SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
Tên SKKN: DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC
HỌC TẬP CỦA HỌC SINH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ DẠY
MÔN TIN HỌC LỚP 11
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đối với trường THPT, vấn đề nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học là một
vấn đề cấp thiết hàng đầu. Ở trường THPT Phước Thiền trong một vài năm gần
đây chất lượng học tập của học sinh ở môn Tin học nói chung và riêng với môn
tin học lớp 11 chưa thật sự được tốt. Học sinh ở khối 11 đa số học sinh cho rằng
kiến thức tin học 11 là rất khó.
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng về việc học tập môn Tin học trong trường
tôi như đã nêu ở trên có nhiều nguyên nhân nhưng tôi thấy có 2 nguyên nhân cơ
bản dẫn đến kết quả học tập môn Tin học chưa được tốt :
1) Về phía học sinh (người học):
- Một bộ phận học sinh chưa xác định động cơ học tập của, dẫn đến chưa
nỗ lực phấn đấu.
- Học sinh thụ động trong quá trình học tập, chưa có phương pháp học tập.
2) Về phía giáo viên - nhà trường
- Điều kiện về trang thiết bị phục vụ cho việc giảng dạy chưa đầy đủ.
- Máy tính đã sử dụng qua nhiều năm chưa đáp ứng được nhu cầu học tập
đặc trưng của bộ môn.
Từ việc phân tích thực trạng và nguyên nhân như đã nêu ở trên tôi thấy muốn
nâng cao chất lượng học tập môn Tin học 11 là người giáo viên đứng lớp giảng
dạy cần phải làm cho học sinh của mình xác định đúng động cơ học tập bộ môn.
Giáo viên cần phải tích cực đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường ứng
dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học để gây hứng thú, phát huy tối
đa tính tích cực cho học sinh trong quá trình học tập. Trên cơ sở đã phân tích
thực trạng và nguyên nhân dẫn đến chất lượng học tập môn Tin học lớp 11 chưa
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
được tốt, vì vậy tôi chọn chuyên đề “Dạy học theo hướng phát huy tính tích cực

đời sống thực tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải
quyết vấn đề đặt ra, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được
phương pháp "làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không theo những khuôn mâu sẵn
có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo.
b. Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.
Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Nếu rèn luyện
cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo
cho học sinh lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi học sinh, kết quả
học tập sẽ được nhân lên gấp bội. Vì vậy, ngày nay người ta nhấn mạnh mặt
hoạt động học trong qúa trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập
thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường
phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có
sự hướng dẫn của giáo viên.
c. Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác.
Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồng
đều thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về
cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế
thành một chuỗi công tác độc lập.
Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ,
lớp hoặc trường. Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác
trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất
là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối
hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. Trong hoạt động theo
nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành
viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương
trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các
thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội.
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
d. Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò .

tin học lớp 11 chúng ta phải dạy cho học sinh kiến thức về lập trình và ngôn ngữ
lập trình, đây là phần kiến thức khó dạy đối với giáo viên và cũng là phần kiến
thức khó học đối với học sinh. Vì vậy với mỗi một giáo viên dạy tin học ở lớp
11 khi tiếp nhận giảng dạy ở một lớp nào thì ngay ở những tiết dạy đầu tiên
chúng ta cần nắm vững trình độ nhận thức của học sinh có thể phân loại thành
mấy mức khác nhau để từ đó với ta lựa chọn phương pháp dạy học tích cực cho
phù hợp. Ở mỗi tiết học tùy vào đặc điểm kiến thức của bài học, trình độ nhận
thức của học sinh chúng ta phải biết vận dụng một cách linh hoạt phương pháp
dạy học cổ truyền với phương pháp dạy học tích cực, khai thác tối đa các thiết bị
phương tiện dạy học hiện đại để hỗ trợ tốt nhất cho quá trình tiếp thu kiến thức
của học sinh theo chuẩn kiến thức kĩ năng của mỗi bài dạy.
Qua thời gian giảng dạy một số năm và nghiên cứu chương trình, SGK tin học
lớp 11, tôi thấy trong chương trình lớp 11 có 3 loại kiểu bài thường gặp đó là:
bài học kiến thức lí thuyết, bài tập và thực hành (trên phòng máy) và bài tập trên
lớp. Ở mỗi loại bài dạy này tôi xin trình bày một số cách làm để phát huy tính
tích cực học tập của học sinh như sau:
1. Với bài học kiến thức lí thuyết:
Ở loại bài học này kiến thức cũng thường được chia thành 2 mảng kiến thức
rõ ràng:
- Phần 1 là kiến thức về các khái niệm của ngôn ngữ lập trình, các thao tác, các
phép toán, các cấu trúc lệnh
- Phần 2 là các ví dụ về cách viết chương trình bằng ngôn ngữ lập trình có sử
dụng kiến thức của bài học và những kiến thức của các bài học trước đã biết.
Khi dạy những khái niệm Tin học đơn giản thì giáo viên có thể dùng phương
pháp thuyết trình + vấn đáp giới thiệu nội dung khái niệm sau đó đưa ra hoặc
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 5
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
yêu cầu học sinh lấy một số ví dụ để minh họa củng cố để học sinh nắm chắc
ngay nội dung khái niệm. Với những khái niệm Tin học trừu tượng, khó hiểu thì
giáo viên cần phải khai thác kĩ những kiến thức lý thuyết có liên quan mà học

kiện giáo viên nên cho chạy trực tiếp trên máy tính để khẳng định tính đúng đắn
của chương trình từ đó tạo dựng niềm tin cho học sinh. Cuối mỗi tiết học lí
thuyết giáo viên cần có thời gian thích hợp cho phần củng cố kiến thức và hướng
dẫn học sinh bài tập về nhà. Phần củng cố giáo viên nhấn mạnh những kiến thức
cơ bản trọng tâm học sinh cần phải nắm được. Giáo viên cần hướng dẫn học
sinh cách học bài ở nhà với những bài tập tương đối khó nên có thêm phần gợi ý
cách làm. Với những lớp học bình thường thì yêu cầu các em cố gắng giải quyết
hết phần bài tập cuối mỗi bài học trong SGK. Với học sinh những lớp khá giỏi
giáo viên có thể chọn lựa thêm một số bài tập trong sách bài tập tin học 11 để
cho các em làm thêm. Trong những giờ bài tập trên lớp ở cuối mỗi chương đầu
giờ giáo viên nên thu vở bài tập của một tổ nào đó để kiểm tra và đánh giá việc
làm bài tập ở nhà của học sinh. Có thể chấm vở bài tập của học sinh trong một
học kì 1 lần và lấy điểm đó làm điểm kiểm tra hệ số 1. Với những học sinh có
máy tính cá nhân tại nhà, giáo viên khuyên các em nên viết chương trình của
những bài tập khi các em đã làm trên giấy vào máy bằng ngôn ngữ lập trình
Pascal làm như vậy vừa là để khẳng định tính đúng đắn của chương trình các em
đã viết và cũng là để rèn luyện kĩ năng lập trình trên máy trực tiếp của các em.
Sau đây tôi xin trình bày một số biện pháp phát huy tính tích cực học tập của
học sinh trong 1 bài dạy lí thuyết trong chương trình SGK tin học lớp 11 đó là
Bài 12 “Kiểu xâu”.
A. Khâu chuẩn bị bài:
1) Chuẩn bị của thầy: Tìm hiểu kĩ yêu cầu và kiến thức, kĩ năng, yêu cầu về
mức độ với các nội dung chính, thiết kế giáo án theo hướng phát huy tính tích
cực học tập của học sinh. Chuẩn bị một số chương trình pascal để giảng dạy
phần ví dụ của học sinh, một số slide trình chiếu bằng PowerPoint để giải thích
về tác dụng của các thủ tục và hàm trong xâu.
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 7
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
2) Chuẩn bị của trò:
Nhắc học sinh nắm chắc kiến thức về phần mảng một chiều ở bài trước học

hoạ khác minh hoạ. Giáo viên cho thêm một bài tập: cho xâu S = ‘Nguyen Anh’
hãy sử dụng hai thủ tục trên tác động lên xâu S để có được hai xâu ‘Nguyen A’
và xâu ‘Nguyen Ngoc Anh’. Khi đó học sinh sẽ xác định được 2 thao tác phải
thực hiện đối với xâu S là : Delete(S,9,2) và Insert(‘Ngoc’,S,8).
Khi giảng về các hàm xử lí xâu giáo viên chiếu slide bảng 2, trong đó các cột
ý nghĩa của các hàm và ví dụ của các hàm để trống, giáo viên gọi hai học sinh
lên bảng nêu ý nghĩa của các hàm, với mỗi hàm đó hãy lấy một ví dụ minh hoạ,
cuối cùng giáo viên mới chốt lại ý nghĩa của các hàm và cách sử dụng hàm bằng
bảng trình bày đủ nội dung như ở dưới đây.
Bảng 2.
HÀM Ý NGHĨA VÍ DỤ
Copy(S,vt,n)
Xoá n kí tự của xâu S bắt đầu
từ vị trí vt.
S = ‘Tin hoc’
Copy(S,5,3)= ‘hoc’
Length(S)
Chèn xâu S1 vào xâu S2 bắt
đầu từ vị trí vt.
S = ‘Xin chao’
Length(S) = 8
3. Pos(S1,S2)
Cho vị trí xuất hiện đầu tiên
của xâu S1 trong xâu S2
S1=‘1’ S2=‘Hinh 1.2’
Pos(S1,S2) = 6
4. UPCase(ch)
Chuyển kí tự ch thành chữ
hoa
Ch=‘a’

nhau');
readln
END.
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 10
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
Sau khi hai học sinh viết xong chương trình, giáo viên tiếp tục gọi hai học
sinh nhận xét chương trình sửa lỗi sai trong chương trình (nếu có), giải thích ý
nghĩa của từng câu lệnh trong phần khai báo chương trình, trong phần thân
chương trình. Giáo viên chốt lại trong chương trình đơn giản của hai ví dụ có
cấu trúc gần giống nhau phần khai báo của chương trình khai báo hai biến xâu,
phần thân chương trình có các câu lệnh thực hiện thủ tục nhập xâu tiếp theo đó
là phần xử lí xâu. ở ví dụ 1 dùng hàm length để so sánh độ dài của hai xâu, ở ví
dụ 2 so sánh kí tự đầu của xâu a với kí tự cuối cùng của xâu b.
Với ví dụ 3 học sinh tự tìm hiểu chương trình giáo viên gọi một học sinh giải
thích chương trình. Sau đó giáo viên chốt lại trong chương trình có sử dụng hàm
length để xác định độ dài của xâu, rồi dùng vòng lặp lùi for – downto – do để in
các phần tử của xâu theo thứ tự ngược lại từ phần tử cuối đến phần tử đầu.
Với ví dụ 4. Chương trình nhập một xâu từ bàn phím và đưa ra màn hình xâu
thu được từ nó bởi việc loại bỏ các dấu cách nếu có
Var i,k:byte;
a,b: string;
begin
Write('Nhap xau:'); Readln(a);
k:=length(a);
b:= ‘’; {* Khoi tao xau rong*}
For i:=1 to k do
If a[i] <> ‘’ then b:= b+a[i];
Writeln(‘ Ket qua: ‘,b);
readln
END.

vt:=POS(' ',st);
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 12
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
Delete(st,vt,1);
end;
Write('Xau sau khi xoa het dau cach la ',st);
Readln
END.
C. Khâu hướng dẫn học bài ở nhà:
Giáo viên yêu cầu học sinh tự đọc chương trình tìm hiểu ví dụ 5. Nắm vững
cách sử dụng các thủ tục và hàm xử lí xâu. Viết lại chương trình của các ví dụ
trên máy tính và chạy các chương trình đó. Học sinh đọc trước bài tập và thực
hành 5, tìm hiểu chương trình bài 1, viết chương trình của bài 3. Những em học
sinh có máy tính ở nhà nên làm bài tập 1 và 3 trước trên máy.
2. Với bài học bài tập và thực hành:
Qua tìm hiểu đặc trưng của những bài tập và thực hành trong chương trình tin
học 11 tôi thấy cấu trúc nội dung kiến thức trong phần bài tập và thực hành
thường chia thành 2 phần tương đối rõ ràng: phần 1 (mức đọc hiểu) thường là
phần rèn luyện kĩ năng đọc hiểu những chương trình đã có sẵn; phần 2 (mức vận
dụng) yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức học ở bài học và những kiến thức đã
biết để lập trình giải một số bài toán từ dễ đến khó.
Với kiểu bài này để phát huy tính tích cực của học sinh cuối tiết học trước
giáo viên nên yêu cầu học sinh đọc trước thật kĩ nội dung bài học ở nhà với
chương trình đã viết sẵn học sinh nên tìm hiểu cặn kẽ ý nghĩa của từng câu lệnh
trong chương trình. Với những học sinh có máy tính ở nhà giáo viên yêu cầu học
sinh nên làm trước phần này ở nhà có thể lưu lại vào USB rồi mang đến phòng
học thực hành.
Khi giảng dạy tiết bài tập thực hành trong phòng máy tính, giáo viên cần
chuẩn bị trước chương trình của những bài thực hành với bài chương trình đã có
trong SGK và cả với những bài yêu cầu học sinh tự làm.

Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 14
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
Bài thực hành này có 2 phần: phần a là phần yêu cầu ở mức thấp đọc hiểu
chương trình, phần b là phần thực hành học sinh phải tự viết chương trình. Khi
tiến hành phần a, giáo viên mở sẵn chương trình đã chuẩn bị trước như trong
SGK trang 73.
Var i,x:byte;
a,p: string;
begin
Write('Nhap vao xau:'); Readln(a);
x:=length(a);
p:='';
For i:=x downto 1 do
p:=p+a[i];
if a=p then
write('Xau la palindrome')
else
write('Xau khong la palindrome');
readln
END.
Giáo viên gọi học sinh giải thích các câu lệnh trong chương trình. Giáo viên
chốt lại ở phần xử lí xâu. Chương trình này linh hoạt duyệt xâu ban đầu theo thứ
tự ngược lại (từ cuối xâu quay ngược về đầu xâu) nên tạo được xâu đảo ngược
của xâu ban đầu, so sánh xâu tạo ra với xâu ban đầu là giải quyết được yêu cầu
đặt ra của bài toán.
Phần b với yêu cầu viết lại chương trình không dùng biến xâu p, tôi đã gợi ý
học sinh khai thác khả năng tham chiếu đến từng phần tử của xâu thông qua vị
trí của các kí tự này.
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 15
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN

if a[i] <> a[x-i+1] then Ktra:=False;
if Ktra then write('Xau la palindrome')
else
write('Xau khong la palindrome');
readln
END.
Với những lớp học sinh học khá giáo viên có thể gợi ý thêm học sinh không
dùng vòng lặp for – do mà dùng vòng lặp while – do và có thể không cần dùng
biến lôgic, giáo viên có thể xem đây như là phần bài tập cho về nhà để học sinh
tự làm. Chương trình của phần này dùng vòng while – do như sau:
Var i,x:byte;
a: string;
begin
Write('Nhap vao xau:'); Readln(a);
x:=length(a);
i:=1;
While (i<= (x div 2)) and (a[i]=a[x-i+1]) do i:=i+1;
if i> (x div 2) then writeln('Xau la palindrome')
else
writeln('Xau khong la palindrome');
readln
END.
IV. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Tôi đã tiến hành bài giảng bài 12 “Kiểu xâu” và bài học “Bài tập và thực
hành 5” vào 3 lớp 11A1, 11A2, 11A6. Trong 3 lớp này thi lớp 11A1 và 11A2 là
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 17
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
lớp chọn có nhiều em học khá, lớp 11A6 là lớp học bình thường. Với lớp 11A5
và 11A7 thì tôi vẫn tiến hành dạy học theo phương pháp cũ. Tiết học tiếp theo
sau khi dạy song bài này tôi cho cả 5 lớp này kiểm tra 15 phút cùng một đề kiểm

2. Khuyến nghị
Về phía lãnh đạo Sở giáo dục và đào tạo, lãnh đạo trường THPT Phước
Thiền tôi kính mong các đồng chí quan tâm hơn nữa đến việc đầu tư các trang
thiết bị hiện đại phục vụ cho quá trình dạy học, trang bị thêm phòng máy tính
thực hành (vì máy đã xuống cấp rất nhiều và chạy chậm) cho học sinh để tạo
điều kiện cho các giờ học thực hành tin học ngày một hiệu quả hơn, tốt hơn.
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 19
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TIN HỌC TRƯỜNG THPT PHƯỚC THIỀN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục Trung học phổ thông-
Môn tin học của Bộ giáo dục và đào tạo- Nhà xuất bản giáo dục.
2. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ thông-
Chu kì III (2004 – 2007) môn Tin học của Lê Khắc Thành- Hồ Cẩm Hà-
Nguyễn Vũ Quốc Hưng.
3. Sách giáo khoa Tin học lớp 11- Hồ Sĩ Đàm (Chủ biên) của Nhà
xuất bản giáo dục.
4. Sách giáo viên Tin học lớp 11- Hồ Sĩ Đàm (Chủ biên) của Nhà xuất
bản giáo dục.
5. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Tin học Trung
học phổ thông- Quách Tất Kiên (Chủ biên)- Nguyễn Hải Châu- Nhà xuất
bản giáo dục Việt Nam.
NGƯỜI THỰC HIỆN
Trương Nhựt Thuyên
Giáo viên: Trương Nhựt Thuyên 20