Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học bách khoa hà nội
Tiểu luận triết học
Đề tài : "ảnh hởng của nho giáo
đối với xã hội Việt Nam
Họ và tên: Phạm Vĩnh Hng
Lớp : Cao học Kỹ Thuật Vật Liệu
Hà nội 10, 2005
1
Lời mở đầu
Từ thế kỷ thứ VI trớc công nguyên, ấn Độ, Trung Quốc và Hy Lạp là ba
trung tâm triết học lớn trên thế giới, nhiều học thuyết, trờng phái đã ra đời.
Những t tởng và học thuyết đó không đơn thuần là triết học thuần tuý mà nó th-
ờng bao hàm và ẩn chứa các vấn đề chính trị, xã hội, đạo đức bên trong. Nó th-
ờng trở thành công cụ cai trị cho giai cấp thống trị, tiêu biểu nh Nho gia, Pháp
gia ở Trung Quốc, Bà la môn ở ấn Độ
Trung Hoa là một quốc gia rộng lớn và là một trong những quốc gia có lịch
sử lâu đời nhất thế giới. Nền văn minh đó đã sản sinh ra những con ngời tài năng,
kiệt xuất cùng với những học thuyết triết học cổ điển nổi tiếng nh Đạo gia, Nho
gia, Mặc gia, Pháp gia mà ảnh hởng của nó đến nay vẫn còn rất mạnh mẽ trong
đời sống xã hội.
Việt Nam với hàng nghìn năm Bắc thuộc, chịu ảnh hởng nặng nề về văn
hoá, chính trị, xã hội, đạo đức, lối sống của Trung Quốc do sự đồng hoá của
giai cấp thống trị phơng Bắc, trong đó ảnh hởng nặng nề nhất về văn hoá, chính
trị và đạo đức có lẽ chính là ảnh hởng của Nho gia với đầy đủ cả các mặt tiêu cực
và tích cực của nó.
Chính vì ý nghĩa và vai trò to lớn của Nho giáo đối với tiến trình phát triển
của Trung Quốc và Việt Nam nên em chọn đề tài "Nho giáo và ảnh hởng của
nho giáo đối với xã hội Việt Nam hiện nay".
Em xin bày tỏ lòng biết ơn đối với các thày cô giáo giảng dạy đã truyền đạt
cho em những kiến thức quý báu về triết học.

Trong thời đại lịch sử chuyển biến phức tạp ấy đã đặt các nhà t tởng phải
quan tâm lý giải các vấn đề chính trị, xã hội, đạo đức và làm nảy sinh một lạot
các trờng phái triết học đa dạng. Các dòng t tởng này đều có chung một đđặc tr-
ng là quan tâm giải quyết các vấn đề chính trị - đạo đức xã hội mà không
quan tâm đến tôn giáo.
Với mục đích lập lại trật tự, kỷ cơng nhà Chu, Khổng Tử đã lập ra học
thuyết mở trờng dạy học, đi chu du khắp thiên hạ để truyền bá t tởng của mình.
Ông muốn dùng ngời quân tử để đa xã hội từ chỗ hỗn loạn trở nên ổn định.
Quan điểm về xã hội chính trị - đạo đức của Nho gia đợc thể hiện ở các
t tởng chủ yếu sau:
1. Quan điểm về chính trị - đạo đức:
Nho gia xem đây là mối quan hệ nền tảng của xã hội, trong đó quan trọng
nhất là quan hệ vua tôi, cha con, vợ chồng (tam cơng).
Nho gia nêu lên nguyên tắc quản lý xã hội nh sau:
- Nguyên tắc 1: Thực hiện nguyên tắc tập quyền, toàn bộ quyền lwcj tập trung
vào một ngời là Hoàng Đế, xây dựng chế độ công hữu về ruộng đất. Khổng Tử
rất ca ngợi chế độ Tỉnh điền thời nhà Chu.
- Nguyên tắc 2: Thực hiện chính danh trong quản lý xã hội. Chính danh nghĩa
là mỗi ngời cần phải hành động và nhận thức đúng theo cơng vị và địa vị của
mình. Không phải việc của mình thì không bàn, không làm, không nghe nếu
mà con ngời không chính danh thì không làm đợc việc gì cả. Danh bất chính thì
ngôn bất thuận, ngôn bất thuận việc tất bất thành.
- Nguyên tắc 3: thực hiện văn trị lễ trị nhân trị. Trong đó Văn trị đề cao
hiểu biết, nếu mọi ngời đã có vốn hiểu biết thì giáo dục sẽ đơn giản, mọi ngời
biết sẽ dễ dàng tuân theo.
4
Lễ trị dùng để tổ chức, thiết chế xã hội, đề ra những nghi thức mà mọi ng-
ời phải tuân theo. Mỗi con ngời ở mỗi địa vị và tầng lớp trong xã hội sẽ phải sử
dụng các vật dụng và lễ nghi theo quy cách riêng đã đợc quy định.
Nhân trị chính là trị quốc bằng lòng nhân ái, lòng nhân ái của vua đợc đa

biến. Nho giáo không có lịch sử quan, tiến hoá luận. Đối với nó xã hội phong
kiến không phải chỉ là một giai đoạn trong lịch sử loài ngời, luân lý phong kiến
không chỉ là một hình thái ý thức của giai đoạn ấy.
3. Quan điểm về xã hội học:
Để giải quyết các vấn đề về xã hội Nho gia đã đứng trên quan điểm duy
tâm để giải quyết. Nho gia không phân tích cơ sở kinh tế của xã hội nh Mác mà
xuất phát từ quan hệ chính trị - đoạ đức, coi đó là nền tảng của đồi sống xã hội.
Xuất hiện trong bối cảnh lịch sử quá độ sang xã hội phong kiến, một xã
hội đầy biến động, lý tởng của Nho gia là xây dựng nên một xã hội đại đồng. Đó
là một xã hội có trật tự, trật tự đó đợc xây dựng dựa vào ba mối quan hệ chính
gọi là Tam cơng. Ba mối quan hệ bao gồm :
- Quan hệ vua tôi.
- Quan hệ cha con.
- Quan hệ chồng vợ.
Quan hệ thứ nhất chính là quan hệ quốc qia còn hai quan hệ sau thuộc quan hệ
gia đình. Trong đó mối quan hệ gia đình là mối quan hệ nền tảng của xã hội. Xã hội
bình hay loạn phụ thuộc chính vào mối quan hệ ấy.
4. quan điểm về giáo dục:
Nho gia đã nêu lên quan điểm về một xã hội lý tởng, lý tởng cao nhất đấy
chính là "xã hội đại đồng". Khái niệm xã hội đậi đồng là một xã hội an hoà, không
đặt trên một nền tảng của một nền sản xuất nào cả, và an hoà lại đợc đặt trên nền
tảng của sự công bằng trong xã hội. Nho gia chủ yếu hớng vào viêc giáo dục đạo
6
đức con ngời. Chuẩn mực gốc của giá trị đạo đức là "nhân". Các chuẩn mực khác
nh Nghĩa, Lễ, Trí đều là các biểu hiện của Nhân.
Theo Khổng Tử thì " Tại học tri đại" là học cho đến mức biến háo đợc con ng-
ời, làm cho ngời khâm phục, yêu mến. "Tại thân dân" là học phái xuất phát từ tình
yêu thơng
7
Chơng II

cực nhập thể, nó cổ vũ và khuyến khích mọi ngời đi sâu vào tìm hiểu những quan
hệ xã hội, những vấn đề của thực tiễn chính trị, pháp luật và đạo đức. Do đó,
nhận thức lý luận của dân tộc ta về các vấn đề ấy cũng đợc nâng cao hơn. Dựa
vào lịch sử của Nho giáo, nhà vua và các nho sĩ giải thích các vấn đề ấy có lập
luận và có lý lẽ đầy đủ hơn.
Nhng Nho giáo Việt Nam dù có lý do để tồn tại và phát triển thì cũng vẫn
gắn liền với giai cấp phong kiến địa chủ trong nớc và là công cụ thống trị và t t-
ởng của giai cấp đó. Mà giai cấp địa chủ đó từ thế kỷ XV trở về trớc tuy có một
vai trò nhất định nhng vẫn là một giai cấp bóc lột đối với nhân dân. Và bất cứ
một giai cấp bóc lột nào ngay cả khi đang lên cũng mang theo những vết bùn
nhơ và bàn tay vấy máu của những ngời lao động. Cho nên Nho giáo với t cách
là vũ khí của giai cấp phong kiến Việt Nam dù cho có không ít tích cực thì tác
dụng tích cực đó cũng còn rất hạn chế. Thực ra ngay ở thời kỳ thịnh trị của nó,
Nho giáo cũng đã có những mặt tiêu cực nghiêm trọng và chứa đựng khả năng
suy yếu sau này của nó.
Nho giáo ở Việt Nam khi chiếm ở vị trí độc tôn thì đã làm cho chủ nghĩa
giáo điều và bệnh khuôn sáo phát triển mạnh trong lĩnh vực t tởng và trong địa
hạt giáo dục khoa học. Các quan lại, sĩ phu, đều lấy thánh kinh, hiền truyện của
Nho giáo làm khuôn vàng thớc ngọc cho mọi ngời suy nghĩ và hành động của
mình, lấy cái xã hội thời Nghiêu Thuấn làm khuôn mẫu cho mọi tình trạng xã
hội; lấy những sự tích và điều phạm trong kinh, th, kinh xuân thu làm tiêu chuẩn
để bình giá mọi sự việc. Bệnh giáo điều và khuôn sáo này đã ăn sâu vào trong
lĩnh vực khoa học và nghệ thuật nhất là trong văn học và sử học khiến cho sự
sáng tạo trong các lĩnh vực này bị dập vào những cái khuôn sẵn có. Đó là một tật
9
bệnh đã đợc rèn đúc ngay từ khi ngời nho sĩ phải mài dũa văn chơng để tiến vào
con đờng cử nghiệp.
Sự thịnh trị của Nho giáo còn khuyến khích mọi ngời nhất là các phần tử tri
thức đi sâu vào cải tạo tu tề trị bình vào việc học hành, thi đỗ, dơng danh thiên
hạ. Vì vậy mà trong thực tế, Nho giáo đã làm cho những ngời gia nhập tầng lớp

ý chí con ngời làm gốc sang chủ nghĩa duy vật với phơng pháp khoa học, từ tởng
tôn ti trật tự gia trởng sang dân chủ, từ dân tộc sang t tởng Mác xít phải đòi hỏi
một quá trình dai dẳng. Tất nhiên rất nhiều điểm trong Nho giáo đã trở nên cổ
hủ, lạc hậu, thậm chí là phản động đang kèm hãm quá trình phát triển của dân
tộc ta nhất là tại các khu nông thôn. Nhng chúng ta không hề hổ thẹn khi nói
rằng chúng ta đi lên chủ nghĩa xã hội là kế tục truyền thống nhà nho xa, và nếu
ghét cay ghét đắng chế độ phong kiến khi đã thối nát thì cũng không thể không
trân trọng đến kẻ sĩ đời trớc, và khi đánh giá lại, nếu học thuyết t tởng ngày nay
chúng ta hơn hẳn thế hệ các sĩ phu thời trớc, nhng về nhân cách vẫn còn phải học
nhiều. Vì vậy nghiên cứu Nho giáo hiện nay là việc làm không thừa và nó có một
ý nghĩa thực tiễn to lớn trớc thực tế đạo đức giới trẻ đang suy đồi.
11
Tài liệu tham khảo
1. Luận ngữ - Thánh kinh của ngời Trung Hoa
2. Mạnh Tử
3. Nho học ở Việt Nam
4. Giáo trình triết học Mác Lê Nin
12
Môc lôc
13
Bộ giáo dục và đào tạo 1
Trờng đại học bách khoa hà nội 1
Tiểu luận triết học 1
Đề tài : "ảnh hởng của nho giáo 1
đối với xã hội Việt Nam 1
Họ và tên: Phạm Vĩnh Hng 1
Lớp : Cao học Kỹ Thuật Vật Liệu 1
Hà nội 10, 2005 1
Lời mở đầu 2
Chơng I 3