NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
(Hồi hương ngẫu thư)
Hạ Tri Chương
I. VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
1. Tác giả
Hạ Tri Chương (659 - 744), người Vĩnh Hưng, Việt
Châu (nay thuộc huyện Tiêu Sơn, tỉnh Chiết Giang). Ông
đỗ tiến sĩ năn 695, học tập và làm quan ở kinh đô Trường
An trên 50 năm. Ông là bạn vong niên với Lí Bạch. Hạ
Tri Chương tính tình phóng khoáng, thích uống rượu,
làm thơ, tác phaamt còn để lại 20 bài, trong đó có bài
Hồi hương ngẫu thư nổi tiếng.
2. Tác phẩm
Hồi hương ngẫu thư là một bài thơ thất ngôn tứ tuyệt,
được xây dựng dựa trên một cái tứ độc đáo. Bài thơ thể
hiện tình yêu quê hương ngậm ngùi mà sâu sắc của nhà
thơ.
II. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Ngày xưa, nỗi nhớ quê hương thường thể hiện qua
nỗi sầu của người xa xứ. Song qua tiêu đề, có thể nhận
thấy, bài thơ này đã thể hiện tình yêu quê hương một
cách hoàn toàn khác: tình quê lại thể hiện ngay khi mới
đặt chân về đến quê nhà, ngay khi tưởng là được hạnh
phúc và vui mừng nhất.
2. Nhận biết về phép đối trong hai câu thơ đầu và nêu
tác dụng của nó:
Hai câu đầu của bài thơ này có hình thức tiểu đối:
Thiếu tiểu li gia / lão đại hồi, Hương âm vô cải / mấn
mao tồi. Hai câu đối, mỗi câu hai vế, mỗi vế có hai bộ
phận đối nhau rất chỉnh. Lí gia đối với đại hồi, hương âm
đối với mấn mao là chỉnh cả ý lẫn lời ; thiếu tiểu đối với

Câu 1
Câu 2
Gợi ý:
a) Với câu 1, có thể nêu ra ba đáp án:
a1. Tự sự
a2. Biểu cảm
a3. Biểu cảm qua tự sự
b) Về câu thứ hai, cũng có thể nêu ra ba đáp án:
b1. Miêu tả
b2. Biểu cảm
b3. Biểu cảm qua miêu tả.
Tuỳ từng cách giải thích (căn cứ và dấu hiệu ngôn ngữ
hoặc căn cứ vào tình cảm và mục đích biểu hiện của bài
thơ) mà có thể đưa ra cách lựa chọn theo ý kiến của
mình.
4. Sự khác nhau về giọng điệu trong việc biểu hiện
tình cảm quê hương ở hai câu trên và hai câu dưới.
Gợi ý: có thể nêu ra những nhận xét sau:
- Giọng điệu của câu đầu (khi nói về những thay đổi
của thời gian và của con người) tuy có vẻ khách quan
nhưng đã hàm chứa cái phảng phất buồn.
- Hai câu sau thiên về tự sự và biểu cảm về sự xuất
hiện của đám trẻ nhỏ. Đám trẻ nhìn mà không biết,
không hiểu. Đó là một sự ngỡ ngàng. Nhưng chua chát
hơn, bọn trẻ coi nhà thơ như là một vị khách lạ từ xa tới.
Đó là một hiện thực, một hiện thực quá trớ trêu. Tác giả
chấp nhận điều đó và không khỏi không xót xa. Xa quê
lâu quá nay trở về trở thành kẻ lạ lẫm trên chính miền
quê mà không lúc nào nguôi thương nhớ. Giọng thơ ở hai
câu này tuy có chút hóm hỉnh song không giấu nổi nỗi