TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG NGỮ VĂN 9
Vấn đề 1:
Phân biệt sự khác nhau giữa “phân tích” và “cảm nhận “ trong kiểu bài văn nghị luận về tác phẩm
văn chương.
- Khi đề bài yêu cầu phân tích, tức là đòi hỏi HS phải xem xét tác phẩm một cách toàn diện, khách quan
từ hình thức đến nội dung. Nếu là thơ thì phải tìm hiểu ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu… Nếu là truyện thì
phải tìm hiểu nhân vật, nghệ thuật kể, ý nghĩa cốt truyện…Điều quan trọng là khi gặp dạng đề này, cần
phân tích dẫn chứng trước, rút ra nhận xét, đánh giá sau.
- Cảm nhận là trình bày những suy nghĩ, cảm xúc, nhận xét , đánh giá của mình về cái hay, cái đẹp của
tác phẩm. Cảm nhận thường xoáy vào những ấn tượng chủ quan của người viết về những điểm sáng nghệ
thuật trong tác phẩm văn chương. Vì vậy, người viết cần lắng nghe, chắt lọc những cảm xúc , những rung
động của chính mình xem yếu tố nào gây ấn tượng sâu đậm nhất . Ấn tượng về tác phẩm càng sâu đậm
bao nhiêu thì bài viết cảm nhận càng xúc động, sâu sắc bấy nhiêu.
- Có thể nói , cảm nhận thiên về “cảm”, còn phân tích thì nghiêng về “ hiểu”. Nếu như phân tích tác
động vào nhận thức ,trí tuệ thì cảm nhận tác động vào cảm xúc, tâm hồn. Tuy nhiên, trong bài viết cũng
cần lồng ghép giữa hai yếu tố này. Phân tích mà không có cảm nhận thì bài viết dễ khô khan. Ngược lại,
cảm nhận mà không có phân tích thì cảm nhận ấy thiếu cơ sở thuyết phục. Trong cảm nhận, cần có phân
tích để dào sâu, làm đòn bẩy, làm điểm tựa cho cảm xúc thăng hoa cất cánh. Nói cách khác, mọi rung
động, cảm xúc của người viết phải bắt nguồn từ sự phân tích, bình giá ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu…,
nhân vật hay chủ đề tác phẩm.
Ví dụ1: “ Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi “
( Trích “ Sang thu” - Hữu Thỉnh)
Yêu cầu:Hãy phân tích đoạn thơ trên.
- Phép tiểu đối : nắng- mưa, vẫn còn- đã vơi  thể hiện sự phân hoá mong manh giữa hai mùa.
Làm sao có thể đong đếm đầy vơi những dấu hiệu thiên nhiên lúc giao mùa.
- “ Sấm “ và “hàng cây đứng tuổi” là những hình ảnh ẩn dụ. “ Sấm “ biểu thị cho những vang động
bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời. “ Hàng cây đứng tuổi” chỉ những con người từng trải, thường
điềm tĩnh, chín chắn trước những vang động sóng gió của cuộc đời.

môn học khác.
2- Nguyên nhân hiện tượng học sinh không thích học văn trong giai đoạn hiện nay:
- Do lối sống, suy nghĩ thực dụng của HS,phụ huynh HS…
- Đội ngũ giáo viên dạy văn tâm huyết với nghề ngày càng ít . Nhiều GV bị gánh nặng cuộc sống
nhọc nhằn làm mất niềm say mê văn học vốn có.
- Nhiều trường học chưa quan tâm đến đặc thù của môn học, chưa đầu tư bồi dưỡng GV , chưa
mạnh dạn tổ chức các hoạt động ngoại khoá về Văn học để thu hút HS, tạo niềm say mê, yêu thích văn học
trong học sinh.
3- Phương hướng tháo gỡ:
- Cần có sự quan tâm của toàn xã hội, nhận thức đúng đắn về vai trò, ý nghĩa của việc học văn
trong nhà trường và tìm hiểu, thưởng thức văn chương trong xã hội.
- Cần có những giải thưởng tôn vinh tài năng văn chương một cách xứng đáng.
- Mở rộng ngành nghề cho các khối thi thuộc các bộ môn khoa học xã hội.
Câu 2(6,0 điểm):
Hãy phân tích diễn biến tâm lí , hành động của nhân vật Bé Thu trong truyện “ Chiếc lược ngà ”
của Nguyễn Quang Sáng.
=======================
Ngày :……………… BÀI TẬP NGỮ VĂN (SỐ 2)
Họ và tên:…………………….
Câu 1( 3,0 điểm): Trình bày cảm nhận của em về đoạn thơ sau:
“ Dù ở gần con,
Dù ở xa con,
Lên rừng xuống bể,
Cò sẽ tìm con,
Cò mãi yêu con.
Con dù lớn vẫn là con của mẹ,
Đi hết đời , lòng mẹ vẫn theo con.”
( “ Con cò “- Chế Lan Viên)
Câu 2(7,0 điểm): Hãy nhập vai anh thanh niên làm công tác khí tượng trong truyện ngắn “ Lặng lẽ Sa Pa”
của Nguyễn Thành Long để kể lại những việc làm và suy nghĩ khi sống và làm việc một mình trên đỉnh

lớn trên lưng mẹ; Bếp lửa.
=============================
Ngày :……………… BÀI TẬP NGỮ VĂN (SỐ 6)
Họ và tên:……………
Câu1(3,0 điểm):
Xác định thành phần biệt lập trong các câu sau đây và cho biết nó thuộc thành phần biệt lập cụ thể
nào:
a-Thế là ngay lúc ấy, chúng tôi đáp xe đi luôn đấy ạ.
b-Về Đời! ôi chao đời! (Nam Cao)
c-Chắc là trời mưa ạ.
d-Rượu, ông ấy không uống; thuốc ông ấy không hút.
e- Hình như nhà ta có khách đấy mẹ ạ.
Câu2 (7,0điểm):
Trong bài thơ “Đồng Chí” của Chính Hữu có đoạn viết:
“Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Giang nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra đứng.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.”
( Sách giáo khoa ngữ văn 9, tập một )
Hãy phân tích đoạn thơ trên.
====================================

( Hồ Chủ tịch )
- Xuân này đến nữa đã ba xuân
( Nguyễn Bính )
- Tuổi xuân hát bài ca ra trận
( Tố Hữu )
- Tôi năm nay đã ngoài bảy mươi xuân
( Hồ Chủ tịch )
Câu3 (1,5 điểm ):
Vận dụng kiến thức đã học về những biện pháp tu từ từ vựng để phân tích nét nghệ thuật độc đáo
trong câu văn sau:
“ Khi tâm hồn ta đã rèn luyện thành một sợi dây đàn sẵn sàng rung động trước mọi vẻ đẹp của vũ trụ,
trước mọi cái cao quý của cộc đời, chúng ta là người một cách hoàn toàn hơn “.
( Thạch Lam-Theo dòng )

============================

ĐỀ BÀI: Hình ảnh người lao động mới trong các tác phẩm : “Lặng lẽ Sa Pa”của Nguyễn Thành
Long, “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận.
1- Giới thiệu chung : Họ là những người có trái tim giàu tình yêu lao động , yêu con người, yêu quê hương
đất nước. Ở họ tràn đầy niềm lạc quan, niềm tin yêu cuộc sống, đang âm thầm lặng lẽ đem hết tài năng và
sức lực của mình cống hiến cho công cuộc xây dựng đất nước trên bước đường đi lên CNXH ở miền Bắc
trong giai đoạn lúc bấy giờ.
2- Phân tích cụ thể :
a- Anh thanh niên trong truyện ngắn “ Lặng lẽ Sa Pa”:
- Yêu thích công việc, gắn bó, không rời khỏi vị trí làm việc một giờ nào, mặc dù nơi anh sống và làm việc
là một đỉnh núi cao trên hai nghìn sáu trăm mét, quanh năm không một bóng người. Có lúc anh “ thèm
người” đến độ cháy bỏng.
- Anh luôn vượt qua những khó khăn trong cuộc sống để hoàn thành tốt công việc của mình, góp phần dự
báo chính xác về thời tiết toàn miền Bắc, phục vụ sản xuất và chiến đấu.
- Anh luôn tìm thấy niềm vui, niềm hạnh phúc thật sự từ trong công việc của mình, nhất là khi công việc

Ông Hai):
a-Yêu làng, tự hào về làng mình giàu đẹp. Say mê kể về làng - khoe làng một cách say mê, náo nức
lạ thường.
b-Yêu làng, ông Hai tự hào về những thành tích trong khánh chiến của làng, tự hào về tinh thần
chiến đấu dũng cảm của làng ông trong chiến tranh.
c-Khi xa làng đi tản cư, ông băn khoăn, ray rứt, tiếc nuối về những ngày tham gia chiến đấu cùng
anh em đồng chí ở lại làng. Luôn quan tâm theo dõi tin tức của làng mình và mong ước được trở lại làng
chiến đấu cùng anh em đồng chí.
d-Khi nghe tin “ Làng ông theo Tây “Ông đau xót, tuỉ hổ, dằn vặt , rồi dẫn đến tuyệt vọng khi
mụ chủ nhà có ý đuổi gia đình ông đi, không cho ở nữa, vì gia đình ông là người làng theo Tây, việt gian
bán nước(được miêu tả qua những diễn biến tâm lí phức tạp).
đ- Khi cía tin “làng ông theo giặc
” được cải chính, ông mừng rỡ đi khoe với nhiều người, đến nhiều gia đình khoe làng ông chiến đấu kiên
cường, rằng làng ông không phải theo Tây, rằng nhà ông bị giặc Tây đốt nhẵn…
 Tóm lại, ở Ông Hai ,tình yêu làng quê hoà quyện, gắn chặt với tình yêu đất nước, thống nhất
với tình cảm kháng chiến. Ông Hai là một điển hình cho những người nông dân sống mộc mạc, chân chất
nhưng tâm hồn chứa đựng biết bao tình cảm đáng trân trọng: yêu làng quê, yêu đất nước, ủng hộ công
cuộc kháng chiến của cả dân tộc. Tình cảm gắn bó với làng quê bộc lộ và trỗi dậy trong hoàn cảnh chiến
tranh thật đặc biệt . Và họ luôn đặt quyền lợi của gia đình, tình yêu làng dưới tình yêu đất nước và quan
trọng hơn bao giờ hết đối với họ là góp phần cho cuộc kháng chiến của dân tộc mau chóng đi đến thắng
lợi.
2- Hình ảnh con người Việt Nam trong chiến tranh qua tác phẩm “ Chiếc lược ngà”:
a- Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của đất nước, họ rời xa làng quê, rời xa người thân để ra đi, mang theo
cả những tâm tư nỗi niềm, những nguyện ước đang canh cánh bên lòng. Anh Sáu ra đi khi con còn rất nhỏ.
Tình cha con bị chia cắt bỡi chiến tranh ác liệt.
b- Chính hoàn cảnh chiến tranh nghiệt ngã đã gây nên những bi kịch trong tình cha con của Anh Sáu, mà
anh là người phải chấp nhận những đớn đau. Anh Sáu về phép mấy ngỳa nhưng đứa con gái yêu quý của
Ông ( Bé Thu ) không nhận cha. Bom đạn, khói lửa của chiến tranh đã làm thay đổi một phần trên nét mặt
của người cha, làm cho Bé Thu không nhận ra được, vì không giống với người trong tấm ảnh . Thật cảm
động , khi mà Bé Thu nhận ra cha thì đó cũng là lúc Anh Sáu phải ra đi… Chiến tranh không những gây

+ Ví dụ, học về truyện ngắn “ Lặng lẽ Sa Pa”, ta cùng biết quý trọng , yêu mến những con người lao động
chân chính, giàu nghị lực, có khát vọng đẹp đẽ- lặng lẽ , âm thầm cống hiến sức mình cho cuộc đời, cho
đất nước.Ta yêu quý, trân trọng và học tập anh thanh niên và những con người lao động trong thế giới của
những người như anh…
+ Đọc và cảm thụ về truyện ngắn “ Chiếc lược ngà”, ta vô cùng xúc động trước tình cảm cha con của Ông
Sáu trong hoàn cảnh chiến tranh. Ta thấm thía nỗi đau chia li của con người trong những hoàn cảnh nghiệt
ngã mà họ phải chấp nhận. Từ đó, ta càng yêu quý và trân trọng cuộc sống hoà bình tươi đẹp hôm nay.
+ Học và tìm hiểu về bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ”, trong ta trỗi dậy một niềm khao khát mạnh mẽ được
làm một việc gì đó có ích cho đời, cho xã hội, cho đất nước…
- Văn chương luyện cho ta những tình cảm sẵn có: nghĩa là đọc, cảm thụ về các tác phẩm văn học, ta có
dịp để được bồi đắp thêm, làm phong phú thêm những tình cảm ta sẵn có lâu nay. Nghĩa là những tình
cảm, cảm xúc trong lòng ta , nhờ tác phẩm văn chương mà nó được hkhơi gợi, được bổ sung ngày càng
phong phú thêm, ngày càng sâu sắc hơn.
- Chứng minh: Truyện “ Làng” khơi gợi trong ta một tình cảm mà ai cũng sẵn có trong mình, đó là tình
yêu quê hương làng xóm, yêu nơi chôn nhau cắt rốn, yêu và tự hào về những giá trị truyền thống quý báu
của quê hương mình . Nói rộng ra là tình yêu và tự hào về quê hương , đất nước. Tác phẩm này đã gúp ta
trưởng thành thêm lên, Tình cảm với quê hương trong ta càng trở nên chín chắn hơn, sâu sắc hơn. Yêu
làng quê nhưng phải biết rằng ta yêu quý và giữ gìn, trân trọng những truyền thống tốt đẹp của làng quê,
làm cho những giá trị vĩnh hằng đó luôn sáng mãi trong lòng mỗi con người. Yêu làng quê nhưng tình cảm
ấy không mâu thuẫn với tình yêu đất nước, không đi ngược lại với quyền lợi và vận mệnh chung của cả
dân tộc như tình yêu làng quê và tình yêu đất nước của nhân vật Ông Hai gắn kết, thống nhất thành một
khối…
2- Nhận định thứ hai: “Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác, vùă là sợi dây truyền cho
mọi người sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng “.
Đây là một nhận định rất hay, rất đúng, rất sâu sắc, bởi vì:
- Tác phẩm văn học chính là sự thể hiện những tư tưởng, tình cảm, nỗi niềm, ý chí, khát vọng của chính
tác giả. Nó mang tiếng nói từ tâm hồn người sáng tác đến với mọi người. Qua tác phẩm và bằng tác phẩm,
nhà văn- nhà thơ, mang đến cho người đọc những lời nhắn gửi, những thông điệp, những “đề nghị” chân
thành nhất, sâu lắng nhất . Cho nên , nói rằng tác phẩm chính là “ con đẻ “ của nhà văn, tác phẩm là kết
tinh của tâm hồn người sáng tác