LICH SU
PHÀT
TRIÉN DIA
CHAT THÀNH PHÓ HA NOI
VA NGUÓN
GÓC,
QUA TRÌNH D!CH
CHUYEN
CÙA
CÀC
SONG,
HO TRONO HOLOCEN
Nguyén
Thanh Lan
Khoa Dia
chat,
DHKHTN,
DHQGHN
TOM TÀT
Thành phd
Ha
Noi nàm d trung tàm dóng
bang
Song Hong do dò
dà
trai
qua qua
trình
pbàt trién dóng thdi vdi
qua
trình phàt trién

de song
Hong
hinh thành nèn tàng
tram
tich bài boi trong
de.
Va tu
khi dàp de song
Hong
dé'n nay
Idp
tram tich bài boi ngoài
de
dUdc
thành tao.
Vùng trung tàm
Ha
Noi co dia hinh triing do thiéu hut
tram
tich
ké't hdp vài boat dóng sut
lùn
trong tàn kié'n tao
va
kiè'n tao hien dai .
Do dò, boat dóng nàn chinh dóng
song
dac biet là song Hong dién ra mot
càch manh me. Trong Holocen muon,
long song

chàu tho
va
phan
con
lai
thupc
dang dia hinh dói nùi thà'p. Vi nàm trong khu vUc trung
tàm cùa dóng
bang Song
Hong nèn
Ha
Noi
co
chung dac diém cùa khi
bau nhiet dói am giò
mìia va
dUdc cbia
làm
bai mùa
rò
ret là mùa mUa
(mùa
he) tùf
thàng 5 dé'n thàng 10
va
mùa khò (mùa
lanh)
kéo
dai tu
thàng 11 dén thàng 4 nàm sau.

ho
Hoàn Kié'm, ho
Thién Quang Tié'n tdi ky niém 1000 nàm Thàng Long
Ha
Noi, cùng
vói su phàt hien cùa hoàng thành Thàng Long co dà thói thùc càc nhà
khoa hoc nghièn
cùu Ha
Noi trèn nhiéu khia canb khàc nhau nhàm
tón vinh ve dep cùng nhU be
day
lich
su,
vàn
bòa
cùa thù dò. Thém vào
dò là sU gàn ké't chat che
giùa
sU hinh thành cùa càc thành tao dia
chà't dac biét là trong
khoàng
thdi gian 4000 nàm trd lai
day.
Do
dò,
viec tài hien lai lich
su
phàt trién dia chà't,
tu
dò xem xét sU thay dói

tié'n bòa cùa cbùng. Do
dò,
trong pham vi bài
bào này, tàc
già
muò'n tài hien lai lich
su
phàt trién dia chà't vùng
Ha
Nói trèn phóng chung cùa dóng
bang song
Hong
va
lich
su
phàt trién
cùa
Ho
Tày, ho Hoàn Kié'm trén khòng gian cùa vùng
Ha
Nói.
L LICH
SirPHÀT
TRIÉN CUA CÀC THÀNH TAO DIA CHAT
VÙNG HA NOI TRONG HOLOCEN MUON
Giai doan Holocen muon dUdc bàt
dàu tu
4.000 nàm BP dé'n nay
vdi khó'i
lUdng

va set
10-20%,
kich thuóc trung bình cùa hat Md
=
0.0056 - 0,08
mm.
So 2,5
va
Sk
=
1.14.
Cu
ii.il.
Iiàiulo pli.iii Lw iram urli viiiy Hj Nói
^^Se;
lel aoi
i "
^1 Ta„
-ir,
-ar-
*JTI
.5M
."JLÌÌ^
:ÌC>:
E'*"
^^l-c| cprs*;>-i]i.'s(Q ':'"
Sei ^t tr ci
f-lT
-n n *ji cA ce
c-'-'lsl^i.

fc«w*r
-xjin iilO *;i
^^•Ban li
can
Ti=j
ki-^
jni;-^
3a,.'r r is^.J.Mng^jasiyig.'&'^.CiqrgJi
S.'
Vi'
S'I
Vi ";' W "laj
1^1
tn'"
'1*'
y''-
'^'•' ^* '"'• "•"
'"•Q'"-
3"^'
^""9 "
'
"''= "'
"•••
''••
"•rf^-^
'^^^
•T^
£.'••
iiK" ;
ip'v iicx

^-*-«t i.« ^
,-•> •-
cu
_-„ ,> «-» ^.
C3
' • ^-^^v^-,«^-^
CZ!
.• ':•'.•
,^*,-r-ri ™ ^
r^,:
j;'!
* ^t
Hinh 1. Sci do
phàn
ho càc
thUc
the tram tich vùng
Ha
noi
va
màt
càt
dia chat trong giai doan Holocen
tUdng
ùng
Tuy nhién,
khoàng tbdi
gian thành tao
tàng
tram tich này rà't

long
song
ò
ngoài
de.
Su thiéu hut
tram
tich ké't hdp vài
qua
trình lùn vàn dang dién ra trong giai doan
tàn kié'n tao
va
kien tao hien dai den nay dàn dé'n
bé
màt dia hinh khu
144
vUc
Ha
Nói thà'p hdn
bé
màt bài boi ngoài
de tu
4
-
8m so vdi khu vUc
xung quanh.
Chinh
vi day
là khu vUc
co

Qua
trình dàp de
song Hong
này làm kéo
dai
qua trình
dàm
lày
bòa
va
sU tón tai he thó'ng càc ao chuòm trén bài boi, thiéu
hut phù sa trong
qua
trình dich
chuyén long
song Hong giai doan
Holocen muón. Càc bó ao dUdc
là'p
day tao nèn tàng
tram
tich
set,
càt
xàm den
làn
vat chà't
hùu ed
va tàn tich thUc vat dac trUng cùa
mòi
trUdng bó yèn

tu
Tày Nam
sang Dòng Bàc trong giai doan Holocen muón. Trong
dò,
thè hien ro
nhà't chinh là Ho Tày
ò
phia Bàc
va he
Yèn
So ò
phia Nam là
san
pham
con
sót lai cùa
long song Hong
trong
qua
trình dich chuyén.
Tai khu vUc
Ho
Tày ngày nay, qua trình tboài bòa cùa mot nhành
song
Hong co gay ra bòi sU xuà't hien cùa
con
càt
giiìa song ma
ngày
nay con này vàn

de song Hong
trong giai doan ve sau.
Tai khu vUc bó Yèn Sd, sU chuyén dich cùa
long song
Hong xày ra
som
hdn khu vUc Ho Tày dò là giai doan dàu tién
long
song bò dòng d
145
khu
VUC
Thanh Quynh
ma
ngày nay tram tich
càt,
càt làn san long
song vàn
con
tón tai trong
lo
khoan Q.60 khu vUc Vàn Quynh va xung
quanh là tram tich
set.
set bòt, càt bòt
bài
boi trong càc
lo
khoan P.40,
P.60,

biet là
chiù
sU tàc dòng cùa qua trình dò thi
bòa
da
de
lai dà'u vé't cùa
mot ho móng ngUa Yèn Sd dang trong giai doan thoài bòa nhU bién
nay
(hinh
2).
Nhu vay, sU dich
chuyén
cùa
long song
Hong trong Holocen muón
dà de lai trèn bé màt dia
hinh Ha
Nói hai bó móng ngUa lón
dò
là bó
Tày
va
ho Yèn Sd. Tuy nhién, theo tài lieu nghièn cùu cùa Doàn Dia
chà't
Ha
Noi,
2003,
tai khu vUc Phù ThUdng, Xuàn La, Xuàn Dinh vàn
xuà't hien tàng

tu
Dóng Bàc xuó'ng
Tày Nam do phia Nam
song
Hong tai khu vUc này ngày nay là khu vUc
Phù ThUdng, Xuàn La, Xuàn
Dinh
ndi lo ra tàng
tram
tich
co
he tàng
Vinh
Pbùc
(hinh
2).
Do dò, cbùng ta càn
co nhOng
nghièn cùu chi tié't
de
làm rò càc
giai doan dich chuyén
long song
tai khu vUc trung tàm
va
ven
Ha
Noi.
Trong khu vUc nghièn cùu thè hien rò nhà't trong Holocen là
tuóng

thà'p kèt nói vói
nhùng cho trùng trén bài boi là càc ao chuòm
va
ò trùng
ma
ngày nay
con
sót lai mot phàn chinh là
ho
Hoàn Kié'm, Thuyén Quang, Ba Màu,
Bay
Màu, Dó'ng Da, Xà Dàn, Ngoc Khành, Giàng Vò, Van Phùc,
TrUdng Dinh, Thanh Nbàn v.v Do
dò,
cbùng
co
vai trò
va
dac diém
hoàn toàn khàc biet vdi càc ho móng ngUa nhU ho Tày
va
ho Yèn
So
147
san
phàm cùa
qua
trình
song
chuyén dich ngang nhanh, quanh co, uón

HO HOÀN
KIÉM
VA
HO TÀY
Ho Hoàn Kié'm
co
mot già tri vàn bòa vò cùng to
Idn,
dUdc gàn lién
vdi truyén thuyé't
tra
gUdm
bau.
Ho
Tày gàn lién vdi cuoc sò'ng cùa
ngUdi Viet co
va
dUdc
lUu
lai trong nhiéu thi ca cùng nhU càc di tich
lich
su
vàn bòa xung quanh bó. Chinh vi vay, vi
the
cùa ho Hoàn Kié'm
va
ho
Tày là
co
sU khàc biét so vói càc

Ha
Noi nhU Thién
Quang, Giàng Vo,
ho
Vàn, Dó'ng Da, Vàn ChUdng, Nam Dóng Trong
tram
tich cùa bó Hoàn Kié'm,
co
the nói là san phàm cùa
qua
trình tién
bòa bài
bòi cbua
dién hinh vài sU xuà't hien cùa càc yé'u
to'
ed
bàn cùa
phùc he bài boi nhU: tUóng
set
hot pha càt bài boi
va
tudng bùn
set
kénh - song thoàt lù. Ngoài ra, theo két
qua
phàn tich khoàng vat
set
trong tram tich
day
ho thà'y xuà't hien càc khoàng vat monmorilonit

- giùa.
148
2.
Ho Tày
Tu
trUóc dén nay dà
co
nhiéu cóng trình nghièn cùu
ve
ho Tày
trèn càc
llnh
vUc va quan diém khàc nhau. Dé'n nàm 2002, qua nghièn
cùu càc giai doan phàt trién dia chà't cùa
Ho
Tày tbòng qua ké't
qua
phàn tich
ve
thành phàn thach hoc, mòi trUdng
va
càc yé'u tò'lién quan
trong 10 ó'ng phóng,
tu
dò dUa ra hai giai doan phàt trién cùa cbùng
trong Holocen muón, dò là giai doan bién
lui
trUdc khi dàp
de song
Hong va

hot
va
hot càt màu
nàu héng
co
dò chon loc tot tài
tram
tich
tu
bài
bòi song
Hong co
ma
lue
này ho vàn
con
lién thòng vói song
va
dUdc
bèi
dàp
tram
tich theo
hai hudng Dòng Bàc
va
Tày Nam.
Giai doan sau khi dàp
de song
Hong, ho Tày hoàn toàn bi
co làp

Holocen muon là thdi gian boat dóng sòi dòng nhà't cùa
song Hong
doan chày qua khu vUc
Ha
Noi. Lich
su
phàt trién cùa nò dUdc dànb
dà'u bang hai tàng
san
phàm nguon gó'c song cùa hai giai doan trUdc
va
sau khi dàp
de song
Hong.
Su chuyén dich cùa
long song Hong tu
Tày Nam lén Dòng Bàc dà
de lai hai ho móng ngUa là ho Tày
va
bó Yèn Sd, dong thdi kéo tbeo nò
là mot
loat
càc bò dUdc bình thành trén khu vUc bài bòi thà'p dang ao
149
chuòm nhu
ho
Hoàn Kié'm, ho Bay Màu, ho Thién Quang, ho TrUdng
Dinh, bó Thanh Nbàn, ho Dong Da, bó Vàn
Trong Holocen muon, doan song
Hong

Due
Hùng, 1996. Anh
hUóng
cua de song
Hong
den quy ludi
tién
hóa tram tich hien dai cùa dóng bang Bàc Bó
va
suy
nghi
vi giài phdp
xii
ly. Tap chi Càc khoa hoc ve Trai Dà't.
2.
Tran
Nghi, Dinh Xuàn Thành, 2000. Nguón gdc vd lich
su
tién
hóa
ho
Hoàn Kiém. Tap chi Khào
co
hoc 4 - 2000.
3.
Tran
Nghi, 2002. Nguón gdc
va
lich
su