Sử sụng kiến thức tiến hóa trong dạy học phần
sinh thái học - Sinh học 12, trung học
phổ thông Trương Thị Thu Hằng Trường Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Giáo dục học : 60 14 10
Người hướng dẫn : GS.TS. Đinh Quang Báo
Năm bảo vệ: 2013
87 tr .

Abstract. Nghiên cứu các cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan đến đề tài. Phân tích
cấu trúc nội dung chương trình phần Sinh thái học Sinh học 12 làm cơ sở để vận dụng
kiến thức tiến hóa khi giảng dạy phần này. Phân tích các kiến thức tiến hóa có thể vận
dụng để dạy nội dung kiến thức sinh thái. Từ đó tìm ra mối liên quan giữa kiến thức
sinh thái với kiến thức tiến hóa để vận dụng vào việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội một
số kiến thức sinh thái học. Thiết kế các bài tập, câu hỏi để vận dụng kiến thức tiến hóa
khi dạy sinh thái học. Xác định các phương pháp, biện pháp để vận dụng tiến hóa vào
việc tổ chức học sinh lĩnh hội một số kiến thức sinh thái. Thực nghiệm sư phạm để
kiểm tra hiệu quả của phương pháp đã đề xuất.
Keywords.Phương pháp dạy học; Sinh thái học; Tiến hóa; Sinh học
Content.
1. Lý do chọn đề tài
Đổi mới giáo dục và đào tạo ở Việt Nam là một tất yếu khách quan thể hiện quy
luật về quy định của xã hội đối với giáo dục.
Nội dung, chương trình giáo dục được xây dựng theo hướng chuẩn hóa, hiện đại
hóa, tiếp cận với trình độ tiên tiến khu vực, thế giới, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực
chất lượng cao cho các lĩnh vực kinh tế, xã hội của đất nước, nâng cao chất lượng toàn

Sinh thái học là một khoa học tổng hợp từ nhiều nội dung của các môn khoa
học khác, đặc biệt các môn khoa học chuyên khoa. Với đặc trưng của kiến thức sinh
thái là “tích hợp các khoa học sinh học”. Để làm rõ các vấn đề về sinh thái phải tìm
trong các thành tựu của khoa học sinh học: tế bào học, sinh học cơ thể, phân loại học,
di truyền học, tiến hóa… Trong đó kiến thức tiến hóa được tích hợp nhiều trong kiến
thức sinh thái.
Trong chương trình Sinh học phổ thông, kiến thức tiến hóa và sinh thái đều
được giảng dạy ở lớp 12. Phần tiến hóa được giảng dạy trước phần sinh thái. Vì vậy,
việc vận dụng kiến thức tiến hóa để tổ chức cho học sinh lĩnh hội kiến thức phần sinh
thái là rất cần thiết và khả thi hiện nay.
Xuất phát từ ý nghĩa trên, với mong muốn nâng cao hiệu quả dạy học Sinh thái
học và tiến hóa, chúng tôi chọn đề tài: “Sử dụng kiến thức tiến hóa trong dạy học phần
Sinh thái học – Sinh học 12, trung học phổ thông.”
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu những phương pháp để tổ chức cho học sinh học phần Sinh thái
học – Sinh học 12 trên cơ sở huy động kiến thức đã học về tiến hóa nhằm nâng cao
chất lượng dạy và học kiến thức sinh thái, củng cố vững chắc kiến thức tiến hóa cho
học sinh.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu các cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan đến đề tài.
- Phân tích cấu trúc nội dung chương trình phần Sinh thái học Sinh học 12 làm
cơ sở để vận dụng kiến thức tiến hóa khi giảng dạy phần này.
- Phân tích các kiến thức tiến hóa có thể vận dụng để dạy nội dung kiến thức
sinh thái. Từ đó tìm ra mối liên quan giữa kiến thức sinh thái với kiến thức tiến hóa để
vận dụng vào việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội một số kiến thức sinh thái học.
- Thiết kế các bài tập, câu hỏi để vận dụng kiến thức tiến hóa khi dạy sinh thái
học.
- Xác định các phương pháp, biện pháp để vận dụng tiến hóa vào việc tổ chức
học sinh lĩnh hội một số kiến thức sinh thái.
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra hiệu quả của phương pháp đã đề xuất.

nước về giáo dục phổ thông, tổng hợp các quan điểm, lý luận, công trình liên quan đến
vấn đề nghiên cứu.
+ Nghiên cứu nội dung kiến thức tiến hóa trong chương trình THPT.
+ Nghiên cứu cấu trúc nội dung phần sinh thái trong chương trình THPT.
+ Nghiên cứu khả năng vận dụng kiến thức tiến hóa để tổ chức hoạt động dạy
học sinh thái.
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Điều tra thực trạng vận dụng kiến thức tiến hóa trong dạy học phần sinh
thái học.
+ Điều tra chất lượng của học sinh thông qua quan sát, điều tra - khảo sát bằng
phiếu hỏi, tìm hiểu vở ghi của học sinh.
+ Thực nghiệm sư phạm, tổng kết kinh nghiệm,
+ Tham vấn chuyên gia.
- Nhóm phương pháp xử lý thông tin: Định lượng, định tính, thống kê và phân
tích thống kê.
10. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn dự kiến được trình bày theo 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài
Chương 2: Vận dụng kiến thức tiến hóa để tổ chức dạy học phần Sinh thái học
- Sinh học 12 THPT
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
TÀI LIỆU THAM KHẢO
A. Tài liệu tiếng Việt
1. Nguyễn Thị Ngọc Ân (2003), Sinh học môi trường. Nhà xuất bản Nông nghiệp,
Thành phố Hồ Chí Minh.
2. Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (2000), Lý luận dạy học sinh học phần
đại cương. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
3. Đinh Quang Báo (1995), Dạy học sinh học ở trường phổ thông theo hướng hoạt
động hóa người học. Kỷ yếu hội thảo khoa học đổi mới phương pháp dạy học

Nhung, Nguyễn Thị Thu Trang (2008), Giới thiệu giáo án Sinh học 12. Nhà
xuất bản Hà Nội.
18. Ngô Văn Hưng (Chủ biên), Lê Hồng Điệp, Nguyễn Thị Hồng Liên (2009),
Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng trong chương trình trung học phổ
thông – Môn Sinh học lớp 12 (THPT). Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
19. Trần Kiên, Phan Nguyên Hồng (1990), Sinh thái học đại cương. Nhà xuất bản
Giáo dục, Hà Nội.
20. Trần Kiên, Hoàng Đức Nhuận, Mai Sỹ Tuấn (2000), Sinh thái học và môi
trường. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
21. Đặng Hữu Lanh (Chủ biên), Trần Ngọc Danh, Mai Sỹ Tuấn (2000), Bài tập
Sinh học 12. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
22. Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Thoa, Trần Văn Tính (20090. Tâm lý học
giáo dục. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.
23. Phan Thanh Quang (2001), Sự sống nguồn gốc và quá trình tiến hóa. Nhà xuất
bản Giáo dục, Hà Nội.
24. Dương Tiến Sỹ (1999), Giáo dục môi trường qua dạy học sinh thái học lớp 11
phổ thông trung học. Luận án tiến sĩ khoa học sư phạm – tâm lý, trường Đại học
sư phạm Hà Nội.
25. Nguyễn Đức Thành, Nguyễn Văn Duệ (2002), Dạy học sinh học ở trường
trung học phổ thông- Tập 2. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội
26. Huỳnh Quốc Thành (2008), Kiến thức cơ bản Sinh hoc 12. Nhà xuất bản Đại
học Quốc gia Hà Nội.
27. Đỗ Lê Thăng (2001), Di truyền học quần thể. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
28. Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Ký, Vũ Văn Tảo, Bùi Tường (2001), Quá trình
dạy - tự học. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội
29. Lê Đình Trung (1999), 150 câu hỏi và trả lời về tiến hóa, sinh thái học, cơ sở
chọn giống. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.
30. Nguyễn Quang Vinh, Bùi Đình Hội, Đào Xuân Long (2002), Sổ tay kiến thức
sinh học trung học phổ thông. Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội.
31. Phạm Viết Vượng (2001), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học (Giáo trình