Connexions module: m28800 1
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG
TIN VÀO DẠY-HỌC VÀ NGHIÊN
CỨU MÔN HÁN NÔM Ở TRƯỜNG
ĐẠI HỌC (APPLICATION OF
INFORMATICS TECHNOLOGY TO
EDUCATION AND RESEARCH
RELATED TO
CHINO-VIETNAMESE AT
UNIVERSITIES)
∗
Nguyễn Hoàng Thân
This work is produced by The Connexions Project and licensed under the
Creative Commons Attribution License
†
Tóm tắt nội dung
Ứng dụng CNTT vào dạy-học và nghiên cứu môn Hán Nôm là một xu thế tất yếu của thời đại. Chính
vì vậy, các nhà nghiên cứu CNTT không ngừng xây dựng, thiết kế phần mềm Hán Nôm để phục vụ việc
dạy-học và nghiên cứu Hán Nôm. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện dạy học, nội dung từng bài học, đối
tượng nghiên cứu cụ thể mà chúng ta có phương pháp ứng dụng CNTT với các mức độ và hình thức khác
nhau sao cho khoa học và hiệu quả. (It si an inevitble tendency today to apply informatics technology
(IT) to education and research related to Chino-Vietnamese. It si because to this that IT researchers
continuously create Chino-Vietnamese softwaers for education and research on the language. However, a
method to apply IT in this case should be chosen in accordance to conditions of a class, its contents and,
in the case of a research work, to object the research is aimed at. The extent and manner of application
chosen should help bring the best result.)
∗
Version 1.1: Jul 9, 2009 10:05 pm GMT-5
†
http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/
http://cnx.org/content/m28800/1.1/

5 I.2. Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy-học và nghiên cứu môn Hán Nôm
là một tất yếu khách quan trong xu thế giáo dục hiện nay
Ngày xưa, ông cha ta chủ yếu học tập theo lối văn chương cử tử. Nội dung học tập và nghiên cứu thu hẹp
trong phạm vi tư tưởng, triết lí, nhân sinh quan... Phương pháp dạy học một chiều. Người học hoàn toàn
thụ động. Tất cả mọi người đều lấy phương thức học thuộc lòng hoặc thực hiện theo lời thầy là chính. Do
vậy trong quá trình dạy và học, người thầy giảng giải rất nhiều, thời gian học tập rất dài (thập niên đăng
hỏa - 10 năm đèn sách), số lượng người chiếm lĩnh tri thức không nhiều.
Nhưng trong xã hội hiện nay, với sự bùng nổ thông tin, con người càng phải học tập nhiều môn khoa
học hơn. Vai trò của người thầy chỉ là làm nhiệm vụ hướng dẫn người học tự đi tìm và lĩnh hội tri thức.
Vấn đề này lại gây khó khăn cho người dạy và học Hán Nôm. Bởi vì môn này đòi hỏi người dạy phải giảng
giải nhiều, thế nhưng quĩ thời gian thì lại rất ít. Điều đó tạo nên một mâu thuẫn mà chúng ta cần phải
giải quyết tốt để đảm bảo quá trình dạy-học. Như vậy đòi hỏi người dạy và người học phải sử dụng một số
1
Trích dẫn lại từ Kỉ yếu hội thảo khoa học “Đổi mới phương pháp dạy học với sự tham gia của thiết bị kĩ thuật”, ĐHSP,
Huế, 4/2004, trang 11.
2
Trích dẫn lại từ Kỉ yếu hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng dạy và học trong trường phổ thông nhờ sự hỗ trợ của thiết
bị và phần mềm dạy học”, ĐHSP, HCM, 11/2005, trang 9.
http://cnx.org/content/m28800/1.1/
Connexions module: m28800 3
phương tiện khác để hỗ trợ. Trong số đó là vận dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ vào quá trình dạy và
học. Thông qua ứng dụng công nghệ thông tin này, chúng ta có thể rút ngắn thời gian dạy học văn bản. Từ
đó chúng ta có nhiều thời gian hơn cho việc giảng dạy, bình giảng, phân tích nội dung bên trong của tác
phẩm như triết lí, tư tưởng, giá trị nhân sinh quan... Chỉ có như vậy mới có thể đảm bảo được mục tiêu
dạy-học Hán Nôm trước đây cũng như hiện nay.
Trên đây là hai lí do cốt lõi quan trọng nhất trong số nhiều lí do khác. Nó đã thúc đẩy chúng tôi thường
xuyên suy nghĩ nhiều lần và liên tục trong quá trình dạy-học và nghiên cứu môn Hán Nôm. Do vậy, chúng
tôi quyết định chọn vấn đề này làm đề tài nghiên cứu của mình, nhằm tạo hiệu quả cho việc dạy-học và
nghiên cứu môn Hán Nôm.
6 II. Lịch sử quá trình nghiên cứu và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy-học

, v.v..
Ngoài ra, bộ môn Hán Nôm, khoa Ngữ văn, khoa Văn học của các trường đại học cũng đã tổ chức một
số hội thảo bàn về dạy-học và nghiên cứu Hán Nôm, trong đó có vấn đề công nghệ thông tin với Hán Nôm.
Năm 1997, Bộ môn Hán Nôm thuộc Khoa Văn học - Trường ĐHKHXH&NV - ĐHQG Hà Nội tổ chức hội
thảo khoa học “25 năm ngành Hán Nôm”, có một số báo cáo liên quan đến công nghệ thông tin với Hán
Nôm như: Góp một suy nghĩ nhỏ về phương pháp đào tạo ngành học Hán Nôm trước yêu cầu của thời đại
(Phạm Vân Dung)
5
, Mấy nhận xét về công nghệ xử lí đa văn tự trên máy tính (Ngô Thế Long)
6
, Vài suy
3
Nguyễn Hữu Tài, Phương pháp nhập chữ Thương Hiệt, Nxb Thống kê, 1998
4
Lê Quí Ngưu, Vi tính chữ Hán dành cho người Việt, Nxb Thuận hóa, 2000
5
Trường ĐHKHXH&NV-ĐHQG Hà Nội, Những vấn đề về Hán Nôm học, tập 1, Nxb ĐHQGHN, H., 2002, trang 148
6
Sđd như trên, trang 158
http://cnx.org/content/m28800/1.1/
Connexions module: m28800 4
nghĩ về việc đào tạo cử nhân Hán Nôm (Cao Tự Thanh)
7
. Năm 2005, Trung tâm Nghiên cứu và Giảng dạy
Hán Nôm thuộc Trường ĐHSP Hà Nội tổ chức hội thảo khoa học “Nghiên cứu, giảng dạy Hán Nôm trong
nhà trường đại học và cao đẳng sư phạm”, cũng có một số báo cáo bàn về công nghệ thông tin với Hán Nôm
như: Một số ý kiến về việc nghiên cứu và giảng dạy, học tập ngữ văn Hán Nôm trong các nhà trường đại
học và cao đẳng sư phạm (Nguyễn Xuân Diện), Suy nghĩ về việc vận dụng công nghệ thông tin vào quá
trình dạy học môn Hán Nôm trong nhà trường hiện nay (Đỗ Phương Lâm), Một vài suy nghĩ về việc vận
dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học môn Hán Nôm trong nhà trường hiện nay (Nguyễn Hoàng

Hán Nôm của Phan Anh Dũng, Hanosoft của Tống Phước Khải, bộ gõ chữ Nôm của Trần Uyên Thi (viện
Việt học, ở Mỹ), phần mềm chuyển đổi âm dương lịch của GS Lê Thành Lân (viện CNTT). . .
Ngoài phần mềm, các trang WEB tra cứu Hán Nôm cũng đã góp phần tích cực vào việc cung cấp các
thông tin tư liệu, tuyên truyền và phổ biến chữ Nôm: www.nomfoundation.org
8
của Hội bảo tồn di sản chữ
Nôm www.hannosoft.com
9
của nhóm HanNomsoft, www.huesoft.com.vn/Hannom
10
của Trung tâm Công
nghệ thông tin Thừa Thiên Huế , www.viethoc.org
11
của Hội Việt học ở Mỹ. Song sự kiện có ý nghĩa nhất là
Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã khai trương Website của Viện: http://www.hannom.org.vn
12
vào giữa tháng
3 năm nay - đánh dấu sự thành công lớn của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực Hán Nôm.
7
Sđd như trên, trang 219
8
http://www.nomfoundation.org/
9
http://www.hannosoft.com/
10
http://www.huesoft.com.vn/Hannom
11
http://www.viethoc.org/
12
http://www.hannom.org.vn/

Từ văn bản giản thể sang văn bản Hán phồn thể.
(Dẫn theo http://www.echip.com.vn)
Năm 2004, ông tiếp tục thành công với phần mềm Hanosoft Tool.
Hanosoft Tool là bộ phần mềm tổng hợp các công cụ tiện ích Hán-Nôm, dành cho những người học tập
và nghiên cứu chữ Hán theo cách phát âm của các ngôn ngữ Việt Nam, Trung Quốc (phổ thông), Hàn Quốc
(Hanja) và Nhật Bản (Kanji). Phần mềm này nối tiếp các phiên bản đã được phổ biến trước đây. Ngoài ra,
ông còn thiết kế phần mềm Từ điển Hán-Việt Việt-Hán 1.0, cung câ´p cho ngươ`i sư dung nhiê`u ca´ch
kha´c nhau đê tra chư˜ Ha´n như: Tra theo bô thu. Tra theo tông sô´ ne´t bu´t. Tra trưc tiê´p trên văn
ban Word hoăc Website.
(Dẫn theo http://www.echip.com.vn)
Từ năm 2002, Phan Anh Dũng đã thiết kế phần mềm Việt Hán Nôm 2002, ban đầu là phần mềm Việt
Hán Nôm 2002 phiên bản 1.0, sau nâng cấp thành phiên bản 1.1, 1.2 và hiện nay là phiên bản 2.0. Công
dụng của phần mềm này như sau:
1. Hỗ trợ nhập chữ Hán và chữ Nôm vào văn bản, trước mắt cung cấp hai font Unicode chữ Nôm cơ bản
(bao gồm cả chữ Hán) là chữ Nôm Minh và chữ Nôm Khải, tạm đủ để chế bản một số tác phẩm Nôm kinh
điển.
2. Tra cứu chữ Hán và Nôm nhờ ba từ điển tích hợp: Từ điển Hán Việt (bản Thiều Chửu có tăng cường
và bổ sung), Từ điển Việt Hán, Từ điển Nôm - Quốc ngữ (cơ sở là Bảng tra chữ Nôm của NXB Khoa học
Xã hội 1977). Dự kiến sẽ bổ sung thêm một số từ điển nữa.
3. Xem các trang Web có chữ Hán trên mạng hay trên đĩa, và hỗ trợ phiên âm Hán Việt tự động để đọc
các trang đó.
http://cnx.org/content/m28800/1.1/