1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI
B MÔN: CÔNG NGH VÀ QUN LÝ XÂY DNG BÀI GIẢNG
ĐỊNH MỨC VÀ TIÊU CHUẨN TRONG
XÂY DỰNG
nh mc là ng sng quá kh biu hin bng thng,
bng giá tr hoc hin vc phép s d sn xut m sn phm (hoc thc
hin mt khng công vic) theo tiêu chun, chnh và theo quy trình
công ngh hp lý, trong nhu kin trang thit b k thut, t chc sn xut và trình
 qun lý ca thi k k hoch. (Theo NGHỊ ĐỊNH CỦA HỘI ĐỒNG CHÍNH PHỦ SỐ 201-CP NGÀY
26 THÁNG 5 NĂM 1981 VỀ QUẢN LÝ ĐỊNH MỨC KINH TẾ - KỸ THUẬT)
nh mc là tiêu chuc xí nghinh:
nó ph sn xut ca các ngành ngh trong mt thi k nh
khng ch vic s dng tin vn, vt b máy móc, nhân lc mt cách hp lý.
nh mc k thut là tiêu chun biu th mi quan h gia s tiêu dùng
ng v nhân lc, vt lc (sng, máy móc, vt ling lc v.v ) vi s
ng sn phm có chng hu kin t chc thi công hp lý (tc
c t chng chính xác phù hp v
3
 hin ti và thit b, máy móc công c ng hin có).
nh mc k thut có tác dng rt quan tri vi vi thi công và
h thp giá thành công trình, là mt b phn không th thic trong công tác qun lý
xây dn; nó cho phép áp dng nhng bin pháp t chng tiên tin và
c sn xut. Nhim v cnh mc k thu
pháp khoa h nghiên cu s quan h gia s ng sn phm vi s tiêu hao bình
ng v nhân vt lnh ra mt tiêu chun hp lý hoc phát hin nhng v tn
ti trong vic s dng nhân vt l ra các bin pháp ci tin t chc lao
u kit lao
ng.
nh mc k thut có vai trò quan trng sau:
nh mc k thut góp phn thng nht và tiêu chun hóa quá trình sn xut.
nh mc k thung và tit
king xã hi.
nh mc k thung ty tin b k thu
 tiêu chun hóa quá trình sn xut.

dng trong phm vi tnh cho nhng sn phm (công vi
nh mnh mc ngành; khi cn c th nh mnh mc
ngành; hoc cho nhng sn phm (công vic) ca tc phân cp qun lý.
4nh mc huyn, qun và thành ph, th xã trc thuc tnh i tt là huyn)
áp dng trong phm vi huynh cho nhng sn phm (công vi
nh mnh mnh mc tnh, thành ph; khi cn c th hoá
nh mc ca cp trên, hoc cho nhng sn phm (công vic) ca huyc phân cp
qun lý.
5nh m  áp dng trong t  nh cho nhng sn
phm (công vinh nnh mi vi xí nghip
qu    nh m   i vi xí nghip qu  a
 n c th  nh mc ca cp trên; hoc cho nhng sn phm (công
vic) c  sn xuc phân cp qun lý.
1.2.2 Nội dung phân loại định mức kỹ thuật
1. Mức tiêu phí lao động: Trong quá trình sn xu thu m sn phm thì phi
tiêu phí mng (mt s yu t sn xut v vt liu, nhân công và máy
thi công). Vy yu t sn xu m m sn phm, hoc s
sn phc khi tiêu phí mt yu t sn xuc gi là Mức tiêu phí
lao động
5
2. Định mức kỹ thuật: c xây d n ca
quá trình sn xut, s dng các yu t sn xut hp lý v mi mm bo cht
ng sn phm, loi b nhng tiêu phí bt hp lý,mang tính cht tiên tin và hin
thc gi là Định mức kỹ thuật.
3. Xây dựng định mức kỹ thuật là nghiên cu t m quá trình sn xut, loi tr
nhng tiêu phí bt hp lý nhm bin nó thành quá trình tiêu chu
m sn xut nhng, công c i
c sp xp mt cách hp lý nht theo thi gian và không gian.
 ng, x lý s liu
nh mc c th.

thuc phân thành 3 loi
- nh mc dng ch nh mng, vi gian s
dng máy cho m   sn phm hoàn ch   ngày công xây
dng/1m
2
XD, s viên gch /1m
2
XD
- nh mc d toán tng hng, vi gian
s dng máy cho m khng công vic xây dng tng hp (bao
gm nhiu loi công vic xây dng riêng r có liên quan h
to nên m sn phm tng hc cho mt kt cu xây dng
hoàn chnh mc d toán tng h l
dng tng hp.
- nh mc d toán chi ting, vi gian s
dng máy cho m khng công vic xây lp riêng r 
công tác xây, trát, lp ngói, lát nnh mc d toán chi ti
l dng chi tit.

1.2.3 Phân loại định mức kỹ thuật trong xây dựng
nh mc k thuc s dng trong xây dng có th phân chia theo cách dùng hoc
theo ni dung ca chúng.
1.2.3.1 Phân loại theo cách dùng
Dnh mc k thut chia làm ba lonh moán,
nh mc d nh mc thi công.
1. Định mức sơ toán ng l khng khui ca toàn b kt cu
  tiêu dùng v nhân vt l hoàn thành l000m
3
t
p bêtônng s n thit

 , làm vi  u kin t ch  ng chính xác, t chc k thut bình
ng, s dn và công c ng có hiu qu.
nh mc thng khong th hoàn thành mt quá
trình thi công (xây dng hoc lc biu th b ca, gi, phút.
2. nh mc sng là s ng sn phm hp quy cách v chng mà công
nhân làm ra tron thi gian vu ki ngho ca
nh mc thi gian.
3. nh mc thi gian máy là s ng v thi gian cn thit s dng
8
 sn xu sn phm có chng hu kin t chc
chính xác quá trình xây lp bi.
4. nh mc snh mt máy) là s ng sn phm có
chng h thi gian (ca, gi) khi t ch
gii hoá mt cách chính xác quá trình sn xut. Nó là s ngho cnh mc thi
gian máy.
5. nh mc tiêu hao vt liu là s ng vt liu c sn xu sn
phm h nh giá tr d toán công trì chc hch
toán và kim tra s tiêu hao vt liu.
1.2.3.3 Phân loại theo phạm vi quản lý sử dụng
1. nh mc ban hành và áp dng chung cho tt c các có
công tác xây dnh mc d toán tng hp.
2. nh m     ng ngành hoc t   
hành cho các chuyên ngành xây dng hoc cho các công tác xây lc bit
 s dng trong phm vi ngành hoc ta

3. nh mc ni b nh mc công ty, xí nghip): Khi có nhng công vic có
nhc thù riêng mà Nhà 
nghip s xây d nh m   áp dng trong phm vi công ty, xí
nghip mình.
Tóm li, các lonh mc trên có th c s dng trong

Khi phân chia các hng mc cnh mng ly quá trình công tác làm chun.
Còn quá trình tng hp là t hp ca mt s quá trình công tác có liên quan trc tip vi
nhau v mt t chc liên h cht ch v  thành phm
cui cùng. (Ví d, p là thành phm ca mt quá trình tng hp do ba quá
n chuym nn hp thành.)
Chia quá trình thi công ra thành phn vic, quá trình công tác và quá trình tng hp nhm
mng v v phân tích s tiêu hao thi gian làm vinh
u king, tin hành quan trc thi gian và xây dng d thnh mt
ng thi vic phân tích m n hay phc tp ca quá
t li vi tính hp lý ca t chc thi công.
2. T chc tin hành nghiên cu, gm có: phân tích các loi nhân t n
quá trinh thi công, la chng quan tri
u king bình quân tiên ti hoàn thành quá trình thi công
 cht b, chng vt liu và
sn phm v.v ) chun b tt công tác quan trc th khng
nghiên cu.
10
S phân bit gia quá trình thi công này vi quá trình thi công khác quynh bi các
nhân t n chúng. Vì vy có th dùng nhân t  c
m ca quá trình thi công.
Nhng nhân t n quá trinh thi công có th chia làm hai loi ln là nhân t
k thut và nhân t thi công.
Nhân t k thut bao gm:
1. Loc tính k thut ca sn phm (hoc ca công tác).
2. Loi hình, quy cách và cp ca vt liu.
3. Long ca thit b máy móc.
Nhân t c quynh bm t chc ca quy trình công ngh và
u kin công tác ca quá trình thi công.
Ch sau khi nghiên cu, phân tích các nhân t ng mi có th nh m nh
ng ca các nhân t và mi liên quan gia chúng. T u kin

2. Du king bình quân tiên tin mà b 
chun b tin hành quan trc.
3.  vào yêu cu ca m la chn pc
thích hp.
4. Phân chia quá trình thi công (quá trình tng hp, quá trình công tác) thành các
phn vinh kinh gi ca chúng, tnh ranh gii v thi gian
gia phn vic này vi phn vic khác. Khi nghiên cng pháp công tác tiên tin
thì còn phi chia phn vic ra thành thao tác (thng tác).
5. Ghi chép các nhân t  tin thuyi vi các loi tình hung
ny sinh trong quá trình quan trc.
Quan trc vi m u s tiêu hao làm vic có th thc hin theo ba
c t ngày làm vic, ghi chép thc t gi làm vi.
c ngày làm vic, ch yc dùng cho vic thu thp
nhng s liu thc t vi s tiêu hao thi gian làm vi so sánh vnh mc hin
hành. Nó cho phép quan trng thi 15 - i và 2 - 3 loi công vic khác nhau
vi m chính xác 5 - 10 phút.
            i gian không cao,
không có kh  thit k nh mc và nghiên cn,
bi li dng thi gian làm vic. Nó ch c s dng
 nghiên cu các loi thi gian tn tht, thnh, m thc
t v thi gian làm vic ca công nhân lành ngh, t 
ln nh ca thi gian tn th xut bin pháp khc phc chúng.
12

2.  nghiên cu tt c các loi tiêu hao thi gian
làm vic vi m chính xác 5 - 60 giâyc s dng rc xây
dm là khng quan trc và x lý s liu khá ln.
m quan trng hp:
Quan tri vi cá nhân và quan tri vi nhóm t. Quan tri vi cá nhân dùng
 tính toán s tiêu hao thi gian làm vic và sn phm ca mi công nhân khi quan trc

xây dng. Nó khác va chn là phi quan trc và ghi chép thi gian mt
cách liên ti vi các b phn t hp ca chu k làm vic trong quá trình thi công.
2.3 Xử lý kết quả quan trắc
Do tài liu thu nhc trong quá trình quan trc chu ng ca rt nhiu nhân
t ngn cho kt qu quan trc tr thành tài liu gc thì sau khi quan
trc thi gian cn phi tin hành phân tích và chnh lý nhng s lic trong
các bng ghi chép.
nh lý tài liu quan tr
 gii.
1.  u tiên loi b các tr s bt hp lý có sai s cc ln
trong dãy s ghi chép. Nhng tr s này là do ng ca nhân t t nhiên hoc nhân
t ng tr s còn li sp xp thành dãy s có tính quy lut
c gi là lit s quan trc. Trong lit s quan trc này có th còn mt vài tr s 
t xut gi là tr s kh nghi gây nên bi s nhm ln trong lúc quan trc hoc do b
qua nhng nhân t ng quan trng, vì vn loi tr chúng ra khi dãy s
quan tr bm m tin cy cho lit s quan trc.
M tin cy ca lit s quan tri h s phân tán ca lit s Kp
nh theo công thc sau:
min
max
a
a
K
p



a
max
- tr s ln nht trong lit s quan trc;

1
2max
aaK
n
aa
a
n
ni
c






 
cmax
- giá tr gii hn cho phép ln nht ca tr s cui cùng trong lit s quan
trc;
a
cmin
- giá tr gii hn cho phép nh nht ca tr s u tiên trong lit s quan trc;
a
n
và a
1
- tr s cui cùng (ln nht) và tr s u tiên (nh nht) ca lit s quan trc; a
n-1

và a

1,0 Nu có nhng tr số a
n
> a
cmax
và a, < a
cmin
thì phi loi b ra khi lit số quan trc.
Nu trong lit s quan trc có hai hoc nhiu tr s kh nghi thì vic phân tích, chnh
lý phi tin hành lt, bu t tr s ln nht tr 
Thc cht cnh sai s i là vch
ra sai s thc t trong lit s quan trc và so sánh nó vi tr s sai s 
15
pháp này ch  t qu quan trc ca nhng lit s có h s phân tán Kp >
2, mà trong thc t ca công tác nghiên cnh mc rt ít khi gn
thit phi gii thiu mt cách t m  
2.  gii nên áp dng hp x lý tài liu quan trc ca quá
trình thi công có rt nhiu b phn hp thành và b nh ng bi rt nhiu nhân t. Ví
d: quá trình khoan l thì t khoan (hoc thi gian khoan) có quan h vi rt nhiu
nhân t  ng kính l khoan, hình thc và chp bc
ci nhng sai sót ln trong quá trình phân
tích, chnh lý và còn có th dùng kt qu ch ni suy tìm ra nhng tr s khác
c.
Ni dung c    gii là l  th kt qu quan trc trên h t 
vuông góc, trên trc tung biu th s tiêu hao thi gian và trên trc hoành biu th giá tr
ca nhân t ng. Mi mm t chm v   th ng vi kt qu ca
mt ln quan trc. Do ng ca các nhân t c quan sát m
m t phân b không có quy tc. Vì vy phi liên h gia chúng vi

nh mc t l.
3.1.1Định mức kinh tế - kỹ thuật
nh mc kinh t - k thut gnh mc d toán xây dnh m c
vn, ca ch a nhà thu.
nh mc d toán xây d  lng công trình (dnh
m   có tính hao ht, t l luân chuyn trong quá trình thi công).
nh m là d liu cn, ca ch a nhà thu tham kho hoc s
dng khi lnh mc d toán xây dng công trình.
a. Định mức dự toán xây dựng
Nnh mc d toán xây dng công trình th hin mc hao phí v vt liu, nhân
 hoàn thành m khng công tác xây dng, t khâu
chun b n khâu kt thúc công tác xây dng.
Mức hao phí vật liệu: là s ng vt liu chính, vt liu ph, các cu kin hoc các b
phn ri l, vt liu luân chuyn cn cho vic thc hin và hoàn thành m khi
ng công tác xây dng.
Mức hao phí nhân công lao động: là s ng ca công nhân trc tip và
phc v theo cp bc thc hin và hoàn thành m khng công tác xây dng.
Mức hao phí máy thi công: là s ca s dng máy và thit b thi công chính và ph  hoàn
thành m khng công tác xây dng.
17
b. Hệ thống định mức dự toán xây dựng:
Định mức dự toán xây dựng do Bộ Xây dựng công bốnh mc d toán các công tác
xây dng, lt, ph bin, thông dng có  các loi hình công trình xây dng.
Ví d 
--VP, ngày 14-08-07 công b nh mc - Phn chi phí QLDA (thay
nh mc QLDA, lp d án, thit k,
thm tra thit k-d tóan,la chn nhà thu.
--VP ngày 16/8/07 công b nh m -  
-29/7/2005).
-  -VP ngày 16/8/07 công b nh m -    

(1m
3
ng xây gch, 1m
2
lát gch hoc 1 loi cu kin hay kt cu xây dng) phù hp
vi yêu cu k thut, tiêu chun xây dng, quy phm thit k - thi công cc.
nh mc v c lp tr  các quy chun xây dng, quy phm thit k, thi
công, nghim thu và kt qu áp dng tin b khoa hc k thut, công ngh xây dng,
công ngh vt liu xây dng.
e. Định mức lao động
ng trc tip (theo các loi cp bc th hoc tng loi cp bc th phi
tác nghi thc hin tng công vic c th ca công tác xây dng, lt, vi lao
 ng làm viu king.
f. Định mức năng suất máy thi công
Là s ng sn phm do máy, thit b thi công hoàn thành trong m thi gian
(gi máy, ca máy ).
Mt s ch tiêunh mc khác ca máy và thit b thi công: nguyên giá ca máy và thit
b thi công, s ca, gi máy honh mc t l khu hao, sa cha, tiêu
hao nhiên lic tính toán cho tng loi, nhóm máy, thit b thi công phù
hp vi yêu cu k thuu kin thi công c-
ng dng giá ca máy và thit b
 binh mc v ca máy.
3.1.2 nh mc t l
nh mc t l c tính bng t l ph xác
nh chi phí ca mt s loi công ving không cnh theo
p d toán.
19
3.2 Biên soạn định mức
Khi phân loi các hình thng có th phân ra thành qung bng tay,
i hoá b phn (công nhân làm vic có s  ca máy

chun riêng cu tnh mc.
c3. Thit k các tr s nh mc:
Tính s gi công hoc gi  khnh mc và ti
ng vi gi công, hoc chi phí trc tip ng vi gi máy.
c4. Lp bng thuynh mc:
Vic thuyt minh phm bo ngn gn  ni dung pháp lý cnh mc.
Vinh mc thành bng sao cho hp lý và khoa hc, tc là nhng lonh
mc nào có th trình bày chung trong 1 bng vi s ct, s dòng hp lý phn nh các
bin loi và nhân t ng ca nó liên bng danh mnh
m ra t u.
Vi mi tr s nh mng có 2 phn: gi công / ti
Tr s gi công thng nht tính theo s thp phân mà không tính theo tp s, ví d trong
nh mc ghi 1,50 gi à 1 gi 30 phút.
Tr s tic ln 4 s l, gi công ln 2 s l.
2. Để thuận tiện trong quá trình tính toán giá trị định mức, cần tiến hành đồng nhất
đơn vị để quá trình tính toán đơn giản hơn.
Hệ số chuyển đơn vị:
Khi quan sát thu thp các tài linh mi ta chia nh các quá trình thành
các phn vic và phn t  loi b nhng ch không hp lý, s c sn phm ca
phn vic hay sn phm phn tnh mi ta tính
toán cho sn phn hoc cho sn phm quá trình tc tính
c thc hin nh h s chuy t sn phm phn t sang sn phm
n hoc sn phm quá trình t
H s chuy là s sn phm phn t hoc sn phm phn vic tính cho 1
 sn phm cn hoc s sn phm cn tính cho
 sn phm ca quá trình tng hp.

Ví dụ:
a. Cn ri 50 m2 sân nha, pht, trng lp 100 m2, ri nha 50 m2.
Ta có h s chuy 

ging nhau v s dng công cng và sn phm
khác nhau làm i ta quan sát tng
bin loi mnh m i ta trình bày
chung cho mt vài tr s nh mn phn nh tính chính xác ca s tiêu phí
thi gian khác nhau ca các bin lonh mi ta dng h s u.

Ví dụ:
Khi quan sát lp khi bê tông móng, tng s 140 khi  gia và 14
khi  góc.
Tiêu phí th máy lp 1 khi  gia 101=Tphútt.
Tiêu phí th máy lp 1 khi  góc 122=Tphút.
nh mi ta ch trình bày chung mnh mc lp 1 khi bê
tông móng nói chung. Mun vy phi tính h s cu:

22
 lp 1 khi bê tông móng nói chung là:

Khác vi h s chuy là 1 s bt k, bao gi tng các h s ng 1,
có th tính h s u theo t l ng ca chúng bng 100%.

3.2.1 Biên soạn định mức nhân công
c khi tính toán tr s nh mc phi thit k u kin tiêu chuu kin tiêu
chu   u kin và phm vi áp dng cnh mc ban hành kèm theo
nh mc.
Nn tiêu chun bao gm:
- nh mc (tên công vic).
-  n phm.
- Thành phn công vic: nói rõ công vic nào thuc phnh mc, công vic
nào không thuc phnh mc.
- Thành phc s ng và cp bc công nhân thc hin

%
c
Trn va
Rãi va
Mit mch
10.0
20.3
30.7
50.0
3
3
3
3
3.45
7.00
10.59
17.24
3
38.3
Xây gch
Kim tra
40.0
25.5
5
5
13.79
8.62
5
22.4
Xem bng v

nh, b trí thành nhinhau, chi
gian ngng vic là nh nht.
Thành phnh mnh tinh mc,
t thit phi bng thành phn công nhân thc t mà có khi ch c s
chung ca thành phn công nhân thc t.
Ví d: Thành phn thc t có 4 th bc 2, 2 th bc 3 mà thành phn trình bày trong
nh mc cn 2 th bc 2, 1 th bc 3.
Ngoài ra, cng có th biên sonh mnh mng)
tin hành o
1. nh mc chun: thc cht ca công vic này là la chn các giá tr ta
nhng nhân t  nghiên cn k thu t k,
quy trình, quy phm v.v
Khi xác lp mc chun nu b sót bt k mt tr s nào ca các nhân t ng thì
u có th n nhng sai lm trong quá trình biên sonh mc. Mc chun hay
nh mc b phn cn phi phù hp v k thut và t chc thi công hin ti.
2. nh mc ca công vinh mc ca công vin ca quá
trình công tác hoc quá trình tng hnh mc b phn t hp lc
nh theo dng công th
N
c
= k
1
n
1
+ k
2
n
2
+ +k
n

  ng sn phm ca quá trình công tác hoc quá trình tng h
tính toán thi gian tiêu hao ca chúng (tr s tuyi hong biu th
bng tr s i, tc là t l pha thi gian kéo dài ca ca làm vic). Khi s
ln quan tri ít hoc thi gian quan tri ngn, tc là không th thu
c nhng s li tính chi di khnh thi gian tiêu hao ca
công vic ph c chun b và kt thúc thì có th tham kho theo bng s
liu kinh nghim cho sn (bng 2.3).
Bảng 2.3. Định mức thời gian của công việc phụ, công việc chuẩn bị và kết thúc
Hng mc
S phút chim trong ca làm vic 8 gi
T l ph
chim trong thi
gian kéo dài ca
ca làm vic, %
Bo
ng
công c
máy móc
Di chuyn
a m
Chun b
m
làm vic
Nhn
nhim
v
Tng
cng
Sn xut bêtông
5

6
22
4,6
Công tác vn chuyn
2
4
-
1
7
1,5
n
3
10
8
4
30
6,2
Ch to ct thép
4
1
3
8
16
3,3
Buc ct thép
4
2
9
10
25