170
ĐỀ CƢƠNG BÀI GIẢNG: Xử lý thông tin
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Thông tin - Thư viện Bộ môn: Thông tin - Tư liệu

1.Thông tin về giảng viên
1.1. Giảng viên 1:
Họ và tên: Nguyễn Thị Đào
Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ. Nghiên cứu viên chính
Địa điểm làm việc: Phòng 315, Trung tâm Thông tin Khoa học và Công
nghệ Việt Nam.
Địa chỉ liên hệ: Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt
Nam, 24 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 04.9349920, email :
Các hướng nghiên cứu chính: Xử lý thông tin, Phân loại tài liệu, Biên
mục, phần mềm thư viện

1.2. Giảng viên 2:
Họ và tên: Bùi Thanh Thuỷ
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thư viện - Thư mục, Khoa Thông tin-Thư viện
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội
Điện thoại: 04-8583903
Các hướng nghiên cứu chính: Xử lý thông tin, Thư mục khoa học kỹ thuật,
Định chủ đề và tổ chức mục lục chữ cái.
1.3. Giảng viên 3:
Họ và tên: Trần Thị Quý

+ Tự học: 5 h
Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học:
- Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện
- Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội
- Điện thoại: 04-8583903
3. Mục tiêu môn học
Môn học “Xử lý thông tin” cung cấp cho sinh viên các kiến thức và kỹ
năng về phân tích và xử xử lý tài liệu để tạo ra các sản phẩm thông tin.
- Về kiến thức:
Môn học “Xử lý thông tin” giúp sinh viên nắm bắt một cách có hệ thống các
công đoạn xử lý thông tin và biết cách sử dụng các công cụ hỗ trợ cho công tác xử
lý thông tin. Cụ thể là:
- Nắm vững vai trò của xử lý thông tin trong hoạt động thông tin-thư viện.
Mục đích và các công đoạn xử lý hình thức và nội dung tài liệu;
- Nắm được khái niệm, các loại hình bài chú giải. Yêu cầu và phương pháp
biên soạn bài chú giải;
- Nắm được phương pháp biên soạn các loại hình bài tóm tắt phổ biến trong
hoạt động thông tin thư viện;
- Hiểu rõ khái niệm về từ khoá, các yêu cầu về hình thức, nội dung và
phương pháp định từ khoá. Biết được công cụ hỗ trợ cho việc định từ khoá là các
bộ từ khoá, từ điển chuyên ngành;
- Nắm được khái niệm, các loại hình tổng luận và quy trình biên soạn tổng
luận;

172
Bên cạnh những kiến thức cơ bản về phương pháp luận trong xử lý thông
tin, sinh viên còn phải hiểu rõ văn phong khoa học để biên soạn và hiệu đính các
ấn phẩm thông tin.
Ngoài ra sinh viên còn được cập nhật những thông tin mới nhất về các
chuẩn xử lý thông tin, các phần mềm, công cụ hỗ trợ cho xử lý thông tin.

Nội dung
Bậc 1
Bậc 2
Bậc 3
Chương 1:
Những vấn đề
chung về xử
lý thông tin
- Hiểu rõ các khái
niệm về xử lý
thông tin;
- Nắm được mục
- Biết được
nguyên tắc sử
dụng, xây dựng
và cập nhật các
- Đánh giá vai
trò của người xử
lý đối với chất
lượng của sản

173
đich của xử lý
thông tin trong
hoạt động thông tin
thư viện;
- Nắm được từng
công đoạn cụ thể
của xử lý thông tin.
công cụ hỗ trợ

phong khoa học
trong các tài liệu
khoa học;
- Hiểu được thành
phần ngôn ngữ của
văn phong khoa
học;
- Hiểu rõ yêu cầu
của văn phong
khoa học trong các
ấn phẩm thông tin:
. Yªu cÇu tõ vùng
. Yªu cÇu có ph¸p
. Yªu cÇu dÞch
thuËt

- Phân biệt các
loại thuật ngữ
khoa học nói
chung, thuật ngữ
khoa học liên
ngành, thuật ngữ
khoa học chuyên
ngành hẹp;
- Chỉ ra mối liên
quan giữa văn
phong khoa học
và ngôn ngữ tư
liệu
- Đánh giá tỷ lệ

và chú giải giới
- Phát hiện lỗi về
khía cạnh văn
phong khoa học
trong các bài
tóm tắt, chú giải
và biết cách hiệu
đính;
- Đánh giá chất

174
phương pháp biên
soạn các loại bài
chú giải, tóm tắt:
Biết cách đọc tài
liệu gốc, Phân tích
cấu trúc tài liệu gốc
và cách chuyển tải
thông tin
thiệu ;
- Nhận dạng và
biên soạn được
các loại bài tóm
tắt phổ biến
trong hoạt động
thông tin thưviện
lượng các bài

viện;
- Phát triển chiến
lược tìm tin theo
từ khoá trong các
CSDL.
Chương 5:
Biên soạn tổng
luận
- Hiểu khái niệm
tổng luận và các
loại hình tổng luận;
- Mục đích và yêu
cầu của tổng luận;
- Nắm được quy
trình biên soạn
tổng luận.
- Biết cách xác
định đề tài và
xây dựng đề
cương cụ thể cho
một tổng luận;
- Biết cách thu
thập tài liệu để
biên soạn một
tổng luận.
- Đánh giá được
chất lượng và
được hiệu quả
của sản phẩm
tổng luận trong

1.2. Quy trỡnh x lý v bao gúi thụng tin/ti liu
1.2.1. X lý hỡnh thc thụng tin/ ti liu
1.2.2. X lý ni dung thụng tin/ ti liu
1.3. Lch s hỡnh thnh v phỏt trin hot ng x lý thụng tin/ti liu
1.3.1. Giai on c i.
1.3.2. Giai on t th k th V n th k XI
1.3.3. Giai on t th k XII n th k XVIII
1.3.4. Giai on t th k XIX n nay.
Ch-ơng 2: Văn phong khoa học trong các ấn phẩm thông tin
2.1. ấn phẩm thông tin và vấn đề văn phong khoa học:
2.1.1. ấn phẩm thông tin
2.1.2.Văn phong khoa học
2.1.3. Thành phần ngôn ngữ của văn phong khoa học
2.2. Yêu cầu văn phong khoa học trong các ấn phẩm thông tin
2.2.1. Yêu cầu từ vựng
2.2.2. Yêu cầu cú pháp
2.2.3. Yêu cầu dịch thuật
2.3. Một số lỗi th-ờng gặp trong các ấn phẩm thông tin và cách khắc phục
2.3.1. D- thừa về từ vựng
2.3.2. Phức tạp về cấu trúc

Chng 3. Biờn son bi chỳ gii, bi túm tt
3.1. Biờn son bi chỳ gii
3.1.1. Khỏi nim chỳ gii
3.1.2. Vai trũ ca bi chỳ gii trong hot ng thụng tin-th vin

176
3.1.3. Các chức năng của bài chú giải
3.1.4. Loại hình chú giải
3.1.5. Cấu trúc và đặc trưng của bài chú giải

4.6.2. Biểu ghi không sắp xếp theo trường từ khoá chính, từ khoá phụ
4.6.3. Biểu ghi sắp xếp theo thuật ngữ chủ đề của cấu trúc MARC21
4.7. Tìm tin theo từ khoá trong hệ thống tìm tin tƣ liệu
4.7.1. Phân tích các yêu cầu tìm tin
4.7.2. Định từ khoá cho yêu cầu tìm tin
4.7.3. Lập biểu thức tìm tin
4.8. Ƣu nhƣợc điểm của từ khoá

177
4.8.1. u im
4.8.2. Nhc im ca t khoỏ
4.9. Bi tp
4.9.1. Bi tp v nh t khoỏ
4.9.2. Bi tp tỡm tin theo t khoỏ

Chng 5. Biờn son tng lun
5.1. Nhng vn chung v tng lun
5.1.1. Khái niệm tổng luận
5.1.2. Mục đích biên soạn tổng luận
5.1.3 Chức năng của tổng luận
5.1.4. Đặc tr-ng của tổng luận
5.2. Cỏc loi hỡnh tng lun
5.2.1. Phân loại tổng luận
5.2.2. Loại hình tổng luận
5.3. Yờu cu chung i vi tng lun
5.3.1. Yêu cầu về hình thức
5.3.2. Yêu cầu về nội dung
5.4. Quy trỡnh biờn son tng lun
5.4.1. Xây dựng đề tài và kế hoạch biên soạn tổng luận
5.4.2. Biên soạn tổng luận

2004. 982 tr.
12. Lê Văn Viết. Cẩm nang nghề th- viện . H.: Văn hoá Thông tin, 2001.
630 tr.

Ti liu ting nc ngoi :
13. Georges Van Slyp. Les langues dindexation conception construction et
utilisation dans les systemes documentaires. P., 1987. 277 tr.
14. Lancaster F. W. Indexing and abstracting in theory and practice. 2
nd
ed.
1998. 412 tr.

7. Hỡnh thc t chc dy hc
7.1 Lch trỡnh chung:
Ni dung
Hỡnh thc t chc dy mụn hc
Tng
cng
Lờn lp
Thc
hnh
T
hc
Lý
thuyt
Bi
tp
Tho
lun
Ni dung 1: Nhng vn

3
Ni dung 5: Bi tp v tho
lun nhúm v bi chỳ gii ch
dn v chỳ gii gii thiu 2

1
3
Ni dung 6: Biờn son bi túm
tt
3

3
Ni dung 7: Bi tp v tho 2

1
3

179
luận nhóm về nhận dạng và
biên soạn bài tóm tắt
Nội dung 8: Kiểm tra giữa kỳ

Nội dung 12: Tìm tin theo từ
khoá
2
1
3
Nội dung 13: Nghiên cứu theo
nhóm
3

3
Nội dung 14: Biên soạn tổng
luận
2
1
3
Nội dung 15: Ôn tập và giải
đáp môn học
2
1
thông tin
- Yêu cầu đối với
cán bộ xử lý

+/ Đọc Tập bài giảng Xử lý thông
tin:
Chương 1, Mục 1.1. Những vấn
đề chung về hoạt động xử lý
thông tin. Tr.
3-8
Mục 1.3. Lịch sử hình thành và
phát triển hoạt động xử lý thông
tin
Tr. 13-20

Tuần 2, Nội dung 2: Các công đoạn xử lý thông tin

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
2 giờ
-Các công đoạn
+/ Đọc Tập bài giảng Xử lý thông



Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV chuẩn bị
Ghi
chú
Lí thuyết
3 giờ
- Khái niệm và đặc
trưng của văn phong
khoa học trong các
tài liệu gốc;
- Yêu cầu của văn
phong khoa học
trong xử lý thông
tin;
-Các lỗi thường gặp
trong xử lý nội dung
thông tin
Đọc Tập bài giảng Xử
lý thông tin: Chương
2. Văn phong khoa học
trong các ấn phẩm
thông tin
Tr. 21-36

Tuần 4, Nội dung 4: Biên soạn bài chú giải

bài chú giải chỉ dẫn và chú giải giới thiệu
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Lí thuyết

Thảo luận
2 giờ
- Thảo luận về cách
nhận dạng và biên
soạn bài chú giải chỉ
dẫn và chú giải giới
thiệu;
- Giới thiệu một
quyển sách hay. Tự học
1 giờ

- Nhận dạng
các loại bài

Chương 3. Mục
3.2. Từ 3.2.1
đến 3.2.5. Tr.
45-66
Tuần 7, Nội dung 7: Bài tập và thảo luận nhóm về nhận dạng, biên soạn
và hiệu đính bài tóm tắt

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV chuẩn
bị
Ghi
chú

182
Thảo luận
2 giờ
- Các tiêu chí đánh
giá bài tóm tắt:
. Tiêu chí nội dung
. Tiêu chí hình thức
- Phương pháp biên
soạn 3 loại bài tóm
tắt phổ biến trong

Tự học
1 giờ

Ôn tập từ chương
1-3

Bài tập
1 giờ
Kiểm tra giữa kỳ Thảo luận
1 giờ
Chữa bài kiểm tra KT-ĐG Tuần 9, Nội dung 9: Từ khoá và phƣơng pháp định từ khoá

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV chuẩn

183
Tự học

KT-ĐG Tuần 10, Nội dung 10: Yêu cầu về nội dung và hình thức từ khoá

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV chuẩn
bị
Ghi
chú Lí thuyết


dữ liệu
- Cấu trúc của
MARC21
Đọc Tập bài
giảng Xử lý
thông tin.
Chương 4. Mục
4.6. Tr. 101-
103

Bài tập
1 giờ
Định từ khoá và sắp
xếp trong CSDL
Tuần 12, Nội dung 12: Tìm tin theo từ khoá
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Lí thuyết
2 giờ
- Phân tích yêu cầu
tin.

(địa điểm tại
Phòng Mạng
của Trường
hoặc các nhóm
tự chọn các
quán Internet)

-Truy cập một số
CSDL trực tuyến;
- Xem xét, nhận dạng
và phát hiện lỗi các
bài chú giải, tóm tắt
trong các CSDL. Đề
xuất cách giải quyết;
- Xem xét cách định
từ khoá, sắp xếp từ
khoá trong các CSDL
của một số thư viện;
- Thực hiện bài tập
tìm tin theo từ khoá
trong các CSDL
- Thực hiện bài
tập theo nhóm và
trình bày kết quả,
in ấn dưới dạng
tiểu luận. Tuần 14, Nội dung 14: Biên soạn tổng luận


luận đó. Tuần 15, Nội dung 15: Ôn tập và giải đáp môn học

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu SV chuẩn bị
Ghi
chú
Lí thuyết
2 giờ
-Tổng ôn
- Giải đáp câu hỏi
Ôn tập chương 1-
chương 5 185
- Hướng dẫn cách
làm bài kiểm tra

Bài tập
1 giờ
- Luyện tổng hợp
các bài tập xử lý
thông tin

15%
Cá nhân
- Kiểm tra cuối kỳ
55%
Cá nhân
9.2. Tiêu chí đánh giá các loại bài tập
Các loại bài tập
Tiêu chí đánh giá
- Bài tập biên soạn bài chú giải
(Nội dung 5)
- Đảm bảo đầy đủ yêu cầu về hình
thức và nội dung khi biên soạn 2
loại bài chú giải chỉ dẫn và chú giải
giới thiệu.
- Bài tập biên soạn bài tóm tắt
(Nội dung 7)
- Nhận dạng và biên soạn được 3
loại bài tóm tắt phổ biến trong hoạt
động thông tin thư viện: tóm tắt chỉ
dẫn, tóm tắt thông tin và tóm tắt hỗn
hợp.
- Bài tập hiệu đính bài tóm tắt
(Kết hợp Nội dung 3 và 7)
- Phát hiện lỗi và hiệu đính được về
khía cạnh văn phong khoa học
- Bài tập định từ khoá
(Nội dung 9 và 10)
- Từ khoá phản ánh đúng chủ đề nội
dung tài liệu
- Từ khoá ngắn gọn, súc tích, đơn

- Hiểu được chất lượng xử lý thông
tin ảnh hưởng đến hiệu quả tìm tin
- Kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ
-Nắm vững kiến thức môn học
- Làm đúng các bài tập về xử lý
thông tin

Duyệt Chủ nhiệm bộ môn
TS. Trần Thị Quý
Giảng viên
Nguyễn Thị Đào