Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y - DƢỢC
NGUYỄN VĂN HUẤN
ĐẶC ĐIỂM TĂNG HUYẾT ÁP VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN
ĐẾN KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
TÝP 2 ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN
HUYỆN YÊN DŨNG TỈNH BẮC GIANG
LUẬN VĂN THẠC SỸ Y HỌC
Chuyên ngành: Nội khoa
Mã số: 60 72 01 40
LUẬN VĂN THẠC SỸ Y HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. DƢƠNG HỒNG THÁI
THÁI NGUYÊN - 2014
i
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi,
các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chƣa công bố
dƣới bất kỳ hình thức nào.
Thái Nguyên, tháng 10 năm 2014
Học viên
Nguyễn Văn Huấn
iii
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
DANH MỤC VIẾT TẮT iv
DANH MỤC CÁC BẢNG v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN 3
1.1. Đái tháo đƣờng 3
1.1.1 Dịch tễ học 3
1.1.2 Phân loại đái tháo đƣờng 4
1.1.3 Cơ chế bệnh sinh của đái tháo đƣờng týp 2 4
1.2. Tăng huyết áp 5
1.2.1. Định nghĩa và phân độ tăng huyết áp 6
1.2.2. Nguyên nhân tăng huyết áp [16] 7
1.2.2. Một số yếu tố sinh lý bệnh liên quan với tăng huyết áp 8
1.3. Tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2. 11
1.3.1 Tỷ lệ tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2 11
1.3.2 Cơ chế tăng huyết áp do đái tháo đƣờng 12
1.3.3. Một số biến chứng của bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2 có tăng huyết áp 13
1.4. Hiệu quả của kiểm soát huyết áp và một số yếu tố ảnh hƣởng ở bệnh nhân đái tháo
đƣờng týp 2 17
1.4.1. Kiểm soát tăng huyết áp 17
1.4.2. Một số yếu tố ảnh hƣởng tới điều trị tăng huyết áp 23
72
TÀI LIỆU THAM KHẢO 73
Phụ lục : 81
iv
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
DANH MỤC VIẾT TẮT
ĐTĐ
Đái tháo đƣờng
ĐTNT
Điều trị ngoại trú
HAMT
Huyết áp mục tiêu
HATT
Huyết áp tâm thu
HATTr
Huyết áp tâm trƣơng
THA
Tăng huyết áp
UCMC
Ức chế men chuyển
Bảng 2.2. Phân độ tăng huyết áp theo JNC VII (2003) 35
Bảng 3.1. Phân độ bệnh nhân tăng huyết áp theo JNC VII 41
Bảng 3.2. Phân bố tăng huyết áp theo thể trạng của đối tƣợng nghiên cứu. 41
Bảng 3.3. Đặc điểm lipid máu theo mức độ THA ở đối tƣợng nghiên cứu 42
Bảng 3.4. Đặc điểm về tuân thủ điều trị 42
Bảng 3.5. Đặc điểm về thói quen sinh hoạt của đối tƣợng nghiên cứu 43
Bảng 3.6. Các thuốc điều trị đái tháo đƣờng đƣợc sử dụng 43
Bảng 3.8. Số thuốc hạ áp đƣợc sử dụng trên mỗi bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2 có
tăng huyết áp 44
Bảng 3.9. Đặc điểm huyết áp theo tình trạng kiểm soát glucose máu lúc đói của đối
tƣợng nghiên cứu 44
Bảng 3.10. Kiểm soát huyết áp ở đối tƣợng nghiên cứu 45
Bảng 3.11. Một số biến chứng ở bệnh nhân đái tháo đƣờng có tăng huyết áp 45
Bảng 3.12. Ảnh hƣởng của tuổi đến kiểm soát huyết áp ở đối tƣợng nghiên cứu 46
Bảng 3.13. Ảnh hƣởng của giới đến kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng
có tăng huyết áp. 46
Bảng 3.14. Ảnh hƣởng của trình độ học vấn đến kiểm soát huyết áp của đối tƣợng
nghiên cứu 47
Bảng 3.15. Ảnh hƣởng của thời gian mắc tăng huyết áp đến kiểm soát huyết áp của
đối tƣợng nghiên cứu 47
vi
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Bảng 3.16. Ảnh hƣởng của thời gian mắc bệnh đái tháo đƣờng đến kiểm soát huyết
áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng có tăng huyết áp. 48
Bảng 3.17. Ảnh hƣởng của chỉ số khối cơ thể đến kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân
đái tháo đƣờng có tăng huyết áp. 48
Bảng 3.18. Ảnh hƣởng của tình trạng hút thuốc lá đến đến kiểm soát huyết áp ở
bệnh nhân đái tháo đƣờng có tăng huyết áp 49
Bảng 3.19. Ảnh hƣởng của hoạt động thể lực đến đến kiểm soát huyết áp ở bệnh
Tăng huyết áp (THA) và đái tháo đƣờng (ĐTĐ) là hai bệnh ngày càng
phổ biến ở những nƣớc phát triển nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Hai
bệnh này có thể độc lập, hoặc có mối liên quan với nhau. Nhiều nghiên cứu
cho thấy THA và ĐTĐ thƣờng song hành cùng nhau vì chúng có cùng những
yếu tố nguy cơ nhƣ: thừa cân hoặc béo phì; chế độ ăn nhiều chất béo, nhiều
muối, đƣờng; lƣời vận động. THA là một yếu tố làm tăng mức độ nặng của
ĐTĐ, ngƣợc lại ĐTĐ cũng làm cho tăng huyết áp trở nên khó điều trị hơn.
Ngƣời ta thấy rằng tỷ lệ THA ở ngƣời ĐTĐ cao gấp 2 lần so với ngƣời không
mắc ĐTĐ. Theo một nghiên cứu của Mỹ, có khoảng 65% bệnh nhân ĐTĐ
týpe 2 có THA, khi có THA đều làm cho tiên lƣợng bệnh xấu đi rõ rệt: làm
cho tỷ lệ bệnh lý mạch vành và đột quỵ tăng gấp 2- 3 lần so với ngƣời không
mắc ĐTĐ. THA và ĐTĐ làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạch máu lớn
và nhỏ: bệnh mạch vành, tai biến mạch máu não, tắc mạch chi, bệnh võng
mạc mắt, bệnh thận, bệnh lý thần kinh [51].
Việc làm giảm huyết áp sẽ giúp giảm các nguy cơ trên nên đƣợc coi là
một mục tiêu quan trọng ở bệnh nhân ĐTĐ có THA (song song với điều
chỉnh đƣờng huyết tích cực và làm giảm cholesterol máu). Đã có tác giả cho
rằng việc kiểm soát tốt huyết áp thậm chí còn quan trọng hơn cả kiểm soát
đƣờng máu. Trong nhiều trƣờng hợp THA, bệnh nhân thƣờng không có triệu
chứng nên dễ mắc bỏ qua nếu không đƣợc đo huyết áp kiểm tra. Tuy nhiên,
một số trƣờng hợp THA có thể thấy các triệu chứng: đau đầu, nhìn mờ, đau
bụng hoặc đau ngực, khó thở, chóng mặt, buồn nôn. Chính vì các triệu chứng
thƣờng không rõ ràng và không đặc hiệu nhƣ vậy nên những bệnh nhân ĐTĐ
cần đƣợc kiểm tra huyết áp định kỳ mỗi khi thăm khám tại chuyên khoa ĐTĐ
để kịp thời phát hiện và điều trị THA [24], [51]. Vì vậy, phát hiện và kiểm
soát tốt tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng nói chung và trên bệnh
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
2
nhân đái tháo đƣờng týp 2 nói riêng là rất quan trọng. Theo báo cáo năm 2000
TỔNG QUAN
1.1. Đái tháo đƣờng
1.1.1 Dịch tễ học
Đái tháo đƣờng là bệnh rối loạn chuyển hoá glucid mạn tính, đƣợc đặc
trƣng bởi tình trạng tăng đƣờng máu và các rối loạn chuyển hoá glucid, lipid,
protid và thƣờng kết hợp giảm tuyệt đối hay tƣơng đối về tác dụng và/ hoặc
sự tiết insulin [28], [68].
Đái tháo đƣờng là dịch bệnh đang bùng phát ở các quốc gia công
nghiệp hoá và các nƣớc đang phát triển, trong số đó có hơn 90% là đái tháo
đƣờng týp 2. Sự bùng nổ của đái tháo đƣờng týp 2 và những biến chứng của
bệnh đang là thách thức lớn với cộng đồng. Theo công bố của Hiệp hội ĐTĐ
thế giới, năm 2013, ƣớc tính trên toàn cầu có khoảng 371 triệu ngƣời mắc
bệnh ĐTĐ, trong đó hơn 80% ngƣời mắc bệnh ĐTĐ đang sống ở những quốc
gia có thu nhập thấp hoặc thu nhập trung bình. Số lƣợng ngƣời mắc bệnh
ĐTĐ trên toàn cầu dự kiến sẽ gia tăng trên 2 lần vào năm 2030 [30]. Hiện nay,
khu vực Tây Thái Bình Dƣơng và khu vực Đông Nam Á là hai khu vực có số
ngƣời mắc bệnh ĐTĐ đông nhất tƣơng ứng là 44 triệu ngƣời và 35 triệu
ngƣời [60].
Tại Việt Nam, tình hình mắc bệnh ĐTĐ trong thời gian gần đây đang có
chiều hƣớng gia tăng, đặc biệt là tỷ lệ mắc ĐTĐ týp 2. Theo điều tra toàn
quốc năm 2008 cho thấy tỷ lệ ĐTĐ toàn quốc là 5,7%, tỷ lệ này tại thành phố
là 6,9%, đông bằng là 6,3%, ven biển là 3,8%, miền núi là 4,8%. Theo nghiên
cứu của Tạ Văn Bình về bệnh ĐTĐ tại thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Đà
Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy với cùng đối tƣợng và phƣơng
pháp nghiên cứu, các khu vực miền núi và Tây Nguyên, đồng bằng và trung
du có tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ tƣơng ứng là 2,1%; 2,7% và 2,2% [5]. Việt Nam
nằm trong khu vực 2 ( tỷ lệ ĐTĐ từ 2 đến 4,99%) giống nhƣ các nƣớc trong
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
4
Đối với ngƣời mắc đái tháo đƣờng, bài tiết insulin với kích thích tăng đƣờng
máu chậm hơn (không có pha sớm, xuất hiện pha muộn).
- Kháng insulin: Ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2, insulin không có khả
năng thực hiện những tác động của mình nhƣ ở ngƣời bình thƣờng. Khi tế bào
không còn khả năng bài tiết insulin bù vào số lƣợng kháng insulin, đƣờng
máu lúc đói sẽ tăng và xuất hiện đái tháo đƣờng. Kháng insulin chủ yếu ở hai
cơ quan là gan và cơ.
Sự đề kháng insulin:
+ Tăng sản xuất Glucose ở gan
+ Giảm thu nạp Glucose ở ngoại vi
+ Giảm thụ thể insulin ở các mô ngoại vi
Kháng insulin không chỉ đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh
của đái tháo đƣờng týp 2 mà còn là một trong số các yếu tố gây tăng huyết áp
ở bệnh nhân đái tháo đƣờng. Kháng insulin gây tăng nồng độ insulin máu dẫn
đến tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm gây tăng huyết áp.
1.2. Tăng huyết áp
Tăng huyết áp là vấn đề có tính chất toàn cầu. Ở Tây Âu và Bắc Mỹ tăng
huyết áp chiếm trên 20% dân số và tỷ lệ này thay đổi theo tuổi, giới, địa dƣ. Ở
Mỹ, trên 50% số ngƣời từ 65 tuổi trở đi có tăng huyết áp và đạt tới 90% ở
ngƣời trên 80 tuổi. Ƣớc tính có khoảng 50 triệu ngƣời Mỹ và 1 tỷ ngƣời trên
thế giới có tăng huyết áp [70]. Theo tiêu chuẩn chẩn đoán của JNC VII năm
2003 cho thấy, tỷ lệ THA trong dân số nói chung vào năm 2010 vào khoảng
26,4% (chiếm hơn một phần tƣ dân số trƣởng thành trên thế giới) tƣơng
đƣơng với gần 1 tỷ ngƣời mắc THA và ƣớc tính tỷ lệ này sẽ tăng lên đến 29%
tƣơng đƣơng với 1,56 tỷ ngƣời vào năm 2025. Tỷ lệ THA gần nhƣ tƣơng
đƣơng ở nam và nữ và tăng dần theo tuổi ở tất cả các vùng trên thế giới. Khi
so sánh phân bố theo địa lý, tỷ lệ THA cao nhất ở châu Mỹ La tinh và Caribe,
thấp nhất ở khu vực châu Á.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
7
Hiện nay, có 2 phân loại tăng huyết áp thƣờng đƣợc sử dụng trên lâm
sàng là phân độ theo JNC VII (Joint National Committee VII) năm 2003 và
phân độ theo ESH/ESC (European Society of Hypertension/European Society
of Cardiology) năm 2007.
Bảng 1.1: Phân loại THA theo chỉ số huyết áp theo WHO/JNC VII
Phân loại
HA tâm thu
(mmHg)
HA tâm trƣơng
(mmHg)
Bình thƣờng
< 120
và
< 80
Tiền tăng huyết áp
120 - 139
hoặc
80 - 89
Tăng huyết áp độ 1
140 - 159
hoặc
90 - 99
Tăng huyết áp độ 2
> 160
hoặc
> 100
Bảng 1.2. Phân độ tăng huyết áp theo ESH/ESC [35], [59]
Tăng huyết áp tâm
thu đơn độc
> 140
và
< 90
1.2.2. Nguyên nhân tăng huyết áp [16]
Đại đa số tăng huyết áp ở ngƣời lớn là không có căn nguyên (hay tăng huyết
áp nguyên phát), chiếm khoảng 90%. Có một số yếu tố đƣợc coi là yếu tố
nguy cơ của tăng huyết áp nhƣ: hút thuốc lá, rối loạn lipid máu, đái tháo
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8
đƣờng, tuổi > 60, nam hoặc nữ giới đã mãn kinh, tiền sử gia đình có ngƣời
thân mắc bệnh động mạch vành.
Một số nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát:
- Các bệnh về thận: Viêm cầu thận cấp, viêm cầu thận mạn, viêm thận kẽ,
hẹp động mạch thận
- Các bệnh nội tiết: U tuỷ thƣợng thận, hội chứng Cushing, cƣờng
aldosteron
- Các bệnh hệ tim mạch: Hở van động mạch chủ, hẹp eo động mạch chủ,
bệnh vô mạch Takayasu
- Do dùng một số thuốc: Cam thảo, corticoid, thuốc tránh thai
- Nguyên nhân khác
Nhiễm độc thai nghén
Rối loạn thần kinh
1.2.2. Một số yếu tố sinh lý bệnh liên quan với tăng huyết áp
Hai yếu tố tạo thành huyết áp là cung lƣợng tim và sức cản mạch ngoại vi [14]:
Huyết áp = Cung lƣợng tim x Sức cản mạch ngoại vi
Cung lƣợng tim tạo thành bởi các yếu tố: sức co cơ tim, tần số, nhịp tim,
Vận tốc sóng mạch ở ngƣời trẻ khoảng 5 m/giây, do đó sóng phản hồi
về tới van động mạch chủ vào lúc van đã đóng. Nhờ đó áp lực máu tâm
trƣơng cao, giúp tƣới máu đủ cho mạch vành. Ở ngƣời cao tuổi, động mạch
cứng hơn, độ dãn giảm, vận tốc sóng mạch có thể lên tới 20 m/giây. Do đó
sóng phản hồi trở về vào lúc van động mạch chủ mở. Hậu quả là áp lực tâm
thu cao, áp lực tâm trƣơng giảm và áp lực mạch gia tăng.
- Hệ thống renin và angiotensin
Hệ thống renin - angiotensin - aldosteron có vai trò quan trọng trong
điều hoà huyết áp cả ở ngƣời bình thƣờng và ngƣời mắc tăng huyết áp. Renin
đƣợc tổng hợp và phóng thích từ cấu trúc cạnh vi cầu thận, có vai trò xúc tác
chuyển angiotensinogen thành angiotensin I. Qua trung gian của men chuyển,
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
10
angiotensin I đƣợc chuyển thành angiotensin II. Angiotensin II có tác dụng
trực tiếp co mạch cản, kích thích tổng hợp và phóng thích aldosterone, kích
thích tái hấp thu natri từ ống thận, ức chế phóng thích renin, kích thích tiết
ADH và tăng hoạt giao cảm.
Angiotensin II còn có tác động tăng trƣởng và tăng sinh tế bào, thúc đẩy
tế bào vừa tăng sinh vừa phì đại. Angiotensin II tác động đƣợc qua trung gian
thụ thể. Đã xác định đƣợc 2 thụ thể chính là AT1 và AT2. Thụ thể AT1 khi
đƣợc kích hoạt bởi angiotensin II sẽ cho các tác dụng nêu trên. Ngƣợc lại, thụ
thể AT2 khi đƣợc angiotensin II kích hoạt sẽ làm giãn mạch, chống tăng trƣởng
và có thể chống thiếu máu cục bộ. Sự tạo lập angiotensin II khu trú ở các cơ
quan có thể qua đƣờng khác với qua trung gian men chuyển. Ở tim và mạch
máu, angiotensin II còn tạo lập đƣợc qua đƣờng chymase. Hoạt động của hệ
renin – angiotensin khu trú có thể đóng vai trò quan trọng trong bệnh tim mạch.
Renin đƣợc tăng tiết khi tƣới máu thận giảm. Tăng huyết áp tiên phát có
thể có renin máu thấp hoặc renin máu cao. Tuy nhiên, thuốc ức chế men chuyển
và thuốc chẹn thụ thể AT1 của angiotensin II có hiệu quả hạ huyết áp trên cả
1.3.1 Tỷ lệ tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2
Tăng huyết áp gặp ở khoảng 70% bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2và gây
ra khoảng 35 – 45% các biến chứng tim mạch và biến chứng thận ở quần thể
đái tháo đƣờng. Ở nghiên cứu NHANES II với định nghĩa tăng huyết áp khi
huyết áp lớn hơn hoặc bằng 160/95 mmHg, tỷ lệ tăng huyết áp ở những ngƣời
tuổi từ 65 đến 74 tăng theo mức đƣờng máu, khoảng 60% ở bệnh nhân đái
tháo đƣờng, 50,7% ở bệnh nhân rối loạn dung nạp đƣờng máu và 38,3% ở
bệnh nhân có đƣờng máu bình thƣờng. Theo NHANES III với định nghĩa tăng
huyết áp khi huyết áp lớn hơn hoặc bằng 140/90 mmHg, có 71% bệnh nhân
đái tháo đƣờng có tăng huyết áp và tuổi càng cao, thời gian bệnh càng dài thì
nguy cơ tăng huyết áp càng tăng [52], [53].Thời điểm đái tháo đƣờng mới
phát hiện, chỉ có khoảng 50% bệnh nhân có tăng huyết áp, tăng lên 80% khi
có microalbumin niệu và trên 90% khi có macroalbumin niệu [53], [58]. Khi
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
12
có tăng huyết áp phối hợp với đái tháo đƣờng, nguy cơ bệnh mạch vành tăng
lên gấp 3 lần, nguy cơ TBMN và tỷ lệ tử vong chung tăng gấp 2 lần và tăng
huyết áp gây trên 75% các biến chứng tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đƣờng.
Văn Hữu Tài (2014) nghiên cứu về tỷ lệ tăng huýet áp và một số yếu tố liên
quan ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týpe 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa
khoa tỉnh Đắc Lắc cho thấy tỉ lệ tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng
týpe 2 là 77,5% [31]. Có 5 yếu tố liên quan độc lập với tăng huyết áp ở bệnh
nhân đái tháo đƣờng týpe 2 là: Tuổi bệnh nhân với PR = 1,3 (khi tăng mỗi 10
tuổi); thời gian đái tháo đƣờng với PR = 2,0, thừa cân – béo phì với PR = 1,5;
ăn mặn với PR = 1,3 và protein niệu dƣơng tính với PR = 1,4 [31]. Nghiên
cứu đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týpe 2 có
tăng huyết áp tại bệnh viện 198- Bộ Công an, tác giả Nguyễn Thu Trang và
cộng sự (2013) cho biết tỷ lệ THA ở nhóm BN ĐTĐ týp 2 chiếm 69,2%. Tỷ
lệ THA ở nhóm tuổi < 50 tuổi là 33,3%, nhƣng ở nhóm tuổi 50-59 tỷ lệ này là
nồng độ cation và anion nội bào gây thay đổi nồng độ natri trong tế bào nội
mạc mạch máu gây co mạch.
1.3.3. Một số biến chứng của bệnh nhân đái tháo đường týp 2 có tăng huyết áp
1.3.3.1. Biến chứng mắt
Biến chứng mắt do đái tháo đƣờng là một trong những biến chứng mạn
tính thƣờng gặp. Biến chứng xuất hiện sớm nhƣ giảm thị lực, đục thuỷ tinh
thể, tăng nhãn áp. Thƣờng gặp nhất là bệnh võng mạc do đái tháo đƣờng.
Bệnh đƣợc phân loại nhƣ sau [2], [3]:
- Bệnh võng mạc không tăng sinh: giai đoạn sớm, biểu hiện: Vi phình
mạch, xuất huyết, xuất tiết, phù võng mạc
- Bệnh võng mạc tiền tăng sinh: Thiếu máu vùng ngoại vi, nhiều đám
bông trên võng mạc, những bất thƣờng vi mạch trong võng mạc, xuất huyết
nặng trong võng mạc
- Bệnh võng mạc tăng sinh: Tăng sinh mao mạch, tổ chức xơ tại võng
mạc, xuất huyết trong thuỷ tinh thể, bong võng mạc, tăng nhãn áp
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
14
Bệnh võng mạc do đái tháo đƣờng là nguyên nhân chủ yếu gây mù loà ở
bệnh nhân đái tháo đƣờng. Có khoảng 10% bệnh nhân đái tháo đƣờng có bệnh
lý võng mạc và sau 10 năm là 30% đến 50%. Tiến triển của bệnh phụ thuộc
vào nhiều yếu tố trong đó có vai trò rất quan trọng của tăng huyết áp. Quan
sát từ các thử nghiệm lâm sàng cho thấy có mối liên hệ giữa tăng huyết áp và
mức độ nặng của bệnh lý võng mạc đái tháo đƣờng. Tăng huyết áp ảnh hƣởng
tới huyết động làm tổn thƣơng tế bào nội mạc mao mạch võng mạc, thúc đẩy
tiến triển bệnh lý võng mạc. Theo nghiên cứu UKPDS thì kiểm soát tốt huyết
áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2 có thể làm giảm nguy cơ tiến triển bệnh
lý võng mạc do đái tháo đƣờng .
1.3.3.2. Biến chứng thận
Bệnh thận do đái tháo đƣờng là nguyên nhân chính gây suy thận mạn
hạ áp nào có tác dụng bảo vệ thận thì còn nhiều tranh cãi. Dựa trên hiệu quả
hạ huyết áp, ít tác dụng phụ, dựa trên các bằng chứng về nghiên cứu, các hiệp
hội đái tháo đƣờng đều thống nhất dùng thuốc ức chế men chuyển và thuốc
đối kháng AT2 nhƣ là chỉ định hàng đầu trên bệnh nhân đái tháo đƣờng tăng
huyết áp có microalbumin niệu trên 30 mg/24h, khi không có chống chỉ định
và đề ra mục tiêu hạ huyết áp < 125/75 mmHg ở các bệnh nhân này.
1.3.3.3. Bệnh động mạch vành
Biến chứng tim mạch là biến chứng thƣờng gặp nhất ở bệnh nhân đái tháo
đƣờng, trong đó bệnh mạch vành là nguyên nhân gây tử vong nhiều nhất. Hơn
75% trƣờng hợp tử vong do biến chứng tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đƣờng là
do nhồi máu cơ tim cấp. Tần suất mắc bệnh động mạch vành ở bệnh nhân đái
tháo đƣờng týp 2 tăng gấp 2 – 4 lần so với ngƣời bình thƣờng, đặc biệt là tỷ lệ
nhồi máu cơ tim cũng nhƣ tỷ lệ biến chứng sau nhồi máu cơ tim ở bệnh nhân đái
tháo đƣờng týp 2 đều cao hơn nhóm không mắc đái tháo đƣờng rất rõ rệt. Ở
bệnh nhân đái tháo đƣờng, các triệu chứng của bệnh mạch vành thƣờng nghèo
Copyright: Tài liệu đại học ©