tính sáng tạo nghệ thuật của nhà
văn hoặc của nhiều nhà văn thuộc cùng một trào lu.
Ví dụ: Phong cách Nguyễn Du, phong cách thơ lãng mạn, phong cách
Truỵên Kiều,
5 5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Tựu chung lại, phong cách ngôn ngữ là khái niệm để chỉ về hình thức
sử dụng ngôn ngữ ứng với từng loại hình sáng tạo nghệ thuật, từng tình
huống dùng ngôn ngữ khác nhau mà nó đảm nhiệm những chức năng khác
nhau nhằm mục đích chuyển tải đợc ý nghĩa của thông tin mà chủ thể định
truyền tải thông qua ngôn ngữ. Hay nói đến phong cách ngôn ngữ là ta phải
gắn liền ngôn ngữ với những chức năng nhất định của nó.
Tiếp cận phong cách ngôn ngữ ở khía cạnh ngôn ngữ học thì việc phân
loại và miêu tả các phong cách chức năng ngôn ngữ là hết sức cần thiết. Bởi
nó phục vụ đắc lực cho quá trình giao tiếp của con ngừơi trong xã hội loài
ngời. ở đây, nó đóng vai trò là trung gian môi giới, cầu nối giữa các thành
viên trong xã hội thực hiện quá trình thông tin giao tiếp vì mục đích sống.
Với vị trí trung gian của mình, tất cả những nét phong phú và sâu sắc, thâm
thúy và tinh tế, tất cả những khả năng biến hoá của tiếng Việt đều thể hiện
trong phong cách và qua phong cách. Do đó, thực tế đặt ra tất cả những vấn
đề quan trọng nh Gữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, Chuẩn hoá ngôn ngữ,
phát triển và nâng cao tiếng Việt văn hoá, đều phải đ ợc giải quyết trong sự
gắn bó mật thiết với phong cách. Mọi sự non kém, thiếu sót về ngôn ngữ. Mi
s non kộm, thiu sút v ngụn ng u s bc l khi s dng cỏc phong cỏch chc nng ngụn ng.
éi vi nh trng, s phõn loi v miờu t cỏc PC s to ra nhng c s khoa hc v ting Vit


Phong
cách
hành
chính

Phong cách
ngôn ngữ văn
chương
2 - GS Ðinh Trọng Lạc phân loại phong cách chức năng tiếng Việt ra làm 5 loại : PC Hành chính - công
vụ, PC khoa học - kỹ thuật, PC báo chí - công luận, PC chính luận và PC sinh hoạt hàng ngày. Theo giáo
sư, lời nói nghệ thuật không tạo ra phong cách chức năng riêng mà chỉ là một kiểu chức năng của ngôn
ngữ.
So sánh hai cách phân loại trên chúng ta thấy: Cách thứ nhất phân loại còn thiếu một phong cách
CNNN đang tồn tại thực tế hiện nay trong tiếng Việt , đó là PC thông tấn ( Ở đây chúng tôi dùng thuật
ngữ thông tấn thay cho thuật ngữ báo chí ). Cách thứ hai lại không có PC ngôn ngữ văn chương trong hệ
thống PCCNNN tiếng Việt . Ðiều này không đảm bảo tính hệ thống của PCCNNN tiếng Việt và mâu thuẫn
về khái niệm phong cách đã được đề cập ở phần phân loại của tác giả. Giáo trình này phân loại các
PCCNNN tiếng Việt ra làm 6 loại. Ðó là : PC khẩu ngữ, PC khoa học, PC thông tấn, PC chính luận, PC
hành chính và PC văn chương.
1.2. Phong c¸ch ng«n ng÷ b¸o chÝ:
a. Khái niệm:
PC thông tấn là PC được dùng trong lĩnh vực thông tin của xã hội
về tất cả những vấn đề thời sự. (Thông tấn : có nghĩa là thu thập và biên
tập tin tức để cung cấp cho các nơi.)
Báo chí, nhất là báo hàng ngày, là nơi đăng tải các loại tin tức,
kiến thức có tính tổng hợp và cập nhật hoá, trong đó hầu như hiện diện
đủ tất cả các loại phong cách như : khoa học, hành chính, chính luận,
văn chương. Do đó, không nên gọi phong cách thông tấn là phong cách
báo chí.

tích cực và tiêu cực
2.3- Tính hấp dẫn: Tin tức của báo, đài cần phải được trình bày và
diễn đạt hấp dẫn để khêu gợi hứng thú của người đọc, người nghe. Tính
hấp dẫn được coi như là một trong những yếu tố quyết định sự sinh tồn
của một tờ báo, tạp chí hay các đài phát thanh, truyền hình. Ðiều này
đòi hỏi ở hai mặt: nội dung và hình thức.
-Về nội dung: Thông tin phải luôn luôn mới, đa dạng, chính xác
và phong phú.
- Về hình thức: Ngôn ngữ phải có sức thu hút, lôi cuốn người
đọc, đặc biệt là ở các tiêu đề.
c- Ðặc điểm :
1- Ngữ âm: Với các đài phát thanh và truyền hình trung ương, đòi
hỏi khi đưa tin phải phát âm chuẩn mực.
Với các đài phát thanh và truyền hình của địa phương hoặc khu
vực, có thể sử dụng một cách có chừng mực một số biến thể phát âm
thuộc một phương ngôn nào đó, nơi mà đài phủ sóng.
2- Từ ngữ:
2.1- Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng. Do vậy, từ ngữ
được dùng trong phong cách thông tấn trước hết phải là từ ngữ toàn
dân, có tính thông dụng cao. Tuy nhiên, ở mỗi thể loại có sự thể hiện
khác nhau:
- Từ ngữ trong các bài đưa tin phần lớn là lớp từ ngữ chuyên
dùng trong các hoạt động của bộ máy Nhà nước và các đoàn thể. Ví dụ:
(TT- Hà Nội-TP.HCM) - Theo tin từ Vụ trung học chuyên nghiệp và dạy nghề (Bộ GD-ÐT), tiếp
theo ba đợt tuyển sinh của các trường ÐH,CÐ, hơn 200 trường THCN trong cả nước đã bắt đầu muà tuyển
9 9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
sinh năm 2000.Trong đó 124 trường THCN khối trung ương và trường ÐH,CÐ có tuyển hệ THCN tập
trung thi tuyển từ nay đến đầu tháng tám, 90 trường THCN địa phương trong cả nước sẽ thi tuyển đến cuối
tháng tám ( Báo Tuổi trẻ )

3.1- Cấu trúc cú pháp thường lặp đi lặp lại một số kiểu nhất định. Trong đó, quảng cáo thường sử
dụng câu đơn; bài đưa tin thường sử dụng nhiều câu ghép hoặc câu đơn có kết cấu phức tạp; bài phỏng vấn
10 10
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
phúng s thỡ tựy lnh vc nú i sõu m cu trỳc cỳ phỏp cú th n gin hay phc tp, nhng thng l hay
s dng nhiu cõu ghộp v cõu phc tp. Vớ d: Theo Kyodo, trong cuc hp ngay sau khi kt thỳc Hi
ngh thng nh G-8 Okinawa ngy 23-7, Tng thng Nga Vlaimia Putin v Th tng Nht Bn
Yoshiro Mori ó tho thun rng ụng Putin s i thm Nht Bn t 3 n 5-9 cú cỏc cuc hi m v k
hoch kớ kt mt hip c ho bỡnh song phng. Nga v Nht ó thit lp quan h ngoi giao vo nm
1956 nhng cha kớ hip c ho bỡnh vỡ cũn bt ng v ch quyn qun o Kurin. (Bỏo Tui tr ).
3.2- Thng theo nhng khuụn mu vn bn v cụng thc hnh vn nht nh.
éa tin cú khuụn mu v cụng thc hnh vn riờng; qung cỏo, phng vn, phúng
s, tuy khuụn mu vn bn v cụng thc hnh vn cú khỏc nhau nhng cng u cú
nhng quy nh chun v nhng phng din ú.
3.3- Trong cỏc bi phúng s iu tra, tiu phm nhng cu trỳc cõu khu ng, cõu trong PC
vn chng nh: cõu hi, cõu cm thỏn, cõu chuyn i tỡnh thỏi, cõu tnh lc, cõu o trt t cỏc thnh
phn cỳ phỏp cng c khai thỏc s dng nhm thc hin chc nng riờng ca mi th loi.
(trong phần này trình bày một số quan điểm về ngôn ngữ báo chí nói chung,
phong cách sáng tạo tác phẩm báo chí của một số nhà báo tiêu biểu ở Việt
Nam, có phân tích ví dụ minh hoạ)
Phong cách báo chí là thể hiện sự sáng tạo của nhà báo trong việc sáng
tạo và sử dụng ngôn ngữ nhằm mục đích thông tin báo chí kịp thời, chính
xác mà hiệu quả tác động cao nhất có thể.
Phong cách của nhà báo bộc lộ ra ở nhiều phơng diện khác nhau mà ở
mỗi phơng diện đều có những điểm riêng biệt dễ nhận thấy. Chính những
điểm này giúp cho tác giả phân biệt đợc nhà báo này với nhà báo khác kể cả
trong trờng hợp họ là những nhà báo có chung sở trờng về một loại đề tài
nào đó hoặc một thể loại báo chí nào đó. Thậm chí những điểm ấy còn là cái
nhãn để độc giả biết cái danh của nhà báo.
Từ những điểm xuất phát khác nhau, thâm niên nghề nghiệp khác

Thực ra, phong cách là một khái niệm có nội hàm mở. Có thể mở rộng
đến những đặc điểm của một thời đại khi những đặc điểm của thời kỳ lịch sử
đó biểu hiện tập trung mang những yếu tố mới khác biệt với thời đại đã qua.
12 12
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Phổ biến hơn, khái niệm phong cách mang ý nghĩa khoa học và nghệ
thuật thực sự khi đợc vận dụng vào các khoa nghiên cứu văn học và nghệ
thuật. Khái niệm đợc sử dụng và có hiệu quả trong nghiên cứu là thuật ngữ
phong cách tác giả. Không phải ngời viết nào cũng có phong cách. Có ngời
theo đuổi nghề văn suốt đời cũng không dễ tạo đợc phong cách nếu những
sáng tác của họ không có bản sắc riêng và rơi vào sự chung chung mờ
nhạt. Có tác giả trẻ mà những sáng tác đầu tay cha định hình mà cần chờ sự
bồi đắp của thời gian. Phong cách nghệ thuật của một tác giả thể hiện ở
những đặc điểm của ngời viết khá ổn định trong phát triển những yếu tố về
nội dung và hình thức sáng tạo nghệ thuật.
Phong cách trong những ứng dụng quen thuộc thờng đợc dùng trong phạm vi
ngôn ngữ và từ thực tế này đã hình thành khái niệm về phong cách học. Đó
là khoa học nghiên cứu, luận bàn nhằm ứng dụng có hiệu quả nhất ngôn ngữ.
Phong cách học nghiên cứu các sự kiện biểu đạt của ngôn ngữ trên quan
điểm nội dung biểu cảm của chúng nghĩa là sự biểu đạt với tình cảm
Với hoạt động báo chí thì phong cách là một khâu quan trọng để nghiên
cứu về khuôn mặt của báo chí trong từng thời kỳ và có thể nói đến phong
cách của từng tờ báo, từng tờ báo. Với báo chí, dấu ấn của cá nhân không rõ
rệt bằng văn học nhng tác động và ảnh hởng của xã hội lại rõ rệt hơn. Mỗi
thời kỳ lịch sử thờng có những tờ báo nổi lên trong d luận theo hớng này
hoặc hớng khác.
Mặt bằng văn hoá của tờ baó: Mặt bằng văn hoá là yếu tố quan trọng góp
phần quyết định giá trị của tờ báo. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều tờ báo
thờng chiêu danh là văn hoá xã hội nh phơng hớng và nội dung của tờ báo.
Một tờ báo có văn hoá trớc hết thể hiện ở những bài viết đem lại nhiều

Cần phải có những nhà bình luận có trí thức, có kinh nghiệm giỏi nh nhà
bình luận nổi tiếng của báo Nhân đạo Pháp là Andres Wilsere.
Vấn đề phong cách của nhà báo.
14 14
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Mỗi nhà báo đến độ phát triển nào đó của tài năng thì cũng bộc lộ rõ
phong cách. Có phong cách báo chí lớn nh Nguyễn ái Quốc- Hồ Chí Minh
với cuộc đời trên 50 năm hoạt động báo chí và hàng ngàn bài báo. Đó là
phong cách của một nhà báo chiến sỹ suốt cuộc đời đấu tranh cho độc lập tự
do của dân tộc và hạnh phúc của nhân dân, luôn luận chiến chống lại kẻ thù.
Bằng sức mạnh của chính nghĩa và lý lẽ sắc bén. Đó là phong cách báo chí
của nhà báo lớn có trình độ hiểu biết sâu rộng, am hiểu vốn văn hoá kim cổ,
Đông Tây và vận dụng có hiệu quả trên trang viết. Đó cũng là cây bút đa
năng, viết luận sắc sảo, châm biếm thâm thuý, kể chuyện, miêu tả sinh động,
chi tiết và rất uyển chuyển linh hoạt qua cách viết gợi cảm, gây ấn tợng.
Chúng ta nhớ đến Hải Triều, nhà lý luận, nhà báo có bản lĩnh vững vàng đã
tiến hành trên báo chí hai cuộc luận chiến về triết học và nghệ thuật và giành
đợc phần thắng. Hải Triều với t duy tỉnh táo sắc bén đã chủ động tấn công
những quan điểm sai lệch của đối phơng và bảo vệ luận điểm khoa học của
mình.
Ngô Tất Tố, nhà văn hiện thực xuất sắc, nhà báo lớn đã có một phong
cách báo chí độc đáo. Với ý thức đấu tranh kiên trì, không mệt mỏi cho công
bằng và dân chủ xã hội, với vốn học cổ uyên thâm và sự am hiểu sâu sắc thực
trạng nông thôn và bộ mặt văn hoá thành thị, Ngô Tất Tố đã dùng tiểu phẩm
để tấn công, chỉ tên từng đối thủ thực dân, phong kiến, trí thức rởm ở thành
thị. Tiểu phẩm báo chí và tiểu phẩm văn học của Ngô Tất Tố thống nhất và
hoà hợp tạo nên cốt cách sáng tạo mới mang đậm dấu ấn của một thời kỳ lịch
sử.
Từ sau Cách mạng tháng Tám hoạt động của báo chí mang những đặc
điểm mới gắn với thời cuộc. Báo chí không còn thu lại trong môi trờng hẹp

xã luận, luận chiến, trên tờ Nhân dân. Nhạy cảm với những vấn đề chính trị
quan trọng của thời cuộc, từ căn nguyên đến diễn biến của sự kiện, Hoàng
Tùng phân tích một cách sáng tỏ, sắc bén ý nghĩa chính trị, xã hội. Viết xã
16 16
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
luận, bình luận trong hai cuộc chiến tranh nên văn báo chí của Hoàng Tùng
mang nhiều tính luận chiến. Có một số bài xã luận của ông mang tính chuẩn
mực về thể loại.
Cũng tiếp nối thể luận, Hữu Thọ lại tạo cho mình một phong cách
riêng qua những tiểu phẩm báo chí. Thực ra trớc khi đi vào viết tiểu phẩm,
Hữu Thọ đã có nhiều bài điều tra về nông thôn, đặc biệt trong thời kỳ đổi
mới. Sau đó, Hữu Thọ tập trung viết tiểu phẩm. Các tập Ngời hay cãi, 99
chuyện đời, Bản lĩnh Việt Nam, giới thiệu gần 300 tiểu phẩm báo chí.
Đúng là những tác phẩm nhỏ nhng từ chuyện vặt, đời thờng biết tìm ra ý
nghĩa về chính trị xã hội, đạo lý nhân sinh để góp phần vào xây dựng cuộc
sống mới. Viết tiểu phẩm đòi hỏi Hữu Thọ phải có ý thức thờng xuyên quan
tâm đến cuộc sống, nhạy cảm phát hiện vấn đề và nêu lên thành hiện tợng
trên báo chí. Phần luận cũng phải linh hoạt chắc tay, đàm luận theo lẽ thờng
nhng lại có định hớng để nói về những nguyên tắc.
Điều rõ rệt là các nhà báo trên, tuy khác nhau về phong cách nhng đều
có chung những phẩm chất quan trọng. Tất cả đều có bản lĩnh vững vàng về
chính trị, có lòng yêu nghề tha thiết, có trình độ văn hoá cao và năng lực sở
trờng về nghề nghiệp. Và dĩ nhiên, mỗi phẩm chất trên lại đợc biểu hiện theo
hình thức t duy và năng lực tinh thần riêng để hình thành phong cách.
2. Ngôn ngữ báo chí
Trong đời sống xã hội, báo chí và văn học là hai hoạt động tinh thần
có vị trí đặc biệt quan trọng. Ngôn ngữ báo chí và ngôn ngữ văn học là
những hình thái đựơc phổ biến rộng, và có tình chuẩn mực cao. Ngôn ngữ
văn học là ngôn ngữ nghệ thuật. Nhà văn là ngời chiếm lĩnh và sử dụng ngôn
từ nh một nghệ thuật. Ngôn ngữ báo chí chủ yếu là ngôn ngữ chính luận,

Xin lỗi vì tôi không có nhiều thì giờ để viết ngắn hơn. Nghe có vẻ vô lý nh-
ng quả thực là nh vậy. Tuy nhiên, viết ngắn không phải là mục đích tự thân.
18 18
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
( tr. 18). Ngắn gọn phù hợp với đặc trng của báo chí, của ngôn ngữ thông tin.
Xét về thể loại báo chí thì trừ đi hình thức ký còn lại ở phần tin và luận đều
cần đến sự ngắn gọn. Một tin chính xác và chuẩn mực sử dụng đến một lợng
từ đến mức tối thiểu để có khả năng nói lên cái tối đa. Ngay với thể luận
cũng đòi hỏi đợc viết chặt chẽ, logic, ngắn gọn. Nhà văn Nguyễn Đình Thi ca
ngợi nhà bình luận nổi tiếng Andre Wilsere của báo Nhân đạo Mỗi ngày
ông chỉ viết một bài bình luận ngắn khoảng 10 15 dòng. Những bài viết
này khi thì viết về những vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội lại có khi chỉ viết
về đờng phố. Những bài viết của ông tuy ngắn nhng súc tích và gợi mở. Đó
là quy luật chung của thông tin báo chí. Ngay trong văn chơng nhiều nhà văn
cũng thích đặt câu ngắn. Câu văn chải chuốt kiểu Tự lực văn đoàn, cầu kỳ
nghệ thuật kiểu Nguyễn Tuân có thể thích hợp với một số đối tợng ở thành
thị. Các nhà văn Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, Tô Hoài đều thích đặt câu
ngắn. Ngắn không phải là mục đích tự thân, nhng bao giờ cũng là biện pháp
tối u để diễn tả cái chân thực, khoẻ khoắn của cuộc sống thực tế. Nguyễn
Công Hoan tâm sự: Tôi thờng cố gắng sao cho câu của tôi đợc gọn, gầy và
rõ. Cho nên tôi chỉ đặt những câu ngắn. Phải để một câu dài quá hai dòng là
điều vạn bất đắc dĩ và là sự khổ tâm cho tôi. Câu văn ngắn thì nó nhẹ. Ngời
đọc nó đợc nghỉ đựơc thở luôn sẽ không thấy mệt và không oán ngời viết. Dù
truyện của tôi không hay thì tôi cũng dùng đợc điểm ấy để vớt lại chút tình
cảm của độc giả.
Văn chơng có giá trị không lệ thuộc vào độ dài hay ngắn, song nếu
viết ngắn mà đủ mà hay thì vẫn tốt hơn. Riêng với báo chí, thông tin báo chí
không phải là dòng tâm tình của nhân vật trong tiểu thuyết, không phải là đ-
ờng giây sự kiện tiếp nối trong truyện ký, nên càng phải chính xác, gọn, cô
đúc. Nói nh nhà báo Hoàng Tùng báo chí ngày nay phát triển phong phú

mà đã phát triển không ngừng trí tuệ cách mạng Việt Nam. Ôi cái nhiệm
màu của tiếng Việt ngôn ngữ của cha ông đến lúc đó đã đủ độ điêu luyện, độ
20 20
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
tinh tế để chở đi những t tởng mới, những khái niệm mới. Cái công làm chữ
của Bác là rất lớn. Xin nhớ là những từ ngữ nh vật chất, tinh thần, tuyên
truyền, tổ chức, phản cách mệnh, hoạt đầu, bãi công, bạo động, dân chủ, tập
trung, đảng, chi bộ, tổ trởng, đồng chí, báo cáo, tổ chức ngang, tổ chức
dọc, đều đã vận dụng trong sách Đờng kách mệnh và báo Thanh niên.
Ngôn ngữ báo chí cũng nh văn học hằng ngày phải thờng xuyên thanh
lọc theo tiêu chí tiếp nhận của công chúng. Những phẩm chất về tính nhân
dân, tính dân tộc của ngôn ngữ tuy không hình thành nh những quy tắc để
phân tích đối chiếu nhng thực sự thấm sâu trong thị hiếu của công chúng
trong quá trình tiếp nhận và chọn lọc. Nhà thơ Tú Mỡ nhận xét sâu sắc Nếu
tiếng nói mà không giữ đợc tính dân tộc thì không thể theo đợc. Những vết xe
trên con đờng lịch sử văn học còn trơ trơ đó. Ngày xa văn xuôi mà viết bằng
cái lối văn chơng biền ngẫu và nói xa xôi bằng toàn điển tích Trung Quốc
của cha ông ta, và mới mấy chục năm nay bằng cái lối văn chơng dây cà dây
muống đầy dãy những thì thì mà mà của Nguyễn Văn Vĩnh, bằng cái lối
văn chơng nhan nhản những chữ Hán mới nhập cảng của Phạm Quỳnh, bằng
cái lối văn chơng gọt rũa, tỉ mỉ, du dơng nh thơ cuả Tản Đà rồi đến cái lối
văn chơng cộc lốc lập dị Tây hơn cả Tây của Hoàng Tích Chu chỉ thịnh
hành một thời, chẳng ai muốn phục hồi lại.
Cách đánh giá của Tú Mỡ ở từng trờng hợp, từng tác giả có thể còn có
chỗ bàn luận thêm nhng cái ý tởng cơ bản đề cao tính dân tộc trong ngôn ngữ
là đúng đắn. Báo chí xuất hiện ở phơng Tây sớm hơn chúng ta nhiều thế kỷ.
Chúng ta cũng học cách làm báo của họ. Song phải thấy mỗi dân tộc có một
nền báo chí và nền báo chí đó phải mang tính dân tộc trong nội dung và nghệ
thuật biểu hiện. Ngôn ngữ góp một phần không nhỏ trong trách nhiệm này.
Báo chí là tiếng nói đối thoại trực tiếp với nhân dân. Chẳng phải thế

thuần nhất. Ngôn ngữ báo chí có thể chấp nhận một phân lợng nhỏ ngôn ngữ
22 22
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
địa phơng để tăng sắc thái và in dấu ấn địa phơng trên trang báo. Tuy nhiên,
đây là công việc phải dè dặt. Vì nếu chỉ gia tăng quá liều lợng thì tính chất
trong sáng, thuần nhất của ngôn ngữ sẽ bị vi phạm. Trong văn chơng cũng có
hiện tợng tơng tự. Một bài thơ nhớ của Hồng Nguyên đợc viết ra trong khu
vực ngôn ngữ các tỉnh miền Trung, đặc biệt là Thanh Hoá nên tác giả đã sử
dụng có hiệu qủa một ít từ ngữ địa phơng. Hơn nữa, những ngời lính vốn là
những ngời tứ xứ nên khi đợc quây quần lại cũng mang theo tiếng nói của
các địa phơng trong sinh hoạt và trong câu chuyện hằng ngày. Cảnh chia tay
hẹn gặp lại của cụ già địa phơng với ngời lính ra đi mang nhiều nét ấm cúng
và sinh động nhờ sự tô điểm thêm của đôi từ ngữ địa phơng:
Với báo chí, nguyên tắc tiếp nhận từ ngữ địa phơng có thể khắt khe
hơn. Báo chí không dừng lại và sử dụng nhiều ngôn ngữ địa phơng để miêu
tả một nhân vật ở một miền đất nào hoặc khai thác quá sâu vào những phong
tục, tập quán, chất liệu của địa phơng để tạo không khí. Một mặt khác, nhà
báo phải biết chọn lọc qua những từ ngữ đồng nghĩa đợc sử dụng trong nhiều
vùng, từ ngữ chuẩn mực. Cùng biểu thị thái độ không chấp nhận, từ chối có
thể có nhiều cách nói ở các địa phơng nh: Không, Nọ có, Đâu có, Hổng
có, thì báo chí phải dùng từ ngữ không. Xng hô về những ngời sinh ra
mình có rất nhiều từ ngữ trong cả nớc nh: Ba má, Bố mẹ, thầy u, cậu mợ, cha
mẹ, Ngôn ngữ báo chí phải chọn lọc từ ngữ chuẩn mực và thống nhất
chung cho cả nớc kể cả báo chí trung ơng và địa phơng.
Về báo chí địa phơng còn có một vấn đề quan trọng đặt ra là sử dụng
ngôn ngữ các dân tộc vùng cao trên báo chí nh thế nào? Điều quan trọng là
phải hiểu, phải nhập vào cách t duy của ngời dân tộc vùng cao để thể hiện
tâm trạng, tình cảm của họ. Có thể sử dụng một ít từ ngữ để tạo thêm không
khí nhng phải thận trọng. Nhà văn Tô Hoài, một tác giả có nhiều tác phẩm
thành công về đề tài miền núi, đã chân tình tâm sự : Muốn cho nó có màu

24 24
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Ngôn ngữ báo chí là một bộ phận tạo nên phong cách của một nhà báo.
Ngôn ngữ của nhà báo góp phần bộc lộ trình độ văn hoá, năng lực t duy và sự
thuần thục trong nghề nghiệp của nhà báo. Không có một nhà báo tiêu biểu
nào lại tỏ ra non yếu về nghệ thuật viết. Từ sau cách mạng, ngôn ngữ báo
chí phát triển trên chặng đờng mới với nhiều phẩm chất mới. Đợc tăng cờng
về tính dân tộc và tính nhân dân, gắn liền với nhiệm vụ đấu tranh xã hội và
có xu hớng hiện đại hoá. Những trang viết sắc sảo và mang khí thế cách
mạng của Hoàng Tùng, Quang Đạm, Lối viết cô đúc và luôn gợi mở vấn
đề của Hữu Thọ, trang trọng và gợi cảm của Phan Quang, chân thực và
thuyết phục của Thái Duy đã để lại nhiều bài học cho ngôn ngữ báo chí cách
mạng thời hiện đại.
2.Khái niệm về thể loại báo chí
(trong phần này sẽ trinhf bày về một số quan niệm về thể loại báo chí và hệ
thống thể loại. Từ đó rút ra một ssó nhận xét về lý luận và thực tiễn trong
việc sử dụng thể loại trong hoạt động sáng tạo báo chí. Đặc biệt là sự so
sánh u thế nổi trội của một số thể loại mang tính xung khích mũi nhọn hiện
nay)
Thể loại báo chí chính là hình thức thể hiện cơ bản thống nhất và tơng
đối ổn định của các bài báo đợc phân chia theo phơng thức phản ánh hiện
thực sử dụng ngôn ngữ và các công cụ khác để truyền tải nội dung thông tin
mang tính chính trị t tỏng nhất định.
Và trong nghiên cứu lý luận báo chí, đa số các nhà nghiên cứu thừa
nhận hiện nay các thể loại báo chí đợc xếp tồn tại trong một hệ thống thể loại
báo chí với 3 nhóm thể loại:
Thông tấn:
Chính luận :
Chính luận - Nghệ thuật:
25 25