Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

1
MỤC LỤC

Trang
MỤC LỤC ………………………………………………………………
PHẦN I. MỞ ĐẦU …………………………………………………………….
1.1 Bối cảnh của đề tài…………………………………………………………
1.2 Lý do chọn đề tài. …………………………………………………
1.3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu…………………………………………
1.4 Mục đích của đề tài…………………………………………………
1.5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu. ………………………………………
PHẦN II. NỘI DUNG ……………………………………………………
2.1 Cơ sở lý luận của đề tài. …………………………………………………
2.2 Thực trạng của vấn đề …………………………………………
2.3 Các biện pháp tiến hành …………………………………………
2.4 Hiệu quả của đề tài …………………………………………

2.4.1 Vai trò của thực hành, thí nghiệm trong dạy học Sinh học:
2.4.2 Hiệu quả của một số tiết thực hành thực nghiệm ………………………
2.4.3 Việc vận dụng các giải pháp mới về đổi mới phương pháp dạy học đối
với tiết dạy thực hành, thí nghiệm …………………………………………
PHẦN III. KẾT LUẬN …………………………………………

3.1 Những bài học kinh nghiệm rút ra từ quá trình áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm của bản thân …………………………………………
3.2 Ý nghĩa của đề tài đối với việc giảng dạy, giáo dục ………………………
3.3 Khả năng ứng dụng, triển khai kết quả và hướng phát triển của đề tài
3.4 Đề xuất, kiến nghị: …………………………………………
3.4.1 Về phía các cấp lãnh đạo …………………………………………

16

16

17

19

Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

2
PHẦN I. MỞ ĐẦU
  
1.1 Bối cảnh của đề tài
Hiện nay, chúng ta đang sống trong thời đại công nghệ thông tin. Sự phát
triển của khoa học kĩ thuật đã tạo ra rất nhiều phương tiện hữu ích hỗ trợ đắc lực
cho công việc của con người. Riêng trong lĩnh vực giáo dục, việc ứng dụng những
thành tựu công nghệ mới đã và đang mở ra một chân trời sáng tạo mới cho các thầy
cô giáo. Nền giáo dục của kỷ nguyên thông tin là một nền giáo dục cho mọi người,
là một nền giáo dục hiện đại. Trong các công việc của người giáo viên, phần chuẩn
bị bài là đặc biệt quan trọng. Các quốc gia trên thế giới đang có xu thế đầu tư tăng
dần các tiến bộ của công nghệ thông tin vào dạy học, trong đó có việc thiết kế bài
giảng bằng giáo án điện tử. Có thể thấy, trong phương pháp dạy học hiện đại, không
thể thiếu sự hỗ trợ của những thành tựu công nghệ thông tin.
Trong khoảng ba bốn năm trở lại đây, ở các trường phổ thông, phong trào
soạn và dạy giáo án điện tử đã diễn ra khá sôi động. Có một số giáo viên đã chịu
khó học hỏi và thu được những thành công bước đầu, tạo nên những giờ dạy mới
mẻ, thú vị và đặc biệt hiệu quả. Tuy nhiên, để có thể phát huy tối đa ưu thế của các
phương tiện mới, người giáo viên phải có những kĩ năng nhất định về máy tính và
Internet. Mặt khác, không phải ai cũng có điều kiện để nhanh chóng và kịp thời cập

dạy học Sinh học không chỉ có tranh ảnh, mô hình, vật mẫu, mà còn phải tiến hành
các thí nghiệm và thực hành nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh.
Nhưng với đa số các tiết thực hành, việc tiến hành thí nghiệm, thực hành quan sát
của giáo viên không được học sinh tiếp thu đầy đủ. Do số lượng học sinh trong một
lớp rất đông, giáo viên thì lại đứng phía trên để thực hiện thực hành quan sát thì
những học sinh ở phía dưới lớp không thể nào theo dõi được. Do đó nhiều học sinh
tiến hành thực hành một cách qua loa, chiếu lệ như: Thao tác không như hướng dẫn,
điều kiện thí nghiệm không đúng, vật mẫu không đạt yêu cầu, tư liệu không theo chủ
đề, các bài báo cáo, thu hoạch viết sơ sài Nói chung các em chưa thật sự tích cực
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

4
và chưa có kĩ năng hoạt động hợp tác theo nhóm, chưa thể tự mình làm chủ, tiến
hành thực hành - thí nghiệm để tìm ra kiến thức mới, khắc sâu kiến thức đã học.
Từ thực trạng trên đã chi phối không nhỏ đến kết quả các bài thực hành.
Theo số liệu thăm dò học sinh tại trường THPT Chuyên Tiền Giang thì chỉ khoảng
hơn 60% học sinh có kĩ năng thực hành - thí nghiệm, biết thao tác trên mẫu vật, biết
quan sát ghi lại kết quả, biết khai thác thông tin và viết báo cáo. Số học sinh còn lại
gặp khó khăn từ việc thực hành - thí nghiệm đến viết thu hoạch, báo cáo, thuyết
trình trước lớp trên vật mẫu thí nghiệm hoặc bài viết, …. mà nguyên nhân chủ yếu
là do các em không theo dõi kịp hoặc không thể quan sát được thao tác mẫu của
giáo viên.
Đây là vấn đề làm tôi suy nghĩ rất nhiều: Vận dụng đổi mới phương pháp dạy
học như thế nào? Hình thức tổ chức ra sao? Yếu tố quyết định sự thành công của
các tiết thực hành là gì?
Thấy được những thuận lợi, khó khăn trong giảng dạy các tiết thực hành, thí
nghiệm trong nhà trường, tôi đã đưa vấn đề này vào tìm hiểu và cũng để tìm giải
pháp thực hiện. Theo quan sát của bản thân, số người sử dụng giáo án điện tử trong
giờ học dạng bài thực hành Sinh học còn rất ít, đây còn là một vấn đề mới mẻ, chưa
được giáo viên và các nhà giáo dục quan tâm đúng mức. Vì những lí do đó, tôi đã

- Làm thế nào để dạy một tiết thực hành đạt kết quả cao nhất?
- Rèn học sinh các kĩ năng quan sát và thực hành thí nghiệm.
1.5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu.
Từ thực trạng dạy các tiết thực hành như đã nêu trên, qua tìm tòi nghiên cứu,
trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp, bản thân tôi đã đúc rút được một số kinh
nghiệm, có thể xem đó là tính mới của đề tài: Làm thế nào để dạy một tiết thực hành
đạt hiệu quả trên cơ sở vận dụng các kĩ thuật, phương pháp giảng dạy tích cực và
ứng dụng công nghệ thông tin học sinh tích cực tham gia giờ học, tìm tòi, nghiên
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

6
cứu khoa học, vận dụng và giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tế cuộc
sống
Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy một bài thực hành Sinh học: Sử dụng
clip tự quay lại thao tác giáo viên thực hành – thí nghiệm hay có thể sử dụng các
clip có trên mạng internet giáo dục (http://www.youtube.com/ hoặc thư viện giáo án
điện tử http://violet.vn ) liên kết trên nền powerpoint. Giáo viên có thể sử dụng các
thao tác và hiệu ứng trên ứng dụng powerponit để thiết kế một bài dạy thực hành.
Đồng thời sử dụng những hình ảnh để minh họa cho kết quả của bài thực hành, ….
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

7
PHẦN II. NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của đề tài.
Trong những năm gần đây Giáo dục luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt
quan tâm và chú trọng. Giáo dục là quốc sách hàng đầu vì thế việc triển khai các
giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, dạy học theo chuẩn kiến thức – kĩ năng, đổi
mới kiểm tra - đánh giá, ứng dụng Công nghệ thông tin vào giảng dạy, nhằm phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập, đem lại
niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh.

Điều tra, tổng hợp, thống kê số liệu về kết quả học tập của học sinh ở các tiết
thực hành, thí nghiệm 5 năm học liền kề từ năm 2007 đến nay.
Khảo sát, thu thập, tổng hợp các bài làm của học sinh qua các năm học
Điều tra lấy ý kiến của học sinh qua các tiết dạy thực hành - thí nghiệm giữa
các tiết thực hành có sử dụng và không sử dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy.
2.4 Hiệu quả của đề tài
2.4.1 Vai trò của thực hành, thí nghiệm trong dạy học Sinh học:
- Thí nghiệm – thực hành là cầu nối giữa lý thuyết và thực hành để đi đến
thực tiễn, giúp học sinh đi sâu tìm hiểu bản chất các hiện tượng, các quá trình Sinh
học. Đó là nguồn kiến thức, vừa có vai trò xây dựng cái mới, vừa có vai trò củng cố,
hoàn thiện và kiểm chứng, chứng minh một vấn đề đã được đề cập.
- Thí nghiệm – thực hành có thể do giáo viên biểu diễn, do học sinh tự tiến
hành hoặc xem băng hình thí nghiệm – thực hành có thể tiến hành trên lớp, trong
phòng thí nghiệm, tại nhà hoặc tại một địa điểm nào đó.
2.4.2 Hiệu quả của một số tiết thực hành thực nghiệm
Do số lượng bài thực hành của chương trình Sinh học phổ thông khá nhiều
nên tôi chỉ đơn cử một số bài có thể ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong
giảng dạy.
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

9
Ví dụ 1: Bài 20 (Sinh học 10 – Chương trình chuẩn): Quan sát các kỳ
nguyên phân trên tiêu bản rễ hành
Trong bài này, Giáo viên nên sử dụng hình ảnh nhiễm sắt thể ở các kỳ của
nguyên phân chiếu lên powerpoint để tất cả học sinh có thể quan sát và đối chiếu
với các mẫu tiêu bản mà các em quan sát được trên kính hiển vi. Đồng thời nhìn vào
hình giáo viên có thể giải thích cho học sinh nắm những diễn biến của nhiễm sắt thể
trong các kỳ, từ đó học sinh có thể nhận biết các kỳ trong nguyên phân.
K
ỳ cuối
K
ỳ
trung gian

Hình 2.1 Diễn biến NST qua các kỳ nguyên phân ở rễ hành(Ảnh chụp từ kính hiển vi)
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

10

Nếu ở bài này giáo viên không sử dụng hình ảnh phóng to thì khó có thể
hướng dẫn cùng lúc cho tất cả học sinh được, nếu giáo viên đến từng nhóm, nhìn
vào kính hiển vi để hướng dẫn từng học sinh thì trong 1 tiết dạy không đủ thời gian
để làm việc đó.
Ví dụ 2: Bài 24 (Sinh học 10 – Chương trình chuẩn): Lên men etilic và
Lactic.
Ở bài này, Giáo viên có thể tải các đoạn video trên mạng internet
(http://www.youtube.com) hoặc có thể tự quay Clip trước khi dạy thực hành. Trước
khi cho học sinh tiến hành làm thực hành tại phòng thực hành thì giáo viên trình
chiếu những đoạn video sưu tầm trên internet hay tự quay được về làm sữa chua và
lên men etilic cho học sinh quan sát và làm theo.

Hình 2.2 Hướng dẫn làm sữa chua (Ảnh chụp từ video được lấy từ internet)

Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

11

Nếu giáo viên đứng trên lớp hướng dẫn thì những học sinh ở phía sau phòng
Hình 2.5 Hướng dẫn chiết rút carôtenôit (Ảnh chụp từ video được lấy từ internet)
Ví dụ 4: Bài 21 (Sinh học 11 – Chương trình chuẩn): Đo một số chỉ tiêu sinh
lí ở người
Hình 2.5 Hướng dẫn đo một số chỉ tiêu sinh lí ở người
(Ảnh chụp từ video được lấy từ internet)
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

13

Ví dụ 5: Bài 21 (Sinh học 11 – Chương nâng cao): Tìm hiểu hoạt động của
tim ếch
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

15

PHẦN III. KẾT LUẬN

3.1 Những bài học kinh nghiệm rút ra từ quá trình áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm của bản thân
Việc vận dụng các giải pháp mới về đổi mới phương pháp dạy học trong
giảng dạy môn sinh học, đặc biệt là các tiết thực hành - thí nghiệm, thực hành -
quan sát. Nó gắn liền với thực tiễn công tác giảng dạy ở trường trung học phổ thông,
góp phần khắc phục những khó khăn, hạn chế các tiết dạy thực hành và tiếp thu kiến
thức cũng như kĩ năng thao tác của học sinh trong quá trình học tập trước đây.
Việc tổ chức các hoạt động thực hành - thí nghiệm, thực hành- quan sát phù
hợp với loại hình bài, đối tượng học sinh sẽ đem lại hiệu quả trong học tập, hình
thành ở học sinh các kĩ năng như: Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin khi quan sát,
tìm hiểu cách tiến hành thí nghiệm, kĩ năng tiến hành thực hành - thí nghiệm và
quan sát thí nghiệm, kĩ năng tự tin khi trình bày kết quả làm việc của nhóm, kĩ năng
giải quyết vấn đề giải thích các hiện tượng thực tế, tư duy sáng tạo Có như vậy
học sinh sẽ lĩnh hội kiến thức một cách chủ động, sâu sắc hơn. Theo tôi nghĩ, đây
chính là hiệu quả của việc giảng dạy các tiết thực hành có ứng dụng công nghệ
thông tin, góp phần nâng cao chất lượng tiết dạy, đem lại nhiềm vui và hứng thú
học tập bộ môn.
3.2 Ý nghĩa của đề tài đối với việc giảng dạy, giáo dục
Từ thực tế những kết quả thu được, tôi tin tưởng rằng tổ chức dạy học dạng
bài thực hành sinh học bằng ứng dựng công nghệ thông tin là hoàn toàn khả thi và
hiệu quả, thực sự góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Với phạm vi nghiên cứu
của đề tài này, những kết quả thu được mang tính chất khẳng định tính khả thi của
đề tài và khích lệ động viên giáo viên tiếp tục thực nghiệm và nghiên cứu sâu hơn
trong thời gian tới. Tuy nhiên, những gì tôi đạt được ở đây cũng chỉ là kết quả thực

dương, khen thưởng nhằm tạo thêm khí thế sôi nổi và để những giáo viên còn e ngại
có những bước đi mạnh dạn hơn, đặc biệt là giáo viên đó có tuổi và giáo viên mới
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

17

vào nghề. Đẩy mạnh việc tổ chức các hội thảo, trao đổi kinh nghiệm giữa các giáo
viên, từ đó đề xuất với chuyên môn những giải pháp góp phần nâng cao trình độ tin
học cho giáo viên, có chế độ đãi ngộ cho những giáo viên có bài giảng điện tử có
giá trị, tích cực lao động sáng tạo trong nghề, đồng thời đầu tư cơ sở vật chất phục
vụ việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy… Ngoài ra, các trường cần
trang bị phòng đa năng và đầu tư đồng bộ như: máy chiếu, máy quay, nối mạng, …
dự phòng kinh phí cho sửa chữa nâng cấp phần cứng, phần mềm giáo dục, các
chuyên gia, các nhà quản lý giáo dục sớm đưa ra tiêu chí đánh giá tiết dạy có sử
dụng công nghệ thông tin, chuẩn bài giảng điện tử để có cơ sở thẩm định, tạo ra
ngân hàng bài giảng điện tử có chất lượng
3.4.2 Về phía tổ chuyên môn
Các tổ chuyên môn cần có sự quan tâm nhiều hơn đến việc ứng dụng công
nghệ thông tin trong dạy học Sinh học, đặc biệt là các bài thực hành. Ngay từ đầu
năm, tổ trưởng cần có kế hoạch hướng dẫn các tổ viên học tập và thực hành việc
soạn và dạy giáo án điện tử.
Để phục vụ cho công tác giảng dạy, bản thân giáo viên phải chú trọng xây
dựng thư viện tư liệu phục vụ tốt cho công tác giảng dạy. Việc khai thác tư liệu có
thể lấy từ các nguồn: khai thác thông tin, tranh, ảnh, tư liệu bài giảng từ mạng
internet, khai thác tranh ảnh từ sách, tài liệu, báo chí, tạp chí khai thác từ băng
hình, phim video, các phần mềm, tranh ảnh, bản đồ, hình vẽ thông qua chức năng
cung cấp thông tin của máy tính. Từ các nguồn khai thác trên giáo viên sẽ lưu trữ
cho mình một thư viện tư liệu phong phú, đa dạng để phục vụ cho công tác giảng
dạy.
Trên đây là một vài kinh nghiệm bản thân thu nhận được trong quá trình vận

Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Chuyên Tiền Giang

19

TÀI LIỆU THAM KHẢO


Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Sinh học THPT – Nhà
xuất bản Giáo dục.
Sách giáo khoa, sách giáo viên Sinh học 10 – Nhà xuất bản Giáo dục.
Sách giáo khoa, sách giáo viên Sinh học 11 – Nhà xuất bản Giáo dục.
Sách giáo khoa, sách giáo viên Sinh học 12 – Nhà xuất bản Giáo dục.
http://violet.vn
http://www.youtube.com/