1

LI CM N Tôi xin chân thành cm n và bày t lòng bit n đn Tin S Nguyn Th
Lc, ngi thy đã trc tip ging dy cng nh đã tn tình giúp đ tôi, đóng góp
sa đi nhng ý kin vô cùng quý báu đ tôi hoàn thành đc lun vn này.
Tôi cng xin bày t và gi li cám n đn các Thy, Cô ca Trng i
hc kinh t Thành ph H Chí Minh đã trc tip ging dy, truyn đt nhng kin
thc ht sc có giá tr. To điu kin cho tôi đúc kt lý lun và thc tin trong sut
thi gian hc tp đ đa vào bài vit ca mình.
Qua đây, cng xin cám n Ban giám đc Bo him xã hi tnh Kiên Giang,
đã to điu kin thun li, đã đúc kt kinh nghim cho tôi thc hin Lun vn này
đc hoàn thin hn.

TP H Chí Minh, ngày 26 tháng 8 nm 2010 3

LI CAM OAN

TP H Chí Minh – Nm 2010

4

MC LC

Trang
Trang ph bìa
Li cam đoan…………………………………………………………………… i
Mc lc………………………………………………………………………… ii
Danh mc các ch vit tt…………………………………………………….

viii
Danh mc các hình v……………………………………………………… x
M đu
Chng 1:
C S LÝ LUN CHUNG CA H THNG KIM SOÁT
KIM SOÁT NI B TRONG HOT NG BO HIM
XÃ HI………………………………………………………
1
1.1. Kim soát ni b trong khu vc công và vai trò ca h thng thông
tin………………………………………………… …………………………….

1
1.1.1.

Mt s lý thuyt kim soát ni b……………………………… 1


Thành phn ca công ngh thông tin……………………………….

11
1.1.4.3

Các nhân t tác đng ca CNTT đn h thng KSNB……………

11

5

1.1.4.4

Vai trò ca h thng thông tin trong hot đng KSNB…………… 12
1.1.5.

Thit lp h thng kim soát ni b hiu qu …………………… 14
1.2. Gii thiu s lc v t chc Bo him xã hi……………………….

14
1.2.1.

Khái nim bo him xã hi…………………………………………

14
1.2.2.

H thng các ch đ BHXH…………………………………… 15
1.2.2.1.

Các nhân t tác đng đn qu BHXH…………………………… 19
1.3. H thng kim soát ni b trong hot đng BHXH………………… 19
1.3.1.

Mc tiêu kim soát ni b trong hot đng BHXH………………

19
1.3.1.1.

Môi trng kim soát……………………………………………. 20
1.3.1.2.

ánh giá ri ro……………………………………………………

20
1.3.1.3.

Các hot đng kim soát………………………………………….

21
1.3.1.4.

Thông tin và truyn thông……………………………………… 22
1.3.1.5.

Giám sát…………………………………………………………

22
1.3.2.



Hot đng chi BHXH……………………………………………. 24
1.3.4.

Kim soát ni b trong môi trng ng dng công ngh thông
tin ca BHXH…………………………………………………….

25
Chng 2:
THC TRNG NG DNG CÔNG NGH THÔNG TIN
TRONG KIM SOÁT NI B TI BO HIM XÃ HI
TNH KIÊN GIANG…………………………………………… 28
2.1. Gii thiu quy trình qun lý qu BHXH…………………………….

28
2.1.1.

Ngun hình thành qu BHXH……………………………………

29
2.1.2.

V trí ca qu BHXH……………………………………………….

29
2.1.3.


33
2.1.6.

Nhng nguyên nhân dn đn sai phm trong qun lý…………… 35
2.2. Thc trng h thng kim soát ni b ti BHXH Kiên Giang……… 36
2.2.1.

Thc trng qun lý………………………………………………… 36
2.2.1.1.

S lc v tình hình t chc qun lý ti BHXH Kiên Giang………

36
2.2.1.2.

Thc trng qun lý và thc hin mc tiêu chung………………… 36

7

2.2.2.

Quá trình ban hành các vn bn trong hot đng qun lý thu chi…. 37
2.2.3.

Tình hình qun lý và s dng qu BHXH………………………….

38
2.2.3.1.

Tình hình thu qu BHXH…………………………………………


Kim soát ni b……………………………………………………

41
2.2.5.

H thng thông tin trong hot đng kim soát…………………… 42
2.2.6.

Thc trng và mc đ ng dng công ngh thông tin…………… 44
2.2.6.1.

Thc trng s dng các phn mm nghip v……………………

44
2.2.6.2.

Mc đ lng hoá các phn mm nghip v……………………… 45
2.3. ánh giá chung v mô hình kim soát ni b  BHXH Kiên Giang

45
2.3.1.

Phân tích đánh giá h thng kim soát ni b ………………… 45
2.3.1.1.

Môi trng kim soát……………………………………………… 45
2.3.1.2.

Hot đng kim soát………………………………………………

NÂNG CAO CHT LNG KIM SOÁT NI B TI
BO HIM XÃ HI TNH KIÊN GIANG…………………
60
3.1. Quan đim và phng hng đy mnh hot đng ng dng
công ngh thông tin……………………………………………………………

60
3.2. Nhng bin pháp đy mnh ng dng công ngh thông tin……… 61
3.2.1.

Nhng bin pháp mang tm v mô………………………………… 61
3.2.1.1.

H thng vn bn pháp lut………………………………………

61
3.2.1.1.1.

i vi cp BHXH Vit Nam…………………………………… 61
3.2.1.1.2.

i vi BHXH Kiên Giang………………………………………

62
3.2.1.2.

y mnh vic ng dng CNTT trong giám sát hot đng……… 62


73
3.2.3.

Chu trình và gii pháp đy mnh ng dng công ngh thông tin…. 74
3.2.3.1.

Chu trình đy mnh ng dng công ngh thông tin……………… 74
3.2.3.2.

Bin pháp đ đy mnh thc hin chu trình CNTT……………… 75
3.3. Hiu qu đt đc t vic ng dng CNTT 76
3.3.1.

Li ích cho ngành BHXH Kiên Giang 76

9

3.3.2.

Li ích cho tnh Kiên Giang

79
3.3.3.

Li ích cho toàn ngành BHXH trên phm vi c nc

80
3.3.4.


10
DANH MC CÁC CH VIT TT T vit tt Ting Vit
ASXH: An sinh xã hi
BHTM: Bo him thng mi
BHXH: Bo him xã hi
BHYT: Bo him y t
CNTT: Công ngh thông tin
HL: Hp đng lao đng
HLV: Hp đng làm vic
HSCN: Hành chính s nghip
HTKSNB: H thng kim soát ni b
KCB: Khám cha bnh
KSNB: Kim soát ni b
KTBCTC: Kim toán báo cáo tài chính
KTHTTT: Kim toán h thng thông tin
KTV: Kim toán viên
NHNN: Ngân hàng Nhà nc
NL: Ngi lao đng
NSNN: Ngân sách Nhà nc
Q: Quyt đnh
SDL: S dng lao đng
SXKD: Sn xut kinh doanh
TNL-BNN: tai nn lao đng bnh ngh nghip
TBXH: thng binh xã hi
VSA: Chun mc kim toán Vit Nam
12

DANH MC CÁC HÌNH V

Hình 2.1: S đ v trí qu BHXH……………………………………… 26

Hình 2.2: S đ ng dng công ngh thông tin trong kim soát ni b….36

DANH MC CÁC PH LC Ph lc 1: S đ h thng an sinh xã hi  Vit Nam

Ph lc 2: S đ cp phát và quyt toán kinh phí

Ph lc 3: Tình hình thu chi BHXH ti Bo him xã hi Kiên Giang t nm
2005 đn nm 2009



14
- a ng dng công ngh thông tin vào hot đng kim soát ni b trong
hot đng thu chi BHXH. T đó, so sánh đa ra phng hng đy mnh h thng
thông tin trong các hot đng kim soát.
- Thu thp, tng hp các d liu thng kê, hi tho, các tp chí, các bài tho
lun, mô hình thành công ca ngành đ rút ra kt qu và đa ra phng pháp ng
dng công ngh thích hp cho hot đng BHXH tnh Kiên Giang trong tng lai.
5. Nhng đóng góp ca đ tài
- Tng hp c s lý lun v h thng thông tin trong hot đng kim soát ti
các đn v trc thuc c quan BHXH trên đa bàn tnh Kiên Giang.
- y mnh ng dng h thng thông tin nhm kim soát tt trong hot đng
thu chi qu BHXH.
- Nâng cao hiu qu qun lý, góp phn h tr tích cc trong vic đ ra các
đnh hng phát trin trên đa bàn tnh và giúp cho ngành BHXH Vit Nam đ ra
các bin pháp, ch trng trong bo toàn và phát trin ngành BHXH trên phm vi
c nc.
6. Kt cu ca đ tài
Tên đ tài: “y mnh ng dng công ngh thông tin đ nâng cao cht lng
kim soát ni b ti Bo him xã hi tnh Kiên Giang”. Ngoài phn m đu và kt
lun, b cc ca đ tài đc b trí gm 03 chng:
Chng 1: C s lý lun chung ca h thng kim soát ni b trong hot
đng Bo him xã hi.
Chng 2: Thc trng ng dng công ngh thông tin trong kim soát ni ti
Bo him xã hi tnh Kiên Giang.
Chng 3: y mnh ng dng công ngh thông tin đ nâng cao cht lng
kim soát ni b ti Bo him xã hi tnh Kiên Giang.

Trong các tài liu v kim toán thì kim soát ni b đc th hin ngay t
đu th k 20. Cc d tr Liên bang Hoa k (Federal Reserve Bulletin) đã đa ra
khái nim v kim soát ni b và chính thc công nhn vai trò ca h thng kim 1
COSO: Committee of Sponsoring Organizations: y ban t chc đng bo tr

16
soát vào nm 1929, đây cng là tin thân ca chun mc kim toán Hoa K. Nhng
là mt công c rt đn gin, ch là bin pháp h tr trong các tài liu kim toán nh:
Bo v tin không b nhân viên gian ln, bo v tài sn không b tht thoát, ghi chép
k toán chính xác, tuân th các chính sách ca nhà qun lý và nâng cao hiu qu
hot đng ca đn v. n nhng nm đu ca thp niên 1940, các t chc k toán
công và kim toán ni b Hoa K đa ra mt lot các hng dn, tiêu chun và báo
cáo KSNB trong nhng cuc kim toán.
n gia thp niên ca nhng nm 1970, kim soát ni b đc quan tâm
đc bit trong các lnh vc thit k h thng và kim toán, ch yu hng vào cách
thc ci tin h thng kim soát ni b và vn dng vào trong các cuc kim toán.
Tip theo là đo lut chng hành vi hi l  nc ngoài vào nm 1977 đc đ cp
đn vic hoàn thin h thng k toán và kim soát ni b. y ban chng khoán Hoa
k (SEC: Securities and Exchange Commission) đã đa ra các điu lut buc nhng
nhà qun tr phi báo cáo v h thng kim soát ni b ca t chc, khái nim v
kim soát ni b ln đu tiên xut hin. n nm 1979, Hip hi k toán viên công
chng Hoa K (AICPA: American Institute of Certified Public Accountants) đã
thành lp mt y ban t vn đc bit v kim toán ni b đa ra nhng hng dn
đ thit lp và đánh giá h thng kim soát ni b.
Vi s sp đ hàng lot ca các Công ty c phn  Hoa K: ngân hàng
Contiental Illinois National Ban & Trust Co nm 1984, Công ty du khí Texaco Inc
nm 1987 và Tp đoàn Tài chính Finacial Corp nm 1988. Nên Hi đng quc gia

- a ra cái nhìn tng quát v kim soát ni b  mc đ cao dành riêng
cho nhà qun lý đ qun lý điu hành các mt hot đng.
- a ra khuôn kh chung, các tiêu chí đánh giá h thng kim soát ni b,
mô t các b phn cu thành ca kim soát ni b.
- Cung cp thông tin cho bên ngoài v báo cáo thông tin tài chính.
- Nêu lên các công c hng dn, gi ý giúp cho vic phân tích đánh giá
thc trng h thng kim soát ni b.
1.1.1.3. T sau 1992: Giai đon hu COSO

18
Da trên nhng lý lun c bn v kim soát ni b ca báo cáo COSO vi
mt lot các nghiên cu và phát trin m rng thêm.
- COBIT 1996 (Control Objective For Information and Related
Technology) do ISACA đa ra h thng kim soát ni b phát trin theo hng
công ngh thông tin, tp trung nghiên cu đy mnh h thng kim soát trong môi
trng máy tính (CIS), c th kim soát trong các lnh vc: hoch đnh, t chc
mua và trin khai, phân phi và h tr, giám sát.
- Các chun mc kim toán Hoa K: SAS 78 nm 1995 và SAS 94 nm
2001: chuyn sang s dng báo cáo COSO làm nn tng đánh giá h thng kim
soát ni b trong kim toán đc lp v kim toán báo cáo tài chính và nh hng
ca công ngh thông tin đn vic xem xét kim soát ni b trong báo cáo tài chính.
- y ban Basel đa ra báo cáo Basel 1998 v vic vn dng kim soát ni
b ca COSO vào h thng ngân hàng và các t chc tín dng. H không m rng
thêm phm vi ra các ngành khác mà ch đi sâu v lnh vc ngân hàng.
- H thng đánh giá ri ro doanh nghip (ERM 2001: Enterprise Risk
Management Framework): dành cho công tác qun tr và nêu lên các nhân t cu
thành: Môi trng ni b, thit lp mc tiêu, nhn din s kin, đánh giá ri ro, đi
phó ri ro, các hot đng kim soát, thông tin truyn thông và giám sát.
1.1.2. Khái nim v kim soát ni b:
Nm 1992, INTOSAI cng đã đa ra đnh ngha v kim soát ni b: Kim

bi nhng c quan qun lý hay các th tc hành chính, yu t giúp đn v đt đc
mc tiêu qun lý ca mình.
m bo tính hp lý: nhng hn ch tim tàng trong h thng kim soát ni
b nh: sai lm ca con ngi, s thông đng ca các cá nhân, s lm quyn ca
ngi qun lý và do mi quan h gia li ích và chi phí thit lp h thng KSNB.
Mc tiêu: mi đn v luôn đt ra mc đ phn đu đt mc tiêu chung và
mc tiêu riêng cho tng lnh vc hot đng. Nhóm mc tiêu v hot đng: nhn
mnh đn s hu hiu và hiu qu ca vic s dng các ngun lc; Nhóm mc tiêu
v báo cáo tài chính: đn v phi đm bo tính trung thc và đáng tin cy trong báo
cáo ca mình; Nhóm mc tiêu v s tuân th: tuân th các quy đnh, lut l chung.

20
Các nhóm mc tiêu trên ch mang tính cht tng đi vì mt mc tiêu c th có th
liên quan đn mt s yu t. Theo tài liu báo cáo ca COSO 1992 thì mt h thng
kim soát ni b bao gm 5 b phn có mi quan h cht ch vi nhau: Môi trng
kim soát, đánh giá ri ro, hot đng kim soát, thông tin và truyn thông, giám sát.
Mc tiêu ca kim soát ni b đc nhn mnh hn so vi báo cáo COSO
và hng dn 1992, khía cnh giá tr đo đc ngn chn, phát hin s gian trá và
tham nhng trong khu vc công. Ngân sách nhà nc đc phân b rng rãi đ đm
bo ngun ngân sách s dng đúng mc đích, tài sn s dng không b tht thoát và
lãng phí. òi hi cn đc kim soát đ bo v ngun lc là rt quan trng đi vi
khu vc công; nhn mnh đn các thông tin phi tài chính, vic s dng rng rãi ca
h thng thông tin ngày càng tng trong các t chc nhà nc, t đó vic kim soát
bng công ngh thông tin ngày càng tr nên quan trng.
Hai nhóm chun mc v kim soát ni b đc INTOSAI đa ra chun
mc chung (gm các quy đnh v bo đm hp lý, tinh thn tuân th, nng lc và
phm cht, mc tiêu kim soát và giám sát); chun mc c th đi vào các quy đnh
v t chc h s, tài liu, ghi chép kp thi đúng đn các nghip v, phân chia trách
nhim, tip cn, báo cáo v ngun lc và s sách đm bo hp lý, trung thc.
Tng t nh báo cáo COSO thì INTOSAI đa ra nm yu t ca kim soát

+ Chính sách nhân s: gm vic tuyn dng, hun luyn, giáo dc, đánh
giá, quan sát, b nhim, khen thng hay k lut đi vi nhân viên.
- ánh giá ri ro: ghi nhn các s kin quan trng đe ha còn tìm n làm
nh hng đn mc tiêu, nhim v chung ca đn v. Nên nhn dng ri ro là rt
quan trng, nó không ch liên quan đn nhng đe da ca ri ro mà còn liên quan
đn s phân chia trách nhim và ngun lc đi phó ri ro. Vic phân tích đánh giá
ri ro nhm thu hp phm vi ri ro, ch chp nhn nhng ri ro ch yu và giúp cho
nhà qun lý có th đa ra bin pháp x lý phù hp tình hình hin trng ca đn v.
+ Nhn dng ri ro: bao gm ri ro t bên trong hay ri ro t bên ngoài, ri
ro nhóm hot đng. Ri ro đc xem xét liên tc trong sut quá trình hot đng ca

22
đn v.  khu vc công thì các c quan Nhà nc phi qun tr ri ro nh hng
đn mc tiêu, ch tiêu giao trong k hoch cho đn v cp di thc hin.
+ ánh giá ri ro: ng vi mi loi ri ro phi đc xem xét đánh giá có h
thng, xây dng các tiêu chí đánh giá ri ro c th, sp xp li các ri ro trc sau
có th xy ra. Nhà qun lý xây dng, đa ra k sách qun tr, đi phó vi ri ro.
+ a ra các bin pháp đi phó cn thit: gm phân tán ri ro, chp nhn
ri ro, tránh né ri ro và x lý hn ch ri ro. a s khi các ri ro xy ra phi đc
x lý hn ch và đn v duy trì kim soát ni b đ đa ra bin pháp x lý hp lý
mi liên h gia li ích và chi phí. Trong điu kin kinh t, chính sách, pháp lut
ca nhà nc quy đnh có thay đi, hoc ng dng công ngh thì làm cho ri ro thay
đi theo nên cn phi có bin pháp điu chnh ri ro cho hp lý theo tng thi đim.
- Hot đng kim soát: là nhng chính sách, th tc đi phó ri ro đ đm
bo đt đc mc tiêu, nhim v. Mun đt đc hiu qu thì hot đng kim soát
phi đm bo phù hp, nht quán gia các thi k, có hiu qu, d hiu đc, đáng
tin cy và liên h trc tip đn mc tiêu kim soát. Vic kim soát phi đc thc
hin xuyên sut nhm ngn nga và phát hin ri ro. Th tc kim soát phát hin và
phòng nga thông thng là phi hp các hot đng kim soát đ hn ch, b sung
ln nhau gia các th tc kim soát, biu hin đánh giá qua mt s nhân t:

đm bo các hot đng tuân th nguyên tc, chính sách, th tc.
+ Giám sát nhân viên: Ngi giám sát phi cung cp thông tin cho nhân
viên nhng hng dn cn thit và hun luyn h đ tránh sai xót, lãng phí và hành
đng sai trái s đc gim thiu và t đó giúp cho nhà qun lý nm bt thông tin và
đa ra sách lc đ đt mc tiêu chung. Càng giám sát k thì mc tiêu ca đn v s
đc thc hin nh giao vic, soát xét, và chp thun công vic ca nhân viên: S
thông báo rõ ràng, ngha v trách nhim giao cho mi cá nhân; ánh giá có h
thng công vic ca mi cá nhân trong phm vi phân công; Chp thun công vic
theo nhng tiêu chun đ đm bo công vic.
- Thông tin - truyn thông: rt cn thit đ thc hin mc tiêu.
+ Thông tin:  đm bo thông tin thích hp và đáng tin cy thì thông tin
phi đc ghi chép kp thi, phân loi đúng đn các nghip v và s kin, đc

24
chuyn qua di dng nhng biu mu mà nhân viên chuyên môn thc hin kim
soát ni b. Nhà qun lý khi ra quyt đnh có b nh hng bi các thông tin mang
tính thích hp, kp thi chính xác mà có th s dng đc.
+ Truyn thông: là vic cung cp thông tin t cp trên xung cp di hoc
ngc li hay gia các b phn chuyên môn cung cp thông tin.
- Giám sát: h thng kim soát ni b luôn phi đc giám sát thng
xuyên, đnh k hoc kt hp c hai đ đánh giá cht lng hot đng ca h thng
theo chui thi gian, giám sát phi đc thc hin đ đa ra phng thc giám sát
hu hiu nht ng vi tng đn v.
+ Giám sát thng xuyên: đc thit lp cho các đn v hot đng thông
thng, k c nhng hot đng giám sát và qun lý mang tính cht đnh k ngay
trong quá trình thc hin ca các nhân viên trên tt c các yu t ca kim soát ni
b liên quan đn vic ngn chn và phát hin tt c nhng hin tng vi phm lut,
không tit kim, nhng yu kém hot đng thiu hiu qu ca h thng.
+ Giám sát đnh k: Phm vi và tn sut ph thuc vào s đánh giá mc đ
ri ro và hiu qu ca th tc giám sát thng xuyên. Giám sát bao quát toàn b

- Con ngi (Humanware - H): Bao gm kin thc, kinh nghim, k nng do
hc hi, tích lu đc trong quá trình hot đng, nó cng bao gm các t cht ca
con ngi nh tính sáng to, s khôn ngoan, kh nng phi hp, đo đc lao đng
- Thông tin (Inforware - I): Bao gm các d liu v phn k thut, v con
ngi và t chc. Các thông s v đc tính ca thit b, s liu v vn hành thit b,
đ duy trì và bo dng, d liu đ nâng cao và d liu đ thit k các b phn ca
phn k thut. Thành phn thông tin biu hin các tri thc đc tích lu trong công
ngh, nó giúp tr li câu hi "làm cái gì" và "làm nh th nào".
- T chc (Orgawaer - O): là c cu t chc, thm quyn trách nhim, mi
liên h, s phi hp, liên kt trong qun lý và điu hành.
Cu thành mt h thng thông tin gm 6 thành phn: H tng k thut; Phn
mm ng dng; C s d liu; Nhân s; Quy trình; T chc và quy ch. H tng k
thut và phn mm ng dng đc coi là các công c h tr, các thành phn còn li
đc phát sinh t chính b máy c quan nhà nc, vì th đ trin khai ng dng 2
Theo Ngh quyt Chính ph 49/CP ngày 04/08/1993 Chính ph Vit Nam

3
Bách khoa toàn th m Wikipedia

Trích đoạn Thành p hn ca công ngh thông tin Ri ro t chi BHXH Phân tích các nguyên nhân Ho tđ ng bên ngoài Li ích cho ngành BHXH Kiên Giang

---