Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại
I. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH KINH TẾ ĐỐI
VỚI HỢP TÁC XÃ
1. Khái niệm và đặc điểm hợp tác xã (HTX)
1.1. Khái niệm
HTX là loại hình kinh tế tập thể, do những người lao động và các tổ chức
có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của
pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau
thực hiện hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, và cải thiện
đời sống, góp phần phát triển kinh tế xã hội
1.2. Đặc điểm
HTX vừa là tổ chức kinh tế vừa là tổ chức xã hội:
+ Là một tổ chức kinh tế , HTX là một doanh nghiệp được thành lập nhằm
phát triển sản xuất, kinh doanh có hiệu quả, bảo đảm lợi ích của người lao động
của tập thể và của xã hội.
+ Là một tổ chức xã hội, HTX là nơi người lao động nương tựa và gíup
đỡ lẫn nhau trong sản suất cũng như trong đời sống vật chất và tinh thần.
1.3. Các nguyên tắc tổ chức, hoạt động của hợp tác xã :
Nguyên tắc và hoạt động của hợp tác xã là những khuôn khổ pháp lý để
xây dựng các văn bản pháp luật về tổ chức quản lý và hoạt động của các hợp tác
xã. Nó còn là tiêu chí để phân biệt các hợp tác xã với các doanh nghiệp thuộc
các thành phần kinh tế khác.
Hợp tác xã tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc sau đây:
- Tự nguyện: mọi cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có đủ điều kiện theo
quy định của Luật hợp tác xã, tán thành Điều lệ hợp tác xã đều có quyền gia
nhập hợp tác xã; xã viên có quyền ra hợp tác xã theo quy định của Điều lệ hợp
tác xã;
Trang
1
Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại
- Dân chủ, bình đẳng và công khai: xã viên có quyền tham gia quản lý,

b) Ưu đãi lệ phí đăng ký hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định
của pháp luật về phí và lệ phí.
2.3. Đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực
nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp, ngoài việc được hưởng
chính sách hỗ trợ, ưu đãi quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này còn được
hưởng chính sách hỗ trợ, ưu đãi sau đây:
a) Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng;
b) Giao đất, cho thuê đất để phục vụ hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp
hợp tác xã theo quy định của pháp luật về đất đai;
c) Ưu đãi về tín dụng;
d) Vốn, giống khi gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh;
đ) Chế biến sản phẩm.
2.4. Chính phủ quy định chi tiết Điều này căn cứ vào lĩnh vực, địa bàn,
điều kiện phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ của đất nước và trình độ
phát triển của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.
3. Vai trò của các chính sách và các nhân tố tác động đến hoạt động
HTX
Nhà nước thực hiện các chính sách sau đây đối với HTX:
- Ban hành và thực hiện các chính sách, các chương trình hỗ trợ phát triển
HTX về đào tạo cán bộ, phát triển nguồn nhân lực, đất đai, tài chính, tín dụng,
xây dựng quỹ hỗ trợ phát triển HTX, áp dụng khoa học và công nghệ, tiếp thị và
mở rộng thị trường, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng; tạo điều kiện để HTX được
tham gia các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước.
- Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để HTX phát triển.
Trang
3
Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại
- Bảo đảm địa vị pháp lý và điều kiện sản xuất, kinh doanh của HTX bình
đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác.
- Bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của HTX theo qui định của pháp luật;

Nhà nước, làm yếu đi tính năng động, sáng tạo, tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm
của HTX, mà nhằm tạo những điều kiện cần thiết cho HTX đổi mới và không
ngừng phát triển, tạo ra sự bình đẳng giữa HTX với các doanh nghiệp thuộc các
thành phần kinh tế khác nhau.
Trong cơ chế thị trường, Nhà nước dựa vào hệ thống pháp luật và hệ
thống chính sách để quản lý và điều chỉnh mối quan hệ giữa các ngành, các lĩnh
vực, giữa các vùng, giữa các thành phần kinh tế, giữa phát triển kinh tế và xã hội
nhằm bảo đảm cho nền kinh tế phát triển cân đối, hài hòa, ổn định, bền vững
và bảo đảm công bằng xã hội theo định hướng XHCN. Việc Nhà nước thực hiện
chính sách hỗ trợ đối với HTX không làm ảnh hưởng đến sự bình đẳng giữa
HTX với các doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với HTX
không ngoài mục đích nhằm bảo đảm địa vị pháp lý và điều kiện để HTX có thể
thực sự bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp
pháp của HTX.
II. NHỮNG BẤT CẬP VÀ ĐỀ SUẤT SỬA DỔI, BỔ SUNG CHÍNH
SÁCH ĐỐI VỚI HỢP TÁC XÃ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
1. Tác động của chính sách kinh tế đến hoạt động của các Hợp tác xã
O nước ta hiện nay
1.1. Tác động của chính sách đ=t đai
Tổng hợp từ 30 tỉnh - thành phố, đến cuối năm 2011, có 1.588 HTX
(chiếm 8,1%) được giao khoảng 1.752ha đất không thu tiền, 901 HTX (4,6%)
được thuê 10.305ha đất, 2.978 HTX (15,3%) có đất làm trụ sở với tổng diện tích
gần 10ha và 871 HTX (4,5%) được cấp giấy Chứng nhận quyền sử dụng 648ha
đất. Điều tra gần đây của Bộ KH&ĐT cho thấy các HTX cả nước đang quản lý
Trang
5
Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại
sử dụng 697.362.165m2 đất, bình quân 48.094m2/HTX, trong đó số đất đã cấp
"sổ đỏ" là 94.124.214 m2 (khoảng 13,5%).
Thực tế đến nay, còn nhiều HTX chưa có trụ sở làm việc, phần lớn lấy

tiến bộ công nghệ mới, như năm 2005 là 95 tỷ đồng, kinh phí tăng đều các năm,
đến 2011 là 220 tỷ đồng và năm 2012 là 248 tỷ đồng.
Từ báo cáo Bộ Công Thương các năm 2006 - 2011 cũng có gần 200 dự
án các tỉnh đăng ký cho HTX thụ hưởng các dự án đào tạo nghề, xây dựng mô
hình trình diễn kỹ thuật và chuyển giao công nghệ. UBND các tỉnh - thành phố
chỉ đạo các sở ngành chức năng hỗ trợ các HTX về công nghệ sinh học, giống
mới, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi… đã tác động tích cực phát triển sản
xuất kinh doanh cho các HTX.
Khảo sát các hoạt động khuyến nông, lâm, ngư và khuyến công chưa gắn
kết và phát huy vai trò khoa học công nghệ cho khu vực KTTT. Hiện chưa có cơ
chế khuyến khích các cơ quan nghiên cứu khoa học, công nghệ liên kết với HTX
để chuyển giao tiến bộ công nghệ, hay nghiên cứu sản phẩm mới từ các nguồn
nguyên liệu có sẵn trong nước.
1.3. Tác động của chính sách tín d@ng
Tháng 12/2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số
41/2010/NĐ-CP "về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông
thôn". Cũng trong năm 2010 Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số
63/2010/QĐ-TTg "về chính sách hỗ trợ nhằm giảm thất thoát sau thu hoạch đối
với nông sản, thủy sản" (sau đó ngày 2/11/2011, Thủ tướng Chính phủ có ban
hành Quyết định số 65/2011/QĐ-TTg về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của
Quyết định 63/2010/QĐ-TTg của Chính phủ).
Các quyết định này đã mở ra cơ chế, chính sách ưu đãi cho các hợp tác xã
(HTX), tổ hợp tác, chủ trang trại, hộ gia đình, hộ kinh doanh, ở khu vực nông
thôn được vay vốn ngân hàng đến 500 triệu đồng không cần phải thế chấp tài
Trang
7
Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại
sản mà chỉ bằng tín chấp theo đúng quy định của pháp luật. Nghĩa là khi tổ chức,
cá nhân có đủ tư cách pháp nhân và có phương án sản xuất kinh doanh khả thi,
hiệu quả là được tiếp cận với nguồn vốn này. Các đối tượng này cũng được hỗ

pháp luật nhưng chỉ có 1 HTX sử dụng vốn vay của Ngân hàng Nông nghiệp.
Có 4/17 đơn vị chưa có nhu cầu vay vốn. Các HTX chưa vay vốn hầu hết là do
thiếu điều kiện để được vay vốn Ngân hàng như chưa có phương án sản xuất
kinh doanh khả thi, hiệu quả Ông Giao cho biết thêm, Ngân hàng luôn quan
tâm tạo điều kiện thuận lợi để các khách hàng thuộc lĩnh vực nông nghiệp và
nông thôn vay vốn, nên trong năm nay Ngân hàng sẽ phối hợp với Liên minh
HTX tỉnh tổ chức họp bàn biện pháp để đưa nguồn vốn đến các HTX, tổ hợp
tác, chủ trang trại, hộ kinh doanh theo tinh thần Nghị định 41 và Quyết định
65 của Thủ tướng Chính phủ.
Mỗi bên đều đưa ra lý lẽ của mình, còn thực tế chính sách quy định hỗ trợ
cho HTX nông nghiệp trong thời gian qua vẫn có nhiều HTX chưa tiếp cận
được. Do đó, tỉnh cần phải có cơ chế hỗ trợ hoặc có quỹ hỗ trợ HTX thì HTX
mới dễ tiếp cận được nguồn vốn kích cầu của Chính phủ nhằm đầu tư phát triển
nông nghiệp-nông dân-nông thôn.
2. Đề xuất sửa đổi, bổ sung chính sách đối với HTX
- HTX được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ, ưu đãi của nhà nước. Đặc
biệt, đối với HTX, liên hiệp HTX hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư, diêm
nghiệp ngoài việc được hưởng chính sách hỗ trợ, ưu đãi theo quy định chung thì
còn được hưởng chính sách hỗ trợ, ưu đãi về đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng;
Giao, cho thuê đất để phục vụ hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
theo pháp luật về đất đai; Vốn, giống khi gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh;
Chế biến sản phẩm.
- Cần bổ sung chính sách tín dụng ưu đãi về vốn, thời hạn…đối với HTX
hoạt động trong nông, lâm, ngư, diêm nghiệp. Đặc biệt có cơ chế để tạo điều
kiện cho những HTX này trong tiếp cận nguồn vốn.
Trang
9
Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại
- Đối với HTX hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp cần được
ưu đãi về tín dụng. “Đặc thù của những HTX này là vốn góp không đáng kể vì

xa bờ. Bên cạnh đó là chính sách hỗ trợ về vốn, cơ sở vật chất ban đầu để tạo
điều kiện cho hợp tác xã phát triển; quy định rõ chính sách hỗ trợ về nhân lực
cho hợp tác xã, trong đó cần có cơ chế nhà nước đào tạo, tăng cường cán bộ có
năng lực.
- Nên có chính sách miễn giảm thuế đối với những sản phẩm dịch vụ mà
hợp tác xã cung cấp trực tiếp cho xã viên; mở rộng phạm vi ưu đãi về thuế,
không chỉ thuế riêng thu nhập doanh nghiệp. Đại biểu cũng đồng tình bổ sung
ưu đãi về chính sách tín dụng đối với các hợp tác xã nông nghiệp và chính sách
tiêu thụ sản phẩm bởi khó khăn lớn nhất của hợp tác xã nông nghiệp là khả năng
tiếp cận vốn tín dụng và điều kiện hoạt động, phát triển.
- Đề nghị cần cải tổ quy định về tổ chức bộ máy hợp tác xã. Bởi thực tế
hiện nay tổ chức bộ máy hợp tác xã được thiết kế chưa hợp lý. Về danh nghĩa,
bộ phận có vị trí cao nhất, quan trọng nhất của hợp tác xã là đại hội xã viên.
Theo quy định 1 năm, hợp tác xã tiến hành đại hội 1 lần. Tuy nhiên, đại biểu
tham dự đại hội nhìn chung còn thiếu kinh nghiệm quản lý, tổ chức sản xuất,
kinh doanh, dẫn tới khả năng đóng góp ý kiến để định hướng, xây dựng kế
hoạch sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã còn hạn chế. Dẫn tới, tất cả nhiệm vụ
từ xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh đến tổ chức triển khai thực hiện hầu
như được “khoán trắng” cho ban quản trị và không ai giám sát, kiểm tra,…
- Cần cho phép Hội đồng quản trị hợp tác xã được quyền xây dựng kế
hoạch sản xuất, kinh doanh; được thuê người giỏi làm chủ nhiệm để triển khai
thực hiện nhiệm vụ đề ra trong kế hoạch và được hưởng lương theo kết quả kinh
doanh của hợp tác xã. Hội đồng quản trị thực hiện chức năng giám sát việc thực
hiện kế hoạch và điều chỉnh kịp thời kế hoạch cho phù hợp với những biến động
của thị trường…
Trang
11
Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại
- Để đáp ứng nhu cầu chung về cung ứng dịch vụ đầu vào, tiêu thụ sản
phẩm đầu ra hoặc tạo việc làm cho thành viên, HTX được toàn quyền chủ động

cho HTX.
- Đối tượng tham gia HTX phần lớn là những người yếu thế, nhất là nông
dân có nhu cầu hợp tác để cạnh tranh trên thị trường. Do vậy, ngoài việc được
hưởng các chính sách áp dụng chung cho các thành phần kinh tế, dự thảo luật
quy định chính sách hỗ trợ, ưu đãi HTX cao hơn so với DN và so với Luật HTX
năm 2003. Tuy nhiên, để đảm bảo tính thống nhất trong các văn bản pháp luật
khi ban hành, việc quy định cụ thể mức ưu đãi thuế nên được thực hiện theo quy
định của pháp luật về thuế, không quy định tỷ lệ miễn, giảm thuế trong luật này.
Đồng thời, để chính sách hỗ trợ, ưu đãi phù hợp với lĩnh vực, địa bàn, điều kiện
phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ của đất nước và trình độ phát triển của
HTX, dự thảo luật giao Chính phủ quy định chi tiết chính sách hỗ trợ ưu đãi.
- HTX và các loại hình DN đều là các tổ chức kinh tế có tư cách pháp
nhân (trừ DN tư nhân). Hai loại hình tổ chức này có một số đặc điểm giống
nhau, cụ thể là: được thành lập hợp pháp; có điều lệ; có cơ cấu tổ chức; có tài
sản và tự chịu trách nhiện dân sự bằng tài sản. Theo đó, HTX cũng phải được
quản trị như DN, nhằm tiến hành hoạt động kinh doanh có hiệu quả. Dự thảo
luật đã quy định đầy đủ đặc điểm riêng của HTX và đặc điểm chung của tổ chức
kinh tế, trong đó nhiều nội dung tại quyền, nghĩa vụ, cơ cấu tổ chức của HTX
giống với DN.
Tuy nhiên, HTX có những đặc điểm riêng khác với DN, như: mục đích
hoạt động của HTX là tối đa hóa lợi ích cho thành viên thông qua việc đáp ứng
nhu cầu chung của thành viên về sản phẩm, dịch vụ, hoặc tạo việc làm, nâng cao
thu nhập cho thành viên một cách hiệu quả hơn so với việc để từng thành viên
đơn lẻ thực hiện; hoạt động của HTX tác động trực tiếp vào hoạt động kinh tế
của các thành viên (tức giao dịch nội bộ và không vì mục tiêu lợi nhuận) nhằm
đem lại lợi nhuận cho các thành viên. Đây là điểm khác biệt so với loại hình DN
vì mục đích hoạt động của DN và cổ đông DN là lợi nhuận, hoạt động của DN
Trang
13
Học phần: Phân tích chính sách kinh tế, thương mại

Trang
15