Phần thứ nhất:Những vấn đề chung
I. Lý do chọn đề tài:
Một nhà nghiên cứu giáo dục đã từng nói: Ngời giáo viên dạy tốt cho học sinh
chân lý,ngời giáo viên dạy giỏi cho học sinh con đờng tìm ra chân lý hay
A.Komski cũng nói rằng :Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhân cách,
phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách Hãy tìm ra phơng pháp cho phép giáo
viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn. Quả đúng nh vậy, Nghị quyết lần thứ 2
Ban chấp hành Trung ơng Đảng cộng sản Việt Nam đã nêu rõ : Đổi mới mạnh
mẽ phơng pháp Giáo dục - Đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện
thành nếp t duy sáng tạo của ngời học(5;41).Hay trong điều 4 Chơng I Luật
giáo dục nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: Phơng pháp giáo
dục phải biết phát hay tính giáo dục tích cực, tự giác chủ động, t duy sáng tạo của
ngời học, bồi dỡng lòng say mê học tập và ý thức vơn lên(21;9).
Cùng với sự phát triển vợt bậc của khoa học công nghệ thì yêu cầu đổi mới giáo
dục ngày càng cao và là một nhu cầu tất yếu,mang tính chiến lợc nhằm bồi dỡng
thế hệ trẻ thành ngòi lao động phát triển toàn diện về Đức, Trí, Thể, Mỹ, để
làm chủ bản thân , xây dựng đất nớc văn minh , giàu đẹp.
Đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục, đổi mới phơng pháp dạy học Ngữ
văn trong nhà trờng là vấn đề đợc quan tâm và chú trọng nhiều nhất bởi mục tiêu
chơng trình.Để giúp học sinh tiếp cận đợc tác phẩm thì có nhiều phơng pháp
,trong đó phơng pháp tích hợp là phơng pháp rất quan trọng giúp học sinh có tri
thức bao quát,tổng hợp đồng thời còn bồi dỡng kỹ năng ,cảm xúc trong đời
sống.Trong đó môn ngữ văn tạo điều kiện để học sinh hoà nhập một cách tích
cực,chủ động với môi trờng xã hội hiện tại và tơng lai. Học sinh đợc cung cấp
những tri thức và phơng pháp để tiếp nhận văn học, thc hành giao tiếp bằng tiếng
Việt, đồng thời, có khả năng tự thâm nhập các lĩnh vực văn hoá, xã hội gần gũi và
thiết thực để chủ động và tự tin trớc cuộc sống , biết cách ứng xử một cách tích
cực với mọi hoàn cảnh.Vì vậy để đáp ứng yêu cầu thiết thực đó rất cần đến sự hỗ
trợ của các môn khoa học khác nh Lịch Sử, Địa lý, Giáo dục công dân cho môn
Ngữ văn
Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy và học tập, chúng ta ai cũng nhận thức đợc

tiện dạy học. Bằng những kiến thức về địa lý,lịch sử thông qua hình ảnh trực quan,
tôi muốn tạo cho học sinh cảm nhận đợc vẻ đẹp ngoạn mục của Đèo Ngang và
cái tôi tài hoa thanh thoát, nhẹ nhàng, thâm trầm của bà Huyện Thanh Quan. Đồng
thời cảm nhận đợc đây là một bài thơ tuyệt tác, bất hủ .
Bản thân là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn ngữ văn 7 nhiều năm, qua
nhiều lần dự giờ đồng nghiệp và bằng thực tế áp dụng ở trờng ,qua quá trình suy
nghĩ, tích luỹ của mình tôi cũng mạnh dạn đa ra kinh nghiệm ứng dụng công
nghệ thông tin trong tổ chức dạy học một tiết văn bản trong sách giáo khoa
ngữ văn 7 theo hớng tích hợp để góp một phần nhỏ vào việc nâng cao chất lợng
dạy học văn bản. Song, đây chỉ là kinh nghiệm chủ quan của cá nhân tôi chắc
chắn sẽ còn nhiều thiếu sót. Rất mong đợc các cấp lãnh đạo chuyên môn, đồng
nghiệp xa gần góp ý, bổ sung để đề tài nghiên cứu của tôi đợc hoàn chỉnh hơn.
Phần thứ hai: nội dung nghiên cứu
2
I. Thực trạng (Vấn đề nghiên cứu)
1. Những vấn đề về cơ sở lý luận:
Trong những năm gần đây,vấn đề dạy học môn Ngữ văn ở trờng THCS đã
có những biến chuyển tích cực . Đặc biệt, năm học 2008-2009 là năm học thực
hiện chủ đề ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy - học. Chính vì vậy nhằm đáp
ứng mục tiêu yêu cầu giáo dục . Ngời giáo viên đã thực sự đổi mối phơng pháp
dạy học, chú ý đến sự tiếp nhận và vận dung kiến thức, kỹ năng thực hành của học
sinh . Giờ học Ngữ văn đã có chất văn hơn.
2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu:
Sau khi dạy xong văn bản Qua Đèo Ngang bằng phơng pháp thông thờng
(thuyết trình là chủ yếu) tôi đã lập bẳng thống kê về kết quả học tập của học sinh
đối với 7c1 nh sau:
Nội dung khảo sát
S
S
Kết quả

1
0
22
.7
Nhận biết về nghệ
thuật
4
4
3 6.
8
6 1
3.6
2
0
45
.5
1
5
35
.1
Qua đó chúng ta thấy rằng : Mục tiêu của bài dạy là cha đạt yêu cầu . Điều này
do một số nguyên nhân sau:
2.1. Nguyên nhân khách quan:
Qua Đèo Ngang là một bài thơ hay. Nhng khó cảm nhận đối với đối tợng học
sinh lớp 7. Do đó nắm bắt đợc ý nghĩa sâu xa của bài quả cũng không đơn
giản.Bên cạnh đó do thể thơ Thất ngôn bát cú Đờng Luật là thể thơ chặt chẽ về
niêm luật nên cũng khó cảm nhận đối với các em.
Hơn nữa, tranh ảnh để phục vụ cho bài dạy của văn bản Qua Đèo Ngang hầu
nh không có - kể cả chân dung của bà Huyện Thanh Quan, Có chăng chỉ đợc một
bức tranh toàn cảnh Đèo Ngang.

phải làm rõ đợc thân thế của bà huyện Thanh Quan: Bà tên thật là nguyễn Thị
Hinh ,sống ở nửa đầu thế kỷ XIX , quê làng Nghi Tàm ven Hồ Tây,kinh thành
Thăng Long. Chồng bà là Lu Nghi làm tri huyện Thanh Quan do đó mà có tên gọi
là bà Huyện thanh Quan . Bà là một trong số những nữ sĩ tài danh hiếm có trong
xã hội ngày xa hiện còn để lại 6 bài thơ Đờng luật. Thơ bà nói đến hoàng hôn,man
mác buồn ,giọng điệu du dơng, ngôn ngữ trang nhã hồn thơ đẹp, điêu luyện.
Trên đờng vào Phú Xuân nhậm chức Cung trung giáo tậpbớc tới Đèo Ngang
lúc xế tà, cảm xúc dâng trào lòng ngời, Bà Huyện Thanh Quan đã sáng tác bài thơ
Qua Đèo Ngang.
Hai là, làm rõ thể thơ thất ngôn bát cú đờng luật. Đây là thể thơ mà mỗi bài có
8 câu, mỗi câu 7 tiếng,vần gieo ở tiếng cuối câu 1, 2, 4, 6, 8. Phép đối ở câu 3, 4
và 5, 6. Bố cục gồm 4 phần đề, thực, luận, kết.
Ba là, cảnh Đèo Ngang với cỏ , cây, hoa, lá , đá chen lẫn vào nhau, xâm lấn
nhau không ra hàng ra lối . Đó là cảnh rậm rạp, hoang vu .Đèo Ngang hiện lên
trong cảnh chiều tà khi ánh nắng đã yếu ớt và dới con mắt của ngời lữ thứ, cảnh
vật càng hoang sơ, vắng lặng hơn.
4
Bốn là, cảnh Đèo Ngang xuất hiện hình ảnh cuộc sống và con ngời. Giã núi đèo
hoang sơ vắng lặng nhìn từ trên đỉnh núi bà nhìn thấy vài chú tiều đang lom khom
hái củi và thấp thoáng cuộc sống con ngời. song sự độc đáo ở 2 câu thơ chính là
hai từ láy lom khom lác đác cùng với phép đảo ngữ gợi sự vất vả nhỏ nhoi
của của ngời tiều phu giữa núi rừng rậm rạp và gợi sự ít ỏi tha thớt của những
quán chợ nghèo. Thế nhng 2 câu thơ tả cảnh Đèo Ngang nhng đã hé mở nổi buồn
man mác của lòng ngời trớc cảnh tợng hoang sơ.
Năm là,trạng thái cảm xúc nhớ nớc, thơng nhà của bà Huyện Thanh Quan thông
qua hình ảnh ẩn dụ mợn tiếng chim để tỏ lòng ngời .
Sáu là,toàn cảnh Đèo Ngang hiện lên trong ấn tợng thị giác của tác giả với cảnh
trời, non, nớc. Đó là ấn tợng về một không gian mênh mang, xa lạ, tĩnh vắng.
Giữa không gian ấy, con ngời lặng lẽ một mình đối mặt với nỗi cô đơn: một mảnh
tình riêng, một tâm sự sâu kín và đó là tình thơng nhà, nỗi nhớ nớc da diết, âm

- Hết 3 phút giáo viên thu phiếu, kiểm tra kết quả, nhận xét và chốt nội dung
trên bảng phụ.
Trên đây là kinh nghiệm giảng dạy theo phơng pháp truyền thống mà giáo
viên thờng sử dụng. Thế nhng ,trớc sự phát triển của khoa học công nghệ đòi hỏi
con ngời phải có trình độ phát triển cao hơn nên yêu cầu nắm bắt kiến thức cũng
phải nhanh nhạy, kịp thời hơn .Trong khi đó hầu nh các trờng đã có máy vi tính và
một số ít trờng có máy chiếu đa năng. Đối với văn bản Qua Đèo Ngang với sự hỗ
trợ của các phơng tiện hiện đại , sử dụng giáo án điện tử , giáo viên sẽ giúp học
sinh dễ tiếp cận nắm bắt kiến thức thuận lợi hơn với nội dung của bài học . Đặc
biệt học sinh sẽ đợc quan sát cảnh Đèo Ngang với nhiều khung cảnh khác nhau và
từ đó sẽ cảm nhận sâu sắc hơn đợc tâm trạng cô đơn nhớ nớc, thơng nhà của bà
Huyện Thanh Quan.

2. Phơng pháp dạy học bằng ứng dụng CNTT
Vậy để thực hiện đạt đợc mục đích nh trên đã nêu tôi thực hiện nh sau:
2.1. Xác định mục tiêu bài dạy:
7
Xác định mục tiêu là khâu quan trọng cho mỗi bài giảng . Mục tiêu ở mỗi bài
đã đợc xác định cụ thể trong sách giáo khoa và sách giáo viên. Đối với mỗi tác
phẩm văn học đợc đa vào chơng trình đều có mục tiêu, yêu cầu cần đạt. Xác định
yêu cầu tối đa và tối thiểu trong một tiết dạy là việc làm có ý nghĩa quan trọng
cho một tiết học . Có nghĩa là giáo viên phải xác định rõ đợc mục tiêu nào là quan
trọng nhất. Rất tiếc là khi soạn giáo án, không mấy giáo viên vạch ra đợc mục
đích, yêu cầu sát hợp và bám sát mục đích yêu cầu trong suốt thời gian lên lớp. Đi
xa mục đích, yêu cầu , khó lòng có thể lựa chọn đợc những kiến thức căn bản nhất
cốt lõi nhất. Chính vì vậy khi dạy các văn bản noí chung, văn bản Qua đèo Ngang
nói riêng, bản thân tôi rất chú trọng vào việc tìm ra đựơc mục tiêu, yêu cầu của
văn bản. Mục tiêu của bài Qua Đèo ngang gồm:
1. Học sinh hình dung đợc cảnh tợng Đèo Ngang và tâm trạng nhớ nớc, thơng
nhà của bà Huyện Thanh Quan .

- Sử dụng kiến thức lịch sử các giai đoạn lịch sử ảnh hởng trong thơ bà.
2.2.2. Chuẩn bị về nguồn t liệu:
- Tranh ảnh Đèo Ngang.
- Tài liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, Thơ Huyện Thanh Quan.
- Phơng tiện: Phiếu học tập, Máy tính, Sử dụng phần mềm MS PowerPoint
2 2.3. Soạn giáo án:
Do điều kiện thời gian nên trong khuôn khổ của sáng kiến này tôi xin trình bày
cho các đồng chí tham khảo kinh nghiệm sử dụng phần mềm MS PowerPoint để
trình chiếu văn bản phục vụ cho việc dạy - học theo hớng tích hợp.Trong phần
này, tôi chỉ thực hiện một số Slide chính còn các Slide phụ nh phần thể thơ, đọc
văn bản.tìm hiểu từ khó ,tìm hiểu tác giả thì không có thời gian trình bày:
Nội
dung thực
hiện
Hình minh hoạ
Bớc 1:
Khởi
động phần
mềm MS.
power
point chọn
nền cho
các Slide
Cửa sổ làm việc của MS. power point
9

Bíc 2:
(Slide 1)
§a phÇn
kiÓm tra

- Néi
dung :phÇn
c¶nh vËt
®Ìo Ngang
* Bíc 6
(Slide 5)
- C¶nh
vËt §Ìo
Ngang víi
sù xuÊt
hiÖn cña
con ngêi,
cuéc sèng
+ néi dung
12
*Bíc 7
( Slide 6)
- Mét
sè h×nh ¶nh
triÒu ®¹i xa
13
* Bíc 8
-
(Slide 7)
- §a néi
dung cña
bøc tranh
t©m tr¹ng
14
* Bớc 9

quan sát và trả lời câu hỏi.
- Câu hỏi: ? Đọc thuộc lòng đoạn trích Sau phút chia li của Đặng Trần Côn .
Qua đó, em hãy nêu nội dung ý nghĩa của đoạn thơ?
Kết thúc phần trả lời giáo viên yêu cầu học sinh nhận xét và giáo viên đa ra đáp
án trên màn hình :
**ý nghĩa: - Phản ánh hiện thực chia li của đôi vợ chồng trẻ
- Tố cáo chiến tranh phi nghĩa.
- Niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi của ngời phụ nữ.
3.2. Giới thiệu bài mới:
Để tạo cảm hứng cho học sinh ngay từ đầu tôi thiết nghĩ nên giới thiệu bài mới
thật hay. Bởi thành ngữ có câu Đầu xuôi đuôi lọt. Mở bài có hay học sinh mới
thấy hứng thú. Bằng phơng pháp truyền thống chúng ta hay giới thiệu bằng
cách nêu mục tiêu bài học. Nh vậy học sinh thờng nhàm chán và không có cảm
hứng. Chính vì vậy bản đồ Việt Nam và bức tranh toàn cảnh Đèo Ngang đợc tôi đa
lên mà hình để giới thiệu bài mới (Slide 2):
Sau đó yêu cầu học sinh xác định địa giới Đèo Ngang trên bản đồ(yêu cầu học
sinh phải nắm đợc kiến thức môn Địa lý)Đồng thời giáo viên giới thiệu cho học
sinh:
Theo con đờng quốc lộ 1A đi hết địa phận Hà Tĩnh chúng ta sẽ gặp một con
đèo ngoằn ngoèo dài hơn 2000 m trên dãy Hoành Sơn, đoạn dãy Trờng Sơn chạy
ngang ra biển đông cắt ngang địa phận hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình đó chính
là Đèo Ngang .Trên Đờng từ kinh đô Thăng Long vào Phú Xuân nhậm chức
cung trung giáo tập thi sĩ Thanh Quan đã dừng chân đứng tại nơi này và cảm tác
nên bài thơ Qua Đèo Ngang .
3.3.Tìm hiểu chung:
3.3.1. Tìm hiểu thể thơ.
Giáo viên trình chiếu bài thơ lên màn hình ,yêu cầu học sinh quan sát và làm
bài tập vào phiếu. Học sinh trả lời theo yêu cầu, trả lời đến đâu, giáo viên nhấn F5
16
đến đó để ra đặc điểm của thể thơ.Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh so sánh với

? Em hiểu nghĩa của từ chennh thế nào và nó có sức gợi tả một cảnh tợng
thiên nhiên nh thế nào?
? Nh vậy ,thông qua các chi tiết trên gợi cho em cảm nhận gì về cảnh vật đèo
Ngang?
Nội dung của bài học đã có trên màn hình, tuy nhiên giáo viên vẫn phải ghi
những ý chính cơ bản lên bảng. Lu ý không ghi bảng nhiều. Nh vậy yêu cầu học
sinh vừa quan sát màn hình để thấy nội dung bài học vừa quan sát bảng để thấy
kiến thức đợc chú trọng và vừa phải lắng tai nghe giáo viên bình .
Trên cơ sở những câu hỏi đó giáo viên lần lợt chốt kiến thức và yêu cầu học
sinh nắm đợc : Lần đầu nữ sĩ bớc tới Đèo Ngang đứng trớc con đèo đệ nhất hùng
17
quan này vào thời điểm bóng xế tà, lúc mặt trời đã nằm ngang sờn núi , ánh mặt
trời đã tà đó là thời khắc gợi nỗi buồn thấm thía. Cảnh đèo ngang đợc miêu tả
thông qua các chi tiết: cỏ, cây, hoa, đá, lá Hai vế tiểu đối, điệp ngữ chen, vần l-
ng đá lá, vần chân tà hoa, thơ giàu âm điệu, réo rắt nh một tiếng lòng, biểu lộ sự
ngạc nhiên và xúc động về cảnh sắc hoang vắng nơi đèo Ngang.
Sau đó,giáo viên chuyển ý và ấn F 5 để trình chiếu hình ảnh tiếp theo, học sinh
quan sát và trả lời câu hỏi theo yêu cầu của giáo viên
? Vậy có nét bổ sung nào trong chi tiết cảnh ? Các hình ảnh đó gợi cho em cảm
xúc gì?
? Em có nhận xét gì về ý nghĩa các từ : mấy, vài, lom khom, lác đác và mối
liên hệ giữa chúng ?(Tích hợp với từ ghép đã học)
? Hai câu tiếp theo tả cảnh nhng đã hé mở trạng thái cảm xúc nào của nhà
thơ?
? Trong bài thơ thất ngôn bát cú, phần luận gồm hai câu thơ có cấu trúc đối.
Hãy chỉ ra cách biểu hiện đối ý và đối thanh ? Nghệ thuật đảo ngữ?
? Nêu tác dụng của phép đối này ?
Đối với phần này yêu cầu học sinh nắm đợc:Điểm nhìn đã thay đổi ,thi sĩ đứng
từ trên cao nhìn xuống và nhìn xa.thế giới con ngời là tiều phu,nhng chỉ có tiều
vài chú. Hoạt động lom khomvất vả đang gánh củi xuống núi.một nét vẽ ớc lệ

bằng cách thảo luận nhóm yêu cầu học sinh rút ra nội dung, nghệ thuật của văn
bản.
Sau khi học sinh rút ra đợc nội dung , nghệ thuật giáo viên trình chiếu phần ghi
nhớ để học sinh nắm laị bài học.
Phần luyện tập, học sinh quan sát bài tập và yêu cầu học sinh làm trong thời
gian 3 phút. Phần hớng dẫn học bài ở nhà giáo viên trình chiếu bằng cách dặn dò
học sinh trong phần cuối bài.

Phần thứ ba:
Những kết quả đạt đợc và kiến nghị
1. Kết luận:
Trên đây là nội dung chính của đề tài Kinh nghiệm dạy văn bản Qua Đèo
Ngang trong chơng trình Ngữ văn 7 theo hớng tích hợp ''. Nội dung sáng kiến đã
trình bày vai trò và nguyên tắc cơ bản khi giảng dạy văn bản Qua Đèo Ngang.
Trong sáng kiến tôi đã đa ra hai phơng pháp dạy khác nhau .Đó là phơng pháp dạy
truyền thống nhng đã có sự đổi mới và phơng pháp dạy bằng giáo án điện tử - Đó
là cách ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học. Cả hai phơng pháp đều theo
hớng tích hợp - Đều nhằm mục đích giúp các em thẩm thấu văn bản Qua Đèo
Ngang một cách tốt nhất. Tuy cũng dạy theo phơng pháp tích hợp nhng nếu sử
dụng bằng giáo án điện tử học sinh tiếp cận văn bản một cách nhanh nhạy hơn,
hiệu quả hơn và giờ học sinh động hơn.Và nh vậy học sinh nắm đợc kiến thức của
bài học thông qua kiến thức Lịch sử, Địa lý , kiến thức của phân môn Tập làm
văn và Tiếng việt
Ngày nay với sự phát triển nh vũ bão của ngành khoa học công nghệ thông tin
thì việc ứng dụng công nghệ thông tin tiên tiến vào dạy học là rất cần thiết .Chính
vì vậy trong sáng kiến tôi đã lấy ví dụ ứng dụng phần mềm MS PowerPoint để
19
thiết kế mô phỏng một số hình ảnh trong bài dạy của mình .Với việc áp dụng này
đã giúp cho các hoạt động Dạy Học của giáo viên và học sinh trở lên nhẹ
nhàng hơn, hiệu quả hơn.

4
9 2
0,5
1
8
4
0,9
1
4
31
,8
3 6,
8
Nhận biết về nghệ
thuật
4
4
3 2
0,5
1
9
4
3,2
1
2
27
,2
4 9,
1
Nh vậy, sau khi có sự sử dụng đồ dùng trực quan cho bài dạy thì kết quả học tập

3.ThiÕt kÕ bµi gi¶ng ng÷ v¨n 7- NXB Hµ Néi

22