CHÀO MỪNG QUÝ
THẦY CÔ VỀ DỰ
CHUYÊN ĐỀ
MÔN:NGỮ VĂN 8
Năm học 2004-2005

Môn:Tiếng Việt. Tiết 17
Bài:TỪ NGỮ ĐỊA
PHƯƠNG VÀ BIỆT
NGỮ XÃ HỘI

Môn:Tiếng Việt Tiết 17
Bài:TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI
I/TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
Quan sát những từ in đậm trong các ví dụ sau đây:
Sáng ra bờ suối ,tối vào hang
Cháo bẹ măng tre vẫn sẵn sàng
(Hồ Chí Minh,Tức cảnh Pác Pó)
Khi con tu hú gọi bầy
Trái chiêm đang chín,trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt, đầy sân nắng đào
(Khi con tu hú-Tố Hữu)

Bắp và bẹ ở đây đều có nghĩa là “ngô”,Trong 3 từ
bắp,bẹ và ngô,từ nào là từ địa phương,từ nào được sử
dụng phổ biến trong toàn dân?
Từ địa phương Từ toàn dân
bẹ
bắp

Khác với từ ngữ toàn dân,từ ngữ địa phương
là từ ngữ chỉ sử dụng ở một(hoặc một số) địa
phương nhất định

Môn:Tiếng Việt Tiết 17
Bài:TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI
I/TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
II/BIỆT NGỮ XÃ HỘI
Đọc ví dụ sau:
a)Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị
những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến…Mặc dầu non một năm
ròng mẹ tôi không gửi cho tôi lấy một lá thư,nhắn người thăm tôi
lấy một vài lời và gửi cho tôilấy một đồng quà.
Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:
-Không !Cháu không muốn vào.Cuối năm thế nào mợ cháu
cũng về
?Tại sao trong đoạn văn này,có chỗ tác giả dùng từ mẹ,có
chỗ tác giả dùng từ mợ?Trước cách mạng tháng Tám
1945,tầng lớp nào trong xã hội nước ta,mẹ được gọi là
mợ,cha được gọi bằng cậu?

-Mẹ và mợ là hai từ đồng nghĩa.Tác giả dùng từ
mẹ để miêu tả những suy nghĩ của nhân vật,dùng
từ mợ để nhân vật xưng hô đúng với đối tượng và
hoàn cảnh giao tiếp
-Tầng lớp trung lưu thường dùng các từ mợ để gọi
mẹ,cậu để gọi cha
Vậy các từ mẹ,cha là từ toàn dân,còn từ cậu,mợ là biệt
ngữ xã hội



Môn:Tiếng Việt Tiết 17
Bài:TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI
I/TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
II/BIỆT NGỮ XÃ HỘI
III/SỬ DỤNG TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI
Đọc đoạn văn sau và cho biết có nên nói như vậy
với mọi người hay không?Vì sao?
-Con ơi!Con ra trước cươi lấy cho mệ cấy chủi. Đi
cho khéo không cứ bổ cảy trục cúi đó nghe.
-Mệ ơi!con có chộ cấy chủi mô mồ
-Hai câu trên sử dụng những từ của địa phương(Miền
Trung)do đó khi nói với mọi người không nên sử dụng
những từ ngữ như vậy khiến cho người nghe không
hiểu.

?Tại sao trong các đoạn văn,thơ sau đây,tác giả vẫn dùng một
số từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội?
- Đồng chí mô nhớ nữa
Kể chuyện Bình Trị Thiên
Cho bầy tui nghe ví
Bếp lửa rung rung đôi vai đồng chí
-Thưa trong nớ hiện chừ vô cùng gian khổ,
Đồng bào ta phải kháng chiến ra ri
(Theo Hồng Nguyên,Nhớ)
-Cá nó để dằm thượng áo ba đờ suy,khó mõi lắm
(Nguyên Hồng,Bỉ vỏ)
Qua 2 đoạn trích của 2 tác giả ta thấy họ vẫn sử dụng từ
địa phương và biệt ngữ xã hội vì để tô đậm thêm màu sắc
địa phương ,màu sắc tầng lớp xã hội,tính cách nhân vật

IV/LUYỆN TẬP.
Bài tập 1:Tìm một số từ ngữ địa phương nơi em ở
hoặc ở vùng khác mà em biết.Nêu từ ngữ toàn dân
tương ứng?(Theo mẫu trong Sgk)
Bài tập 2:Tìm một số từ ngữ của tầng lớp học sinh
hoặc tầng lớp xã hội khác mà em biết và giải thích
nghĩa của các từ đó?(Cho ví dụ minh họa)

Bài tập 3:Trong những trường hợp giao tiếp sau
đây,trường hợp nào nên dùng từ ngữ địa phương,trường
hợp nào không nên dùng từ ngữ địa phương
a)Người nói chuyện với mình là người cùng địa
phương(Nên)
b)Người nói chuyện với mình là người địa phương
khác(không nên)
c)Khi phát biểu ý kiến ở lớp(không nên)
d)Khi làm bài tập làm văn(có thể)
e)Khi viết đơn từ,báo cáo gửi thầy cô giáo.(không nên)
g)Khi nói chuyện với người nước ngoài bằng tiếng
Việt(không nên)

Bài tập củng cố:Chọn câu trả lời Đúng hoặc Sai cho
các nhận định sau:
Từ ngữ địa phương là từ ngữ được sử dụng rộng rãi
trong cả nước
5
432
10

Bài tập củng cố:Chọn câu trả lời Đúng hoặc Sai cho

-Chuẩn bị bài:Trợ từ,thán từ
+Thế nào là trợ từ?Tìm các trợ từ thường gặp?
+Thế nào là thán từ?Thán từ có mấy loại chính?