PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ
I- LỜI MỞ ĐẦU
Trong thời đại của chúng ta, sự bùng nổ công nghệ thông tin ( CNTT ) đã
tác động lớn đến công cuộc phát triển kinh tế xã hội loài người. Đảng và Nhà
nước đã xác định rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của CNTT. Chính vì thế đào tạo
nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá và hiện đại hoá, mở cửa và
hội nhập, hướng tới nền kinh tế tri thức của nước ta nói riêng – thế giới nói
chung.
Chính vì xác định được tầm quan trọng đó nên Nhà nước ta đã đưa môn
tin học vào trong nhà trường tạo cho học sinh được tiếp xúc với môn tin học để
làm quen và lĩnh hội tri thức để tạo nền móng vững trắc cho sự phát triển xã hội
CNTT sau này.
Trong giáo dục đào tạo, CNTT bước đầu đã được ứng dụng vào giảng
dạy, học tập. Tuy nhiên, so với nhu cầu thực tiễn hiện nay, việc ứng dụng CNTT
trong giáo dục còn rất hạn chế. Thực tế đó đòi hỏi cần phải nhanh chóng nâng
cao chất lượng giảng dạy bằng cách phát huy những ưu thế của lĩnh vực CNTT,
phải biết tận dụng nó, biến nó thành công cụ hiệu quả phục vụ cho sự nghiệp
giáo dục.
Thực tế cho thấy trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, công nghệ thông tin có
tác dụng mạnh mẽ, làm thay đổi nội dung, phương pháp dạy học. CNTT là
phương tiện để tiến tới “xã hội học tập”. Mặt khác, giáo dục và đào tạo đóng vai
trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển của CNTT thông qua việc cung cấp nguồn
nhân lực cho CNTT. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng
CNTT trong giáo dục đào tạo ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học theo
hướng dẫn học CNTT như là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới
phương pháp dạy học ở các môn.
Thực hiện tinh thần chỉ đạo trên, nhận thức được rằng, việc ứng dụng
CNTT phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học là một trong những
Lê Xuân Hải – Trung tâm GDTX – Thiệu Hoá
1
hướng tích cực nhất, hiệu quả nhất trong việc đổi mới phương pháp dạy học và
Internet, từ các đĩa phim tài liệu… Công việc này đòi hỏi giáo viên phải có niềm
đam mê thật sự với công việc, sự sáng tạo, sự nhạy bén, tính thẩm mỹ để tìm tư
liệu từ nhiều nguồn. Trong khi trình độ sử dụng máy vi tính, sử dụng các phần
mềm tiện ích và khai thác thông tin từ mạng Internet của đa số giáo viên còn hạn
chế thì đây cũng là một trở ngại không nhỏ đến việc dạy học bằng GAĐT.
d. Một số giáo viên bước đầu làm quen với việc soạn giảng bằng GAĐT
nên chưa có những kinh nghiệm xử lí sao cho bài giảng tốt nhất. Nhiều bài dạy
đang còn quá rườm rà, xa rời nội dung hoặc làm gián đoạn bài học do sử dụng
quá nhiều hiệu ứng hoặc hình ảnh, phim minh họa cho nên giờ dạy lại thiên về
việc trình diễn những kỹ xảo tin học. Ngược lại nhiều bài giảng lại quá đơn điệu,
sơ sài do đó không nâng cao được chất lượng giờ dạy.
- Hầu hết các trường học chưa có phòng học đa năng, máy chiếu thì hạn
chế nên khi muốn giảng dạy gặp nhiều khó khăn như phải mang máy và lắp đặt
máy tính, máy chiếu tạo ra sự rờm. Trong khi đó thời gian thì không cho phép.
Vì thế không nhận thấy được hiệu quả của việc giảng dạy ở nhà trường.
Chính vì những khó khăn trên mà việc sử dụng GAĐT trong dạy học trên
địa bàn huyện tôi còn rất hạn chế.
2. Kết quả của thực trạng trên
Xuất phát từ những thực tế tại Trung tâm tôi, trong quá trình dạy học tôi
nhận thấy có một số kết quả sau:
- Phần lớn giáo viên rất ngại Áp dụng CNTT trong giảng dạy và một số
giáo viên bi quan khi nhắc đến giảng dạy GAĐT trong tiết học của mình.
- Chính vì thế không phát huy được tính ưu việt của GAĐT trong dạy học.
- Việc giáo viên vẫn áp dụng những phương pháp mới hiện này mà Bộ
GD - ĐT cải cách và tiến hành trong những năm vừa qua cũng đã đem lại những
kết quả cao, song nhìn chung chất lượng học sinh chưa thật sự tốt, học sinh
nhanh nhớ nhưng cũng nhanh quên chẳng hạn trong bộ môn giảng dạy của tôi
như : “ Tin học ” các em chỉ hiểu được phần nào đó trên lý thuyết còn khi đi vào
cụ thể thì lại là một vấn đề khó khăn gấp bội.
Lê Xuân Hải – Trung tâm GDTX – Thiệu Hoá
đốc Trung tâm mở một lớp bồi dưỡng cho giáo viên về cách sử dụng máy chiếu,
thiết lập các hiệu ứng trong PowerPoint và các phần mền hổ trợ khác. Để họ có
thể tự thiết kế GAĐT cho mình.
2. Tham mưu cùng tổ chuyên môn để đề nghị Ban giám đốc Trung tâm
mua sắm những bị cần thiết như : Phòng đa năng, máy tính, máy chiếu đa năng
(Multimedia projector).
3. Bản thân là giáo viên môn CNTT luôn luôn phải tìm hiểu và nghiên
cứu thêm những kỹ năng nâng cao trong việc sử dụng GAĐT để làm phong phú
thêm những dạng bài tập khác nhau.
4. Tham gia các buổi thao giảng để thu nhận những góp ý chân thành từ
đồng nghiệp, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy theo phương pháp mới.
5. Thăm dò và đánh giá chất lượng học sinh sau giờ học để nắm bắt được
thực chất chất lượng của các em.
Tôi nghĩ rằng với năng lực và lợi thế giáo viên CNTT cùng khả năng sư
phạm vốn có sẽ góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy.
II- CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Biện pháp 1: Ngoài kiến thức chuyên môn cần phải trang bị những
kiến thức tin học nâng cao mới nhất
Mặc dù GAĐT chưa được các trường học đón nhận rộng rãi và chưa thực
sự phổ biến nhưng bước đầu nó đã tạo ra một không khí học tập và làm việc
khác hẳn cách học và cách giảng dạy truyền thống. Phải chăng việc dạy bằng
giáo án điện tử sẽ giúp người thầy cô đỡ vất vả bởi vì chỉ cần “click” chuột?
Thực ra, muốn click chuột để tiết dạy thực sự hiệu quả thì người dạy cũng phải
bỏ công tìm hiểu, làm quen với cách giảng bài mới này. Cụ thể thầy cô cần phải
biết những kiến thức và thao tác cơ bản sau:
+ Có kiến thức cơ bản về sử dụng máy tính
Lê Xuân Hải – Trung tâm GDTX – Thiệu Hoá
5
+ Biết sử dụng phần mềm trình diễn PowerPoint
+ Có khả năng sử dụng một phần mềm hổ trợ như : Internet, Violet,
thầy cô phải chọn cách thiết lập các hiệu ứng phù hợp để tạo ra không khí học
tập, bài giảng sinh động, giảng dạy mới mẻ. Chính vì vậy khi giảng dạy một bài
bằng GAĐT sẽ giúp cho giáo viên tiết kiệm được thời gian viết nội dung lên
bảng, nội dung hiển thị đến đâu, giáo viên giảng đến đó, làm cho thời gian giảng
bài nhiều hơn, các em học sinh hiểu bài sâu hơn.
Biện pháp 4: Linh hoạt khi hướng dẫn học sinh học tập
Bài giảng sau khi thiết kế sẽ được trình chiếu lên màn hình thông qua máy
chiếu. Nghĩa là giáo viên buộc phải biết cách sử dụng nó. Đây là một trong
những yêu cầu bắt buộc, chỉ cần một vài thao tác lắp máy chiếu với CPU của
máy tính hoặc kết nối với máy tính xách tay và điều chỉnh độ lớn (zoom), độ nét
(sharpness) trên màn hình giáo viên chắc hẳn sẽ có một bài giảng chất lượng,
học trò sẽ có không khí học thoải mái hơn. Thực tế cho thấy nhờ GAĐT mà giáo
viên đã tạo ra một không khí khác hẳn so với giờ dạy truyền thống. Học sinh sẽ
tập trung cao để nghe giảng và tư duy nhiều hơn trong các giờ học.
Khi chuyển từ bài giảng truyền thống sang các slide trình diễn, giáo viên
thường mang tư tưởng của bài giảng cũ để áp đặt vào. Nghĩa là sẽ trình bày tất
cả những gì mình nói và viết vào slide. Điều này hoàn toàn sai lầm vì như thế
học sinh sẽ cho rằng giáo viên chỉ nói những điều trong sách, không mở rộng
các kiến thức ngoài, đồng thời nội dung trình chiếu sẽ rất dài, học sinh khó có
thể ghi chép đầy đủ vào vở để làm tài liệu học ở nhà.
Vì thế chỉ nên coi slide là nơi chỉ chứa tên bài học, các đề mục và các ý
chính phục vụ cho bài giảng. Nếu slide cần hình ảnh minh họa, giáo viên nên
tìm kiếm hình ảnh để chèn vào. Công đoạn đưa nội dung vào giáo viên cũng nên
lưu ý đến số lượng chữ, mầu sắc, kích thước trên các slide. Nhìn vào slide giáo
viên có nhiệm vụ giải thích kỹ càng và mở rộng nó ra chứ không phải là đọc các
dòng chữ trên slide. Nếu chưa quen với cách giảng dạy này, giáo viên có thể
thấy khó khăn trong việc xác định xem slide tiếp theo sẽ trình bày về vấn đề gì.
Không sao, để dễ dàng làm chủ quá trình điều khiển học sinh, giáo viên có thể in
Lê Xuân Hải – Trung tâm GDTX – Thiệu Hoá
7
những yêu cầu bắt buộc, chỉ cần một vài thao tác lắp máy chiếu với CPU của
máy tính hoặc kết nối với máy tính xách tay và điều chỉnh độ lớn (zoom), độ nét
(sharpness) trên màn hình giáo viên chắc hẳn sẽ có một bài giảng chất lượng,
học trò sẽ có không khí học thoải mái hơn. Thực tế cho thấy nhờ GAĐT mà giáo
viên đã tạo ra một không khí khác hẳn so với giờ dạy truyền thống. Học sinh sẽ
tập trung cao để nghe giảng và tư duy nhiều hơn trong các giờ học.
Khi chuyển từ bài giảng truyền thống sang các slide trình diễn, giáo viên
thường mang tư tưởng của bài giảng cũ để áp đặt vào. Nghĩa là sẽ trình bày tất
cả những gì mình nói và viết vào slide. Điều này hoàn toàn sai lầm vì như thế
học sinh sẽ cho rằng giáo viên chỉ nói những điều trong sách, không mở rộng
các kiến thức ngoài, đồng thời nội dung trình chiếu sẽ rất dài, học sinh khó có
thể ghi chép đầy đủ vào vở để làm tài liệu học ở nhà.
Lê Xuân Hải – Trung tâm GDTX – Thiệu Hoá
10
Hình 4: Đáp án đúng
Vì thế chỉ nên coi slide là nơi chỉ chứa tên bài học, các đề mục và các ý
chính phục vụ cho bài giảng. Nếu slide cần hình ảnh minh họa, giáo viên nên
tìm kiếm hình ảnh để chèn vào. Công đoạn đưa nội dung vào giáo viên cũng nên
lưu ý đến số lượng chữ, mầu sắc, kích thước trên các slide. Nhìn vào slide giáo
viên có nhiệm vụ giải thích kỹ càng và mở rộng nó ra chứ không phải là đọc các
dòng chữ trên slide. Nếu chưa quen với cách giảng dạy này, giáo viên có thể
thấy khó khăn trong việc xác định xem slide tiếp theo sẽ trình bày về vấn đề gì.
Không sao, để dễ dàng làm chủ quá trình điều khiển học sinh, giáo viên có thể in
ra một bản cầm tay (hand out) để vừa giảng vừa nhìn vào đó mà xác định vấn đề
sẽ nói tiếp theo.
Biện pháp 6: Sử dụng GAĐT không có nghĩa giáo án truyền thống bị
lãng quên.
Trong giáo án truyền thống chúng ta trình bày tất cả nội dung bài giảng.
Vậy thì đối với GAĐT chỉ gồm một số slide, các slide chỉ chứa từ khóa, hình
ảnh… thì làm thế nào mà GV có thể quan sát hết các vấn đề cần được giảng? Để
thế đã được học viên, chuyên viên phòng GD&ĐT đánh giá khá cáo, để kiểm
định lại tôi đã thử nghiệm thực hiện được 2 tiết Tin học bằng GAĐT tại trường
tôi “Trung tâm GDTX Thiệu Hoá” với bài ( các lệnh cơ bản MS – Dos và Bài
Các thao tác cơ bản Microsoft Word) sau tiết dạy, tôi đã được các đồng nghiệp,
các đồng chí cốt cán bộ môn của trường thảo luận, góp ý, rút kinh nghiệm và đi
đến nhận xét thống nhất: GAĐT đã góp phần cải tiến rõ rệt chất lượng học tập
của học sinh và nâng cao chất lượng nghiệp vụ của giáo viên.
Chất lượng khảo sát học sinh sau tiết dạy ở trường tôi đã cho thấy việc sử
dụng GAĐT đã góp phần nâng cao chất lượng đại trà của học sinh, chất lượng
học tập của học sinh cũng đồng đều hơn. Cụ thể:
Trường Lớp Sĩ số
Giỏi Khá Trung bình Yếu - kém
SL % SL % SL % SL %
TTGDTX
Thiệu hoá
11C1 40 7
17.5
24
60
9
22.5
0
0
TTGDTX
Thiệu hoá
11C5 47 12
25.5
27
57.4
8
I. Lời mở đầu: 1
II. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 2
1. Thực trạng 2
2. Kết quả (hiệu quả của thực trạng) 3
PHẦN II - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Các giải pháp thực hiện 5
II. Các biện pháp tổ chức thực hiện 5
1. Trang bị những kiến thức tin học cơ bản 5
2. Khai thác và xử lý thông tin 6
3. Đưa các tư liệu vào bài dạy 7
4. Làm phong phú thêm hệ thống bài tập 8
5. Linh hoạt khi điều khiển học sinh học tập 10
6. Kết hợp giữa GAĐT và giáo án truyền thống 10
7. Kết hợp giữa trình chiếu và ghi bảng 11
PHẦN III - KẾT LUẬN
1. Kết quả nghiên cứu 12
2. Kiến nghị, đề xuất 12
Lê Xuân Hải – Trung tâm GDTX – Thiệu Hoá
15