Đề: Phân tích “Chất vàng của thiên nhiên” và “thứ vàng
mười đã qua thử lửa” ở con người Tây Bắc được thể hiện
qua đoạn trích “Người lái đò sông Đà” của Nguyễn Tuân
Bài làm
1.Giải thích:
Vàng trong câu nói của nhân vật không hiểu theo nghĩa đen, ở đây nhân vật
muốn mượn vẻ đẹp và sự qúy giá của núi sông và tài trí của con người lao động
Tây Bắc.
Trong câu nói của mình Nguyễn Tuân có dụng ý khi không dùng chữ “vàng”
để nói về cảnh sắc thiên nhiên và chữ “vàng mười” để chỉ vẻ đẹp và giá trị của
con người lao động. Nhà văn ngầm ý: Bản tính quý báu trong phẩm chất tài
năng của con người phải được tôi luyện trong cuộc sống giống như vàng được
tôi luyện trong lửa. Vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc thật quý giá nhưng con người
Tây Bắc đẹp hơn quý giá hơn trong việc chinh phục cải tạo thiên nhiên.
2. Phân tích chất vàng của thiên nhiên và con người Tây Bắc:
a) chất vàng của thiên nhiên:
* Chất vàng của thiên nhiên Tây Bắc thể hiện ở sự quý giá
Biểu tượng cho vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc chính là hình tượng dòng
sông Đà và dòng sông là biểu tượng cho sức mạnh dữ dội, hùng vĩ của thiên
nhiên đất nước. Đầu tiên sự hùng vĩ của dòng sông được nhà văn ghi tạc bằng
địa thế đầy ấn tượng với “hai bên đá dựng thành vách” lòng sông “chẹt lại như
một cái yết hầu ” và đó còn là “những thác nước gầm réo muôn đời” tiếng thác
nước nghe như là oán trách gì! rồi lại “như là van xin rồi lại như là khiêu khích
giọng gằn mà chế nhạo”. Con sông chợt trở nên hung bạo hơn khi sóng nước
reo hò làm thanh viện cho đá, “mặt nước hò la vang dậy quanh mình ”. Tiếng
nước của sông Đà ở nhiều quãng sông mênh mông với những ghềnh đá nhấp
nhô “nước xô sóng, sóng xô gió, gió xô bờ, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt
năm”.
Không những vậy, sông Đà còn là một dòng sông vô cùng hiểm ác. Cái hiểm
ác của nó thể hiện rõ ở những ghềnh thác. Ở đây dòng sông như “ dàn bày
thạch trận chực nuốt chìm những con thuyền non tay lái ”. “ Đám tảng đám hòn

trên sông Đà. Thế nhưng trong cái bình thường ấy đã ánh lên vẻ đẹp rực rỡ như
“vàng mười” của những con người đã vươn lên chinh phục và chế ngự dòng
sông hung bạo. Thật ra nhà văn dụng công miêu tả dòng sông hung bạo đến tột
cùng trữ tình thơ mộng đến tuyệt mĩ ấy phải là con người ngang tầm vóc tương
xứng với nó : một tầm vóc thật lớn lao, kì vĩ.
*Chất vàng mười trong con người ở đây là sự dũng cảm, gan dạ, tài ba của
một “tay lái ra hoa”.
Nguyễn Tuân đã rất thành công khi tạo ra một đạo binh ngôn từ hùng hậu để
miêu tả thật hấp dẫn cuộc thuỷ chiến không cân xứng, kẻ thù đã bày binh, bố
trận thật nham hiểm , xảo quyệt. Còn người lái đò, tuổi đã cao, trên tay chỉ có
vũ khí duy nhất là mái chèo. Vậy mà trong cuộc thuỷ chiến ấy bằng sự dũng
cảm, gan dạ, mưu trí, ông lái đò đã vượt qua hết vòng vây thạch trận khác nhau.
Nắm chắc binh pháp của “thần sông, thần đá” ông lái đò cưỡi lên thác sông Đà
như một đại tướng lão luyện, dày dạn kinh nghiệm xông pha giữa trận mạc.
Hình ảnh ông lái đò hiện lên thật đẹp, có khác nào những nhân vật anh hùng
trong cái thiên anh hùng ca thời cổ đại. Đẹp biết bao hình ảnh ông lái “ghì
cương lái phóng nhanh vút vút” khiến con thuyền như một mũi tên tre “vừa
xuyên vừa tự động lái được, lượn được”
*Vẻ đẹp của người lái đò còn thể hiện ở tâm hồn hết ngưỡng mộ trân trọng
đến ngợi ca cái đẹp
Ông thường gọi sông Đà bằng cái tên đầy ấn tượng : thần sông, thần đá. Phẩm
chất tài hoa nghệ sĩ của người lái đò được tô đậm ở phong thái ung dung , thanh
thản sau những lần vượt thác, mối nguy hiểm ngay trong cuộc chiến đấu vừa
qua đều xèo xèo tan trong trí nhớ của người lái đò tài hoa ấy.
Vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ của người lái đò trong nghệ thuật vượt thác chính là
thứ “vàng mười” ngời sáng giữa thiên nhiên hùng vĩ của Tổ quốc.
3. Đánh giá chung:
Tác phẩm “Người lái đò sông Đà” là kết tinh nhiều quan điểm, tư tưởng và đặc
sắc nghệ thuật của Nguyễn Tuân sau cách mạng tháng 8. Qua tuỳ bút đặc sắc
này nhân vật đã thể hiện quan niệm sâu sắc về người nghệ sĩ “nghệ sĩ không chỉ

có màu sắc riêng à Gắn với những giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc.
– Ý thức cá nhân phát triển rất cao. Ông viết văn là để khẳng định
cá tính độc đáo của mình, sống tự do phóng túng, ham thích du lịch.
– Rất mực tài hoa. Ông không chỉ là nhà văn mà còn là người am
hiểu nhiều ngành nghệ thuật khác( hội họa, điêu khắc, sân khấu…)
– Quí trọng nghề văn. Ông cho rằng nghệ thuật là một hình thái lao
động nghiêm túc.
3. Sự nghiệp văn chương:
a. Trước Cách mạng tháng tám:
– Là cây bút văn xuôi trong thời kì cuối cùng của xu hướng văn học
lãng mạn 1930-1945.
– Ông viết các tác phẩm thể hiện lòng yêu nước, yêu truyền thống văn
hóa dân tộc và một số truyện thể hiện tâm trạng u uất trước cuộc đời tù
đọng.
– Tác phẩm tiêu biểu: Vang bóng một thời, Chiếc lư đồng mắt cua,
Một chuyến đi, Tóc chị Hoài.
b. Sau Cách mạng tháng tám :
– Nguyễn Tuân hòa mình vào cuộc sống của nhân dân, tham gia thực
tế kháng chiến, thể hiện cái nhìn ấm áp, niềm tin yêu cuộc sống và liên
tiếp cho ra đời những tác phẩm mang tính thời sự,
– Tác phẩm tiêu biểu: Tình chiến dịch, Tuỳ bút sông Đà, Hà Nội ta
đánh Mĩ giỏi
4. Phong cách nghệ thuật:
v Tài hoa, uyên bác:
- Khám phá phát hiện sự vật ở phương diện văn hoá, thẩm mĩ.
- Nhìn con người ở phương diện tài hoa, nghệ sĩ.
- Tô đậm những nét phi thường, tuyệt vời của cảnh vật, con người
- Vận dụng tri thức của nhiều ngành văn hoá, nghệ thuật khác nhau
trong sáng tác
v Ngôn ngữ văn học:

Tuân thật dữ tợn với những hút nướcsâu thăm thẳm, những quãng sông
đầy ghềnh thác, những vách đá dựng thành vách.
· Tính cách hung bạo, hiểm ác của con sông Đà được miêu tả tập
trung ở khúc thác dữ ® nghệ thuật nhân hóa, so sánh được sử dụng một
cách đặc sắc để miêu tả nước và đá ở khúc thác.
o Âm thanh dữ dội, cuồng nộ à tiếng nước “ réo”, “tiếng nước
thác nghe như là oán trách… van xin… khiêu khích, giọng
gằn mà chế nhạo… nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng…”
o Nước như một đội quân hùng mạnh, dữ tợn: “mặt nước hò
la vang dậy có lúc chúng đội cả thuyền lên”.
o Ngoài nước, đá ở khúc thác dữ cũng được miêu tả một cách sinh
động
Đá mai phục từ ngàn năm để nhổm cả dậy vồ lấy thuyền.
Mỗi hòn đá đều có tư thế riêng: đứng, ngồi, nằm…nhưng tất cả
đều ngỗ ngược, nhăn nhúm, méo mó.
Đá bày thạch trận trên sông với hàng tiền vệ, boong-ke chìm,
pháo đài nổi, mỗi hòn đá như tướng dữ quân tợn chỉ chờ ăn chết
cái thuyền .
Đá như một đội quân hiểm ác, nhiều mưu mô, xảo quyệt à đánh
khuýp quật vu hồi, dụ cái thuyền của đối phương, hất hàm hỏi cái
thuyền…
è Nhận xét:
- Được khắc họa bằng ngòi bút miêu tả điêu luyện, độc đáo với
các thủ pháp nghệ thuật đặc sắc, nổi bật là nghệ thuật so sánh,nhân hóa
giàu liên tưởng và lớp ngôn ngữ tượng hình,phong phú làm nổi bật
phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân.
- Sông Đà như một sinh thể có hồn, một nhân vật có tính cách, có
hoạt động, là “kẻ thù số một” của người lái đo, , là một mụ dì ghẻ ác
độc.
- Tính cách hung bạo, dữ dội của con sông “hung dữ nhất Đông

– Xây dựng hình tượng Sông Đà Nguyễn Tuân thể hiện phong cách
nghệ thuật tài hoa, uyên bác:
+ Nhìn sự vật ở phương diện văn hóa thẩm mỹ, tô đậm cái phi thường, tuyệt
vời của cảnhvật.
+ Vận dụng kiến thức của nhiều ngành khác nhau để xây dựng hình tượng
con sông.
b. Hình ảnh người lái đò trên Sông Đà:
v Ngoại hình: Ông lái đò có một ngoại hình đặc biệt. Dấu ấn nghề
nghiệp in đậm trên cơ thể, giọng nói, “nhỡn giới” của ông.
v Nguồn gốc, lai lịch:
- Ông lái đò Lai Châu, quê ở ngã tư sông sát tỉnh.
- Ông là người từng trải trong nghề chở đò dọc suốt sông Đà đã
mười năm liền.
v Sự hiểu biết về sông Đà:
- Ông nắm chắc từng luồng lạch, từng ngọn thác… và đặc biệt ông
nắm rất vững quy luật của “thần sông, thần đá” trên con sông nổi tiếng
vùng Tây Bắc.
- Ông am hiểu sông Đà tường tận: Trí nhớ ông được rèn luyện
…….những đoạn xuống dòng.
=> Ông lái đò là người rất gắn bó với nghề nghiệp, từng trải trong nghề
chèo đò.
v Ông rất thích vượt thác
v Cuộc vượt thác của ông lái đò
– Trền nền sông nước Đà giang hùng vĩ ông lái đò hiên lên với tư thế
của một dũng tướng tài năng và phong thái của một nghệ sĩ tài
hoa trong cuộc vượt thác.
– Mặc dù bị thương, ông vẫn bình tĩnh cố nén vết thương để giữ vững
tay lái, ông đương đầu với thác nước sông Đà một cách dũng cảm, quyết
liệt, thông minh, táo bạo như một tay vượt thác nhà nghề à Vượt qua ba
trùng vi thạch trận một cách điêu luyện, linh hoạt ( cưỡi lên thác sông

nguồn cảm hứng trong phong cách của Nguyễn Tuân - cảm hứng trước cái
dữ dội, tài hoa, tuyệt mỹ.