187
ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC: Thƣ mục học đại cƣơng
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Thông tin - Thư viện Bộ môn: Thư viện - Thư mục

1.Thông tin về giảng viên

1.1 Giảng viên 1:
Họ và tên: Nguyễn Huy Chương
Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, Giảng viên chính
Địa điểm làm việc: Phòng 204, Nhà C1, Trung tâm Thông tin Thư viện
Địa chỉ liên hệ: Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà
Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: 04.7546558,
Email :
Các hướng nghiên cứu chính: Thư mục học, tự động hóa, tổ chức quản lý,
Tra cứu tin trong hoạt động thông tin - thư viện.
1.2 Giảng viên 2:
Họ và tên: Mai Mỹ Hạnh
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thư viện - Thư mục, Khoa Thông tin Thư viện,
Trường ĐHKHXH&NV.
Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện, Trường
ĐHKHXH&NV, tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi,
Thanh Xuân, Hà Nội
Điện thoại: 04.8583903
Các hướng nghiên cứu chính: Thư mục học đại cương, Định chủ đề và tổ
chức mục lục chữ cái, Marketing trong hoạt động Thông tin - Thư viện, quan
hệ công chúng trong hoạt động Thông tin - Thư viện, người dùng tin


3. Mục tiêu của môn học

Môn học “Thƣ mục học đại cƣơng” nhằm trang bị cho sinh viên ngành
Thông tin - Thư viện:
Về kiến thức:
● Nắm vững kiến thức về cơ sở lý luận thư mục học (tiền đề thực tiễn xã hội,
phương pháp luận xây dựng lý thuyết khoa học nền tảng; các khuynh hướng học
thuật, mô hình, cơ cấu tổ chức…).
● Nắm vững những kiến thức quan trọng về lý thuyết (khái niệm, nhiệm vụ, vai
trò, đối tượng, nguyên tắc, lịch sử hình thành và phát triển của thư mục học và
những kiến thức khoa học cơ bản (hình thức thư mục, các loại thư mục, phương
pháp thư mục học, tổ chức công tác thư mục)
● Nhận thức được mối quan hệ giữa thư mục học với các ngành khoa học khác
(trước hết là thư viện học, thông tin khoa học, lưu trữ và tin học);
● Biết được tình hình và đặc điểm các ngành in ấn, xuất bản, phát hành; vai trò,
nhiệm vụ của các nhà xuất bản, các cơ quan thông tấn báo chí;
● Hiểu rõ đặc điểm, tính chất của các loại hình xuất bản phẩm (sách, báo, tạp chí,
bản thảo…) và các loại tài liệu tra cứu chính (từ điển, bách khoa thư, sách dẫn,
niêm giám…)

189
● Nắm bắt được những thông tin cập nhật về xu hướng phát triển của ngành trong
xã hội thông tin với sự ứng dụng ngày càng mạnh mẽ và hiệu quả của tin học.
Khả năng phát triển và hội nhập của ngành thông tin, thư viện, thư mục Việt
Nam với cộng đồng quốc tế.
Về kỹ năng:
● Trước tiên và quan trọng nhất, sinh viên có kĩ năng tổ chức, biên soạn các loại
hình thư mục khác nhau theo chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, đáp ứng nhu
cầu tin và phù hợp trình độ bạn đọc.

của thư mục học.
- Nhận thức được
phương pháp luận
xây dựng lý thuyết
khoa học nền tảng.

- - Phân tích, lý giải
được các khuynh
hướng học thuật
trong thư mục học.
- So sánh được
nguyên lý hình
thành, phát triển
thư mục học với
các thư viện học
và thông tin học.
Chƣơng 1: Tổng
quan về thƣ mục
- Nắm được khái
niệm, nhiệm vụ,
- - So sánh được sự
giống và khác
Đánh giá được ý
nghĩa, đặc điểm,

190

vai trò và đối
tượng của TMH.
- Hiểu được mối

- Nắm được tiến
trình phát triển thư
mục tại Việt Nam
- Trình bày được
Những công trình
thư mục tiêu biểu
của Việt Nam thế
kỷ 18-19

- - Phân tích được
những điều kiện
nảy sinh và cơ sở
kinh tế, xã hội để
thư mục phát triển.
- Đánh giá được
trình độ phát triển
của thư mục học
Việt Nam và phân
tích được xu
hướng phát triển
của ngành thư
mục.
Chƣơng 3:
Tổ chức công tác
thƣ mục

- Hiểu được
nguyên tắc tổ chức
bộ máy tra cứu thư
mục.

thông tin thư mục.
- Hiểu được quy
trình biên soạn
bản thư mục. 4. Tóm tắt nội dung môn học

Thư mục học là môn khoa học xã hội nghiên cứu những quy luật phát triển
về lịch sử, lí luận và phương pháp thư mục. Phần lý luận, thư mục học nghiên cứu
quy trình hình thành phát triển tổng kết lịch sử, nghiên cứu các vấn đề về phương
pháp, từ đó rút ra những nguyên tắc vận dụng vào thực tiễn, những tồn tại cần chấn
chỉnh và vạch hướng phát triển trong tương lai. Thực tiễn thư mục học là những
hoạt động thư mục cụ thể, thể hiện qua biên soạn và các hình thức tổ chức phục vụ
như tra cứu thư mục, thông tin thư mục…nhằm giúp người đọc chọn tìm tài liệu
thích hợp (khả năng, trình độ, ngành nghề…)
Hình thức của thư mục khá thông dụng: thư mục in thành sách, thư mục tạp
chí; thư mục tờ rơi; thư mục phiếu. thư mục đọc máy Thư mục được phân chia
thành nhiều loại theo mục đích biên soạn và ý nghĩa sử dụng: Thư mục quốc gia,
Thư mục thông báo, Thư mục giới thiệu, Thư mục phê bình, Nhóm thư mục đặc
biệt.
Thư mục học có 4 phương pháp chính: tìm tài liệu, lựa chọn tài liệu, phân
tích tài liệu và sắp xếp tài liệu.
Thư mục học Việt Nam phát triển khá sớm. Trong lịch sử, 2 bộ thư mục
“Nghệ văn chí” (1749) và “Văn tịch chí” (1820) đã vận dụng những kinh nghiệm,
phương pháp biên soạn ở trình độ cao.
Để tổ chức công tác thư mục, cần xây dựng bộ máy tra cứu thư much gồm 4
bộ phận: kho tra cứu, hệ thống thư mục sách, hệ thống mục lục bài trích và hồ sơ
trả lời câu hỏi.
Trong xã hội thông tin, thư mục học càng phát huy vai trò quan trọng của

1.4.1. Tìm tài liệu
1.4.2. Lựa chọn tài liệu
1.4.3. Phân tích tài liệu
1.4.4. Sắp xếp tài liệu

CHƢƠNG 2: LỊCH SỬ THƢ MỤC
2.1. Nguồn gốc hình thành và sự phát triển của thƣ mục học
2.1.1. Thời kỳ cổ đại
2.1.2. Thời kỳ phong kiến
2.1.3. Sự phát triển của thư mục
2.2. Lịch sử thƣ mục Việt Nam
2.2.1. Lịch sử thư mục Việt Nam thời kỳ Phong kiến
2.2.2. Tình hình Thư mục Việt Nam giai đoạn Pháp thuộc (1858-1945)
2.2.3. Sự nghiệp thư mục Việt Nam từ sau Cách Mạng tháng 8 đến nay 193
CHƢƠNG 3: TỔ CHỨC CÔNG TÁC THƢ MỤC
3.1. Tổ chức bộ máy tra cứu thƣ mục
3.1.1. Bộ máy tra cứu thư mục truyền thống
3.1.2. Bộ máy tra cứu thư mục hiện đại
3.2. Công tác tra cứu và thông tin thƣ mục
3.2.1. Công tác tra cứu và trả lời theo yêu cầu
3.2.2. Công tác thông tin thư mục
3.3. Phƣơng pháp biên soạn bản thƣ mục
3.3.1. Lập đề cương
3.3.2. Sưu tầm tài liệu
3.3.3. Mô tả và viết tóm tắt, dẫn giải
3.3.4. Sắp xếp tài liệu
3.3.5. Lập bảng tra cứu

14. Malcles L.N. Manuel de Bibliographies. Paries Press Universitaires de
France, 1969
15. Sabor, Josefa E. Méthods d’éneignement de la Bibliothe’conomie. Paris;
UNESCO, 1969
16. Suggested bibliograpgy guide to preparing bibliography/works cited:

17. Tra cứu 7. Hình thức tổ chức dạy học

7.1. Lịch trình chung Nội dung/Tuần

Lý
thuyết
Bài
tập
Thảo
luận
Thực
hành
Tự
học
Tổng
Nội dung 1, tuần 1: Cơ sở lý
luận thư mục học 2
Nội dung 4, tuần 5: Các loại
thư mục
1

1
2
Nội dung 5, tuần 6: Phương
pháp thư mục học

2

2
Nội dung 5, tuần 7: Phương
pháp thư mục học + Kiểm tra 1 1


2
Nội dung 7, tuần 11: Tổ chức
bộ máy tra cứu + Kiểm tra 1
1 2
Nội dung 8, tuần 12: Công tác
tra cứu và thông tin thư mục

2

2
Nội dung 9, tuần 13: Phương
pháp biên soạn bản thư mục

2

2
Nội dung 9, tuần 14: Phương

chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi
chú
Lí thuyết
2 giờ
- Điểm xuất phát của lí luận
TMH
- Mối quan hệ tài liệu –
người dùng tin
- Quá trình tổ chức sự vận
động và hình thức tồn tại
của TM
Đọc tr.1-7 (tài
liệu số 1) 196
- Tính chất, đặc trưng cơ
bản của TM

Nội dung 1+2, tuần 2: Cơ sở lý luận thƣ mục học (tiếp theo), Đặc điểm chung

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,

Nội dung 3, tuần 3: Hình thức của thƣ mục

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi

chú
Lí thuyết
2 giờ
- TM in thành sách
- TM tạp chí
- TM tờ rơi, tờ phích
- TM in kèm trong sách
báo
- TM phiếu
- TM đọc máy
- Đọc tr.14-15 (tài
liệu số 1)
- Đọc tr. 52-55 (tài
liệu số 3)
- Xem trang web
của Trung tâm

tr.31-52 (tài liệu
số 3) Nội dung 4, tuần 5: Các loại thƣ mục

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi
chú
Thảo luận
1 giờ
So sánh, đánh giá, phân
biệt các loại hình TM khác
nhau Tự học
1 giờ

Nội dung 5, tuần 6: Phƣơng pháp thƣ mục học


Tự học
1 giờ
KT-ĐG
1 giờ
Đặc trưng các loại TM,
Các phương pháp TMH

Nội dung 6, tuần 8: Lịch sử Thƣ mục

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi
chú
Lí thuyết
2 giờ
- Lịch sử TM
- Quá trình hình thành,
phát triển và những thư
mục tiêu biểu ở Việt Nam Nội dung 7, tuần 10: Tổ chức bộ máy tra cứu

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi
chú
Lí thuyết
2 giờ
- Bộ máy tra cứu TM
truyền thống
- Bộ máy tra cứu TM hiện
đại
- Đọc tr.42-46 (tài
liệu số 1)
Đọc tr.173-221
(tài liệu số 2)
- Đọc tr. 207-219
(tài liệu số 3)

Nội dung 8, tuần 12: Công tác tra cứu và thông tin thƣ mục

199

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi
chú
Lí thuyết
2 giờ
- Nội dung, điều kiện của
công tác tra cứu
- Các loại câu hỏi tra cứu
- Nội dung & các biện
pháp thông tin TM
- Đọc tr.46-51 (tài
liệu số 1)
- Đọc tr.135-140,
tr.219 (tài liệu số
3)
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi
chú
Lí thuyết

- Yêu cầu và nội dung của
quá trình biên soạn bản
thư mục
- Đọc tr.51-54 (tài
liệu số 1)
- Đọc tr.55-60 (tài
liệu số 3) Thực hành
2 giờ
Nhóm thực hiện các bước
(thu thập và xử lý thông
tin) để xây dựng 1 TM
Chuẩn bị đề
cương biên soạn
và xác định ý
tưởng, định hướng
thu thập tài liệu
cho việc biên soạn
1 thư mục tổng
hợp hoặc chuyên
đề

nhóm

8. Chính sách đối với môn học và các yêu cầu khác của giảng viên

Các bài tập phải làm đúng hạn. Nếu không đúng hạn sẽ bị trừ điểm (Trừ 1
điểm nếu nộp muộn từ 1-2 ngày; trừ 2 điểm nếu nộp muộn từ 3-4 ngày; trừ 3
điểm nếu nộp muộn tử 5 ngày trở lên).
Thiếu một điểm thành phần (bài tập, bài kiểm tra giữa kỳ), hoặc nghỉ quá
20% tổng số giờ của môn học, không được thi hết môn.

9. Phƣơng pháp, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn học

9.1. Kiểm tra đánh giá thường xuyên
● Tham gia đủ số buổi lên lớp lý thuyết
● Đọc và chuẩn bị bài ở nhà
● Tích cực tham gia phát biểu, thảo luận
● Nộp bài tập đúng hạn

9.2. Kiểm tra đánh giá định kỳ

- Tham gia học tập trên lớp (đi học đầy đủ, tích cực thảo luận):
10 %
- Hoàn thành tốt phiếu nhận xét, đánh giá nội dung và phương pháp
trình bày trong các buổi giảng và các hoạt động ngoại khóa liên quan
15%
- Các bài tập làm trên lớp
15%
- Hoạt động theo nhóm
10%
- Kiểm tra cuối kỳ

Chủ nhiệm bộ môn
TS. Nguyễn Huy Chƣơng
Giảng viên
TS. Nguyễn Huy Chƣơng