tìm hiểu nội dung và giá trị trong di chúc của chủ tịch HCm(tác phẩm di chúc
đc đăng trong HCm toàn tập tập 12)
MỞ ĐẦU
Kể từ ngày Bác ra đi tới nay đã 41 năm trôi qua, 41 năm, quãng thời gian đó
đủ để cho một mái tóc xanh mượt mà ngả màu tiêu chuối, đủ để một gương mặt
tươi trẻ hằn sâu những nếp nhăn và cũng đủ để cho chúng ta quên đi một con
người. Những quãng thời gian đấy không thể xóa nhòa đi hình ảnh của Bác, một
người đã dành cả cuộc đời vì nước vì dân. Ngày 2/9/1969, Người đã vĩnh viễn ra
đi, đời tuôn nước mắt trời tuôn mưa, trước khi ra đi Người vẫn không quên để lại
một bản di chúc gửi gắm những tâm tư nguyện vọng của mình trong những năm
tháng ý thức rằng Người tuổi đã già. Thời gian càng lùi xa bao nhiêu càng minh
chứng cho sức sống mãnh liệt và giá trị trường tồn của Di chúc trên tất cả các lĩnh
vực của đời sống. Như Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nói lúc sinh thời: “Bản di
chúc tuy rất ngắn gọn (chỉ hơn 1000 từ) nhưng nó chứa đựng biết bao giá trị tư
tưởng và tình cảm, là sự kết tinh một đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh,
đem lại sự đổi mới của dân tộc Việt Nam ta, đồng thời để lại những di sản bất hủ
đối với những thế hệ mai sau”.
Di chúc được chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong thời gian từ tháng 5/1965 cho
tới tháng 5/1969. Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một văn kiện lịch sử quý
báu, một tài sản vô giá. Đây là sản phẩm kết tụ tinh hoa tư tưởng, đạo đức và tâm
hồn cao đẹp của vị anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí
Minh – bậc đại trí, đại nhân, đại dũng. Di chúc chứa đựng giản dị mà súc tích
những nội dung cơ bản, những quan điểm cốt yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh, vạch
ra phương hướng phát triển cho cách mạng Việt Nam cả hôm nay và mai sau. Cho
đến ngày nay, bản Di chúc vẫn được coi là một văn kiện có giá trị lịch sử quan
trọng mà trong đó sự kết hợp chặt chẽ giữa tính khoa học và tính thực tiễn trên nền
tảng chủa nghĩa nhân văn cao đẹp đã làm nên giá trị chân chính và bền vững của
Di chúc Bác Hồ.
PHẦN NỘI DUNG
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 1
I. NỘI DUNG BẢN DI CHÚC CỦA HỒ CHÍ MINH:

nhi đồng yêu quý của chúng ta.
Kế theo đó, tôi sẽ thay mặt nhân dân ta đi thǎm và cảm ơn các nước anh em trong
phe xã hội chủ nghĩa, và các nước bầu bạn khắp nǎm châu đã tận tình ủng hộ và
giúp đỡ cuộc chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta.
*
* *
Ông Đỗ Phủ là người làm thơ rất nổi tiếng ở Trung Quốc đời nhà Đường, có câu
rằng "Nhân sinh thất thập cổ lai hy", nghĩa là "Người thọ 70, xưa nay hiếm".
Nǎm nay, tôi vừa 79 tuổi, đã là lớp người "xưa nay hiếm" nhưng tinh thần, đầu óc
vẫn rất sáng suốt, tuy sức khoẻ có kém so với vài nǎm trước đây. Khi người ta đã
ngoài 70 xuân, thì tuổi tác càng cao, sức khoẻ càng thấp. Điều đó cũng không có gì
lạ.
Nhưng ai mà đoán biết tôi còn phục vụ cách mạng, phục vụ tổ quốc, phục vụ nhân
dân được bao lâu nữa?
Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lênin và
các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu
bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột.
TRƯỚC HẾT NÓI VỀ ĐẢNG - Nhờ đoàn kết chặt chẽ, một lòng một dạ phục vụ
giai cấp, phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc, cho nên từ ngày thành lập đến nay,
Đảng ta đã đoàn kết, tổ chức và lãnh đạo nhân dân ta hǎng hái đấu tranh tiến từ
thắng lợi này đến thắng lợi khác.
ĐOÀN KẾT là một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và của dân ta. Các
đồng chí từ Trung ương đến các chi bộ cần giữ gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng
như giữ gìn con ngươi của mắt mình.
Trong Đảng thực hành dân chủ rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê
bình và phê bình là cách tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết và thống nhất
của Đảng. Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau.
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 3
Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thực sự thấm
nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ

lại khối đoàn kết giữa các đảng anh em trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và chủ
nghĩa quốc tế vô sản, có lý, có tình.
Tôi tin chắc rằng các đảng anh em và các nước anh em nhất định sẽ phải đoàn kết
lại.
*
* *
VỀ VIỆC RIÊNG - Suốt đời tôi hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ cách
mạng, phục vụ nhân dân. Nay dù phải từ biệt thế giới này, tôi không có điều gì
phải hối hận, chỉ tiếc là tiếc rằng không được phục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa.
Sau khi tôi đã qua đời, chớ nên tổ chức điếu phúng linh đình, để khỏi lãng phí thì
giờ và tiền bạc của nhân dân.
*
* *
Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể
bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng.
Tôi cũng gửi lời chào thân ái đến các đồng chí, các bầu bạn và các cháu thanh niên,
nhi đồng quốc tế.
Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu,
xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh,
và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới.
Hà nội, ngày 10 tháng 5 nǎm 1969
Hồ Chí Minh

Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 5
3. NỘI DUNG CHÍNH:
Phần đầu: Về sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, Người khẳng định giải phóng
miền Nam và qua đó, giải phóng hoàn toàn và thống nhất đất nước như một tất
yếu, dù phải kéo dài, đặc biệt ta có thể phải hy sinh nhiều của, nhiều người. Người
đã nói: "Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay". Sự thật đã diễn ra
như Người đoán. Bác mất năm 1969, sáu năm sau, dân tộc Việt Nam giành đại

Lênin là nền tảng tư tưởng chính trị của Đảng. Không phải chỉ trong Di chúc, mà
hầu hết những tác phẩm của Hồ Chí Minh từ năm 1945, khi Đảng Cộng sản bắt
đầu cầm quyền sau Cách mạng tháng Tám, ngay sự cầm quyền ấy chưa hoàn toàn
trong phạm vi cả nước, vừa xây dựng chính quyền vừa kháng chiến, Người đã
luôn luôn nhắc đến việc chính quyền do Đảng Cộng sản phải là chính quyền vì
dân, do dân, gắn bó với dân, trung thành với dân, người đầy tớ trung thành của
dân. Bức thư đầu tiên Người gửi các đồng chí Bắc Bộ năm 1947, khi kháng chiến
chống Pháp mới bắt đầu vài tháng và khi mà các quốc gia xã hội chủ nghĩa chưa
ai cảnh giác con đường hiểm nguy của Đảng Cộng sản cầm quyền mà thoát ly
nguyên lý cộng sản cơ bản – tức phục vụ dân – thì Chủ tịch Hồ Chí Minh đã báo
động với ý thức và lời lẽ vừa thiết tha vừa nghiêm khắc, lấy sự việc ngay trong
đời sống hằng ngày. Cho nên, bài học lớn nhất mà chúng ta rút ra từ Di chúc của
Người chính là phần cốt lõi này – lấy dân làm gốc
Đảng ta là một tổ chức chặt chẽ, thống nhất, đoàn kết, gắn bó với nhân dân,
đại diện cho quyền lợi của giai cấp và của dân tộc, được nhân dân tin yêu, đùm
bọc, ủng hộ, giúp đỡ. Điều này làm chúng ta càng thấm thía lời cǎn dặn của Bác
trước lúc đi xa: “Nhờ đoàn kết chặt chẽ, một lòng một dạ phục vụ giai cấp, phục
vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc, cho nên từ ngày thành lập đến nay, Đảng ta đã
đoàn kết, tổ chức và lãnh đạo nhân dân hǎng hái đấu tranh từ thắng lợi này đến
thắng lợi khác" và "Các đồng chí từ Trung ương đến các chi bộ cần phải giữ gìn
sự đoàn kết nhất trí như giữ gìn con ngươi của mắt mình. Trong Đảng thực hành
dân chủ rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình là cách
tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết và thống nhất của Đảng. Phải có
tình đồng chí thương yêu lẫn nhau ”. Muốn có được sự đoàn kết nhất trí đó, như
Bác đã nói là ngay trong Đảng cần phải thực hành dân chủ rộng rãi, thường xuyên
và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình. Là một người theo chủ nghĩa cộng sản,
là người phương Đông đồng thời cũng là người Việt Nam, Người suy nghĩ có
chiều sâu, bao quát bởi bao nhiêu triều đại ngả nghiêng khi không hiểu lời của
Nguyễn Trãi: Chèo thuyền là dân mà lật thuyền cũng là dân. Đảng không vì dân,
không gương mẫu, nặng tư lợi, nặng chức quyền thì Đảng chỉ còn là một hàng

Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 8
không ham địa vị, không màng công danh, vinh hoa phú quý. Chí công vô tư thì
lòng dạ thanh thản, đầu óc tỉnh táo, sáng suốt. Đối lập với Chí công vô tư là chủ
nghĩa cá nhân. Chủ nghĩa cá nhân là bệnh mẹ đẻ ra hàng trăm thứ bệnh con, hàng
trăm thói hư, tật xấu. Bác coi đó là thứ giặc ở trong lòng, tội cũng nặng như tội việt
gian, mật thám vậy. Thực hành Chí công vô tư là kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá
nhân, nâng cao đạo đức cách mạng.
Bác căn dặn cho cán bộ, đảng viên một luận điểm quan trọng như sau: “Trước
mặt quần chúng không phải ta cứ viết lên trán chữ cộng sản mà ta được họ yêu
mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách đạo đức. Muốn hướng dẫn
nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”. Bác Hồ có nhắc nhở
rằng trong học tập, lao động, công tác cũng như trong cuộc sống đời thường của
từng người ở xã hội ta vào thời kỳ cách mạng nào cũng thế, nếu sự bất liêm, bất
chính, lãng phí, tham ô, lười biếng, vô trách nhiệm, thu vén cá nhân, ích kỷ vì lợi ta
hại người… còn lẩn khuất đâu đó bằng sự dối trá với chính mình, với tập thể và
cộng đồng thì đó là “kẻ thù nội xâm” nguy hiểm khôn lường. Như Bác đã nhắc
nhở: “Nói miệng, ai cũng nói được. Ta cần phải thực hành. Kháng chiến, kiến
quốc, ta phải cần kiệm. Nhưng tự mình phải cần và kiệm trước đã. Trước hết, mình
phải làm gương. Làm gương về cả ba mặt: Tinh thần, vật chất và văn hóa. Không
có gì là khó. Khó như cách mạng mà ta đã làm được và đã thành công. Muốn làm
được ta phải: quyết tâm, trí tâm và đồng tâm. Ta nhớ ba chữ ấy, thực hành làm
gương nêu ba chữ ấy lên, tất cả các đồng chí phải thành công”. Người lo sợ về một
xã hội vô đạo đức, lo sợ cho một đội ngũ cán bộ vô đạo đức, thoái hóa, biến chất,
vì vô đạo đức sẽ đẻ ra biết bao tai họa mà chính Người đã được chứng kiến nhiều
nơi trên thế giới. Vì vậy, vấn đề đạo đức xã hội, đạo đức con người là một vấn đề
mà Người suốt đời quan tâm.
Tiếp theo trong di chúc, mối quan tâm thứ hai sau khi nói về Đảng, là giới trẻ,
trong di chúc Bác căn dặn: Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc
đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ. Đảng cần phải
chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời

không ngừng phát triển.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Sông có nguồn thì mới có nước,
không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người
cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh
đạo được nhân dân”, và “Mọi việc thành hay bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm
nhuần đạo đức cách mạng hay là không”. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu cán
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 10
bộ phải “vừa hồng vừa chuyên”. “Hồng” là phẩm chất đạo đức cách mạng. Người
răn dạy cán bộ phải “tận trung với nước, tận hiếu với dân” thì mới xứng đáng
“vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân”. Đặt chữ
“Đức” lên hàng đầu, nhưng Hồ Chí Minh vẫn luôn coi trọng cái “Tài”. Người nhìn
nhận “Đức” và “Tài” trong mối quan hệ biện chứng, như hai mặt không thể tách
rời trong một nhân cách hoàn thiện: “Có tài mà không có đức là người vô dụng”
nhưng “có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Người có “Đức” tức là
người luôn ý thức được việc hoàn thiện mình. Điều ấy cũng có nghĩa, cái “Đức”
trở thành động lực để hoàn thiện cái “Tài”. Vì thế, bắt đầu việc học làm người từ
cái “Đức”, sẽ nhận được sự hoàn thiện thực sự . Đặt “Đức” ở vị trí gốc rễ luôn
đúng với mọi thời đại. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi những yếu tố tiêu cực
của nền kinh tế thị trường đang hằng ngày tác động vào suy nghĩ, nhận thức của
từng cá nhân trong xã hội. Trong một xã hội ngày càng đòi hỏi nhiều tri thức như
hiện nay, chữ “Tài” đang chiếm một vị trí hết sức quan trọng. Nhiều con người tài
năng sẽ góp phần dựng xây đất nước Việt Nam giàu đẹp. Thế nhưng, đôi khi vì quá
chú trọng cái “Tài”, có một số người đã thiếu tu dưỡng chữ “Đức”. Từ ấy đã nảy
sinh ra những kẻ cơ hội chủ nghĩa, những kẻ quyết tâm leo lên con đường quan
chức bằng mọi giá để rồi quay lại nhũng nhiễu nhân dân, tham ô tài sản nhà nước.
Rõ ràng, các tiêu chuẩn mà Hồ Chí Minh nêu ra về đức - tài của người cán bộ cách
mạng là yêu cầu cụ thể đối với mỗi người cán bộ, chứ không phải chỉ là điều mong
muốn, là lời nói suông Đức – Tài là hai nhân tố không thể tách rời cũng không thể
tuyệt đối hoá mặt này mà phủ nhận hay xem nhẹ mặt kia. Tóm lại, những quan

quà. Bác làm việc này để thực hiện điều Người dặn các cơ quan, các địa phương là
đến ngày sinh của Người không tổ chức kỷ niệm chúc thọ để tránh lãng phí thời
giờ, tiền bạc. Người dặn không tổ chức điếu phúng linh đình để tiết kiệm tiền của
nhân dân Bác căn dặn cán bộ, đảng viên sống trong sạch, không cậy quyền thế
mà đục khoét, nhất là những người có chức, có quyền phải gương mẫu.
Nói đi đôi với làm, những việc Bác làm đều là “mực thước” cho mỗi chúng
ta, đó chính là lẽ sống “Thật” và “Thật sự”. Người nhắc nhở: “Có những kẻ miệng
thì nói phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, nhưng bị vật chất dỗ dành mà phạm
vào tham ô, lãng phí, hại đến tổ quốc, nhân dân”.
Ðó là những lời nhắn nhủ, mượn việc riêng của mình để một lần nữa nhắc
việc chung, nhắc nhở những người cán bộ nêu cao “cần, kiệm, liêm, chính”, ngắn
gọn mà sâu sắc. Ðó là một việc làm cần thiết để giúp tất cả cán bộ, đảng viên đều
tiến bộ, góp sức nhiều hơn nữa cho sự nghiệp xây dựng đất nước trong thời kỳ
mới.
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 12
II. GIÁ TRỊ TRONG BẢN DI CHÚC CỦA HỒ CHÍ MINH
1. Hồ Chí Minh và bản di chúc có giá trị trường tồn trong lịch sử:
Trong lịch sử hiện đại và trong số các vị lãnh tụ cách mạng trên thế giới, Hồ
Chí Minh là một người đặc biệt. Những người yêu chuộng tự do, hoà bình trên thế
giới đều gọi Hồ Chí Minh là Bác Hồ. Người đã hoàn thành đầy đủ sự nghiệp của
đời mình, cũng chính là sự nghiệp của dân tộc Việt Nam và của cả loài người tiến
bộ. Vượt lên tất cả, khi mất đi, Hồ Chí Minh không phải là một kỷ niệm của quá
khứ, Người sống mãi. Người cùng những cống hiến và phẩm cách cao quý của
mình gắn liền với những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, tiếp thu
những tinh hoa của loài người mà đỉnh cao là học thuyết Mác- Lênin - ánh sáng tư
tưởng của thời đại trở nên diệu kỳ trong ký ức tất cả mọi thời đại. Cùng với thời
gian, di sản tư tưởng của Người và bản Di chúc “hiện nay và mai sau, không chỉ là
của riêng nhân dân Việt Nam, mà còn dành cho tất cả các dân tộc, các Đảng đấu
tranh về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, dù ở châu Á, châu Âu hoặc bất cứ
nơi nào trên các lục địa”.

người cao cả nhất.
Mỗi điều Hồ Chí Minh trăn trở, dặn lại trong Di chúc đều chứa chan tấm
lòng một hiền nhân đối với con người, với thiên nhiên, với quê hương đất nước,
phản ánh tư tưởng, tình cảm, đạo đức và tâm hồn một người con ưu tú của dân tộc
Việt; hiện thân tinh thần, tài năng và tâm hồn của người dân Việt; hiện thân của
tinh thần yêu tự do tha thiết, bình dị mà vĩ đại, dân tộc mà thời đại. Đó là di sản bất
hủ, đậm đà bản sắc dân tộc và thời đại, “là sự thức tỉnh của nhân tâm, của trí tuệ,
của dũng khí” Hồ Chí Minh gửi lại cho các thế hệ mai sau. Cuộc đời Người, với
những gì Người đã đi, đã đến và chiến thắng; với tất cả những gì Người đã làm, đã
nêu gương và để lại, có lý và có tình, sẽ sống mãi qua các thời đại. Dù Người đã đi
xa, song trên các trang của lịch sử, cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng và tấm gương đạo
đức của Hồ Chí Minh vẫn sẽ vinh quang chói lọi như sao Bắc đẩu. Mưu cầu hạnh
phúc cho hết thảy mọi con người, hướng dẫn loài người đi đến một tương lai tốt
đẹp hơn, Người và bản Di chúc gửi lại “tiếp tục là nguồn cảm hứng” cho hậu thế,
“để không yếu đuối trong đấu tranh giành lấy tương lai, để không dừng lại ở điều
đạt được mà luôn luôn tiến lên phía trước”.
b. Di chúc – Cương lĩnh xây dựng lại đất nước
Người nhìn thấy và dặn lại trước những công việc cần thiết phải thực hiện để
xây dựng lại một nước Việt Nam đàng hoàng hơn, to đẹp hơn trong tương lai.
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 14
Trong Di chúc, Người gửi gắm khát vọng và niềm tin cuộc chiến đấu chính nghĩa
của nhân dân Việt Nam sẽ giành chiến thắng, góp phần vào sự nghiệp hoà bình thế
giới chỉ trong mấy lời, niềm tin đó không phải chỉ được nhắc một lần: “Cuộc
chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta dù phải kinh qua gian khổ hy sinh nhiều hơn
nữa, song nhất định thắng lợi hoàn toàn. Đó là một điều chắc chắn” và dù phải hy
sinh nhiều của, nhiều người nhưng “Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất”, “đồng
bào Nam Bắc nhất định sum họp một nhà”. Theo Người, thắng lợi đó của dân tộc
ta là vinh dự , vì “đã anh dũng đánh thắng 2 đế quốc to - là Pháp và Mỹ và góp
phần xứng đáng vào phong trào giải phóng dân tộc”.
Ghi nhận nguồn sức mạnh nội lực làm nên sức mạnh của Đảng chính là sự

vườn hoa, bia tưởng niệm các liệt sĩ, “để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho
nhân dân ta”, v.v thực sự thiết thực, cụ thể, đầy tính nhân văn.
Như một Cương lĩnh hành động của một Đảng trong sạch, vững mạnh, ngang
tầm với tình hình và nhiệm vụ cách mạng được giao phó, những chỉ dẫn của Người
trong “Tài liệu tuyệt đối bí mật” – không mang tính áp đặt, những vẫn được toàn
Đảng, toàn quân và toàn dân ta đồng tâm, đồng lòng thực hiện. Bởi rằng, đối với
một Đảng cầm quyền, việc quan tâm đến những lợi ích thiết thực hàng ngày của
mỗi người dân, cổ vũ họ, chia sẻ với họ, cũng chính là chăm lo đến quyền con
người, phát huy quyền làm người của mỗi người. Hơn ai hết, Hồ Chí Minh thấu
hiểu rằng, động lực để thực hiện khát vọng: Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam chính là nhân dân lao động. Lòng yêu nước, thương dân, thương nhân
loại khổ đau của Người trong Di chúc dành lại cho muôn đời con cháu mai sau thể
hiện sự quan tâm của Người đến lợi ích của từng con người và lợi ích của cả cộng
đồng. Đó cũng chính là sự biểu đạt đặc sắc của chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh,
của nhà văn hoá lớn Hồ Chí Minh, suốt đời không mang danh lợi, chỉ khôn nguôi
một hoài bão: Độc lập, tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc cho đồng bào.
2. Di chúc của Người sáng mãi con đường chúng ta đi:
Ngày 2-9-1945 tại Quảng trường Ba Đình Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản
Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Ngày 2-9-1969,
Bác Hồ ra đi từ khu vực nhà sàn đơn sơ cũng thuộc Quảng trường Ba Đình lịch sử.
Hai sự kiện diễn ra vào hai thời điểm khác nhau của đất nước nhưng lại gắn bó
chặt chẽ như một tất yếu lịch sử. Có sự mở đầu bằng Tuyên ngôn độc lập ngày 2-9-
1945 mới có Điện Biên Phủ lẫy lừng chôn vùi chế độ thực dân cũ đã tồn tại mấy
trăm năm, mới có Đại thắng mùa Xuân năm 1975, đánh sập chủ nghĩa thực dân
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 16
mới, hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà. Bác Hồ
chuẩn bị cho việc ra đi của mình thật là ung dung và thanh thản, ''để sẵn mấy lời''
cho đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bè bạn khắp nơi khỏi thấy đột ngột.
Những điều dặn lại đã dẫn dắt toàn dân tộc bước tiếp trên con đường cách mạng đã
được chính Bác Hồ vạch ra từ năm 1930, với bản Chính cương vắn tắt mà cho đến

thiên tài Hồ Chí Minh vẫn toả sáng rực rỡ cho đến những năm tháng cuối cùng của
cuộc đời, đúng như lời Bác nói vào dịp tháng 5/1969: ''Năm nay, tôi vừa 79 tuổi,
đã là lớp người ''xưa nay hiếm'' nhưng tinh thần đầu óc vẫn rất sáng suốt''. Những
lời dặn của Bác: ''Chúng ta phải có kế hoạch sẵn sàng, rõ ràng, chu đáo, để tránh
khỏi bị động, thiếu sót và sai lầm”, không những đúng vào thời điểm ngay sau khi
chiến tranh kết thúc mà ngày nay, trên chặng đường mới của dân tộc, trong sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá vẫn còn giữ nguyên giá trị. Ở một đoạn khác,
Di chúc của Bác còn chỉ rõ công cuộc xây dựng đất nước sau chiến tranh là cuộc
chiến đấu ''khổng lồ'', ''một cuộc chiến đấu chống lại những gì đã cũ kỹ, hư hỏng,
để tạo ra những cái mới mẻ, tốt tươi''. Chúng ta nghiêm túc đọc lại những dòng Di
chúc này của Bác và bỗng phát hiện rằng: phải chăng sự nghiệp đổi mới đã được
Bác nêu ra cách đây gần một phần ba thế kỷ? Càng đọc, càng suy ngẫm, chúng ta
càng thấy Di chúc của Bác có tâm nhìn xuyên suốt cả một chiều dài lịch sử và chắc
chắc vẫn sẽ là hành trang quý báu của thế hệ hôm nay cùng với no sông đất nước
bước vào thiên niên kỷ mới. Đặc biệt sâu sắc là những lời căn của Bác về vai trò
của Đảng, trong sự nghiệp xây dựng lại đất nước sau chiến tranh: “Theo ý tôi, việc
cần phải làm trước tiên là chỉnh đốn lại Đảng, làm cho mỗi đảng viên, mỗi đoàn
viên, mỗi chi bộ đều ra sức làm tròn nhiệm vụ Đảng giao phó cho mình, toàn tâm
toàn ý phục nhân dân. Làm được như vậy, thì dù công việc to lớn mấy, khó khăn
mấy chúng ta cũng nhất định thắng lợi''. Xem kỹ bút tích của Bác về đoạn này
chúng ta thấy Bác gạch dưới 4 chữ ''chỉnh đốn lại Đảng'' chứng tỏ tầm quan trọng
của vấn đề mà Bác dặn lại đối với toàn Đảng toàn dân, toàn quân trong Di chúc
thiêng liêng của mình. Di chúc của Bác Hồ là tình thương yêu bao la Bác để lại cho
toàn Đảng, toàn dân, với lời nhắn nhủ làm xúc động hàng triệu trái tim: ''Cuối cùng
tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho
các cháu thanh niên và nhi đồng”. Mùa thu năm l969, ''đời tuôn nước mắt, trời tuôn
mưa” ấy, toàn dân tộc ta đã tiếc thương tiễn đưa Người vào cõi bất tử. Trong bao
nhiêu công việc bộn bề Bác dặn lại trước lúc đi xa thì ''đầu tiên là công việc đối với
con người” từ các bà mẹ liệt sĩ, các gia đình thương binh đến nạn nhân của chế độ
xã hội cũ… đều được Bác quan tâm chu đáo: “Đối với cha mẹ vợ con (của thương

anh hùng” được tuyên dương và nuôi dưỡng chu đáo, những ngôi nhà tình nghĩa
mọc lên trên ba miền đất nước từ thành thị đến nông thôn, đó là một hình ảnh đẹp
của đất nước Việt Nam giàu lòng nhân ái. Càng đọc, càng suy ngẫm những điều
Bác Hồ dặn lại, chúng ta càng thấy rõ trách nhiệm còn rất nặng, cần phải thực hiện
có kết quả qua cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng, làm cho Đảng thật sự
vững mạnh, là niềm tin yêu của mọi tầng lớp nhân. ''Làm được như vậy thì dù công
việc to lớn mấy, khó khăn mấy, chúng ta cũng nhất định thắng lợi'' đúng như Di
chúc Bác Hồ đã căn dặn. Đặc biệt, những sinh viên như chúng em, vẫn còn ngồi
trên ghế nhà trường, vẫn phải học hỏi kiến thức cũng như kinh nghiệm trong cuộc
sống của các thầy, các cô để mai sau là người chủ tương lai của đất nước. Chúng
em sẽ nguyện học tập hết mình để xây dựng đất nước ngày càng đàng hoàng hơn,
to đẹp hơn như lới Bác Hồ đã dặn.
Di chúc Bác Hồ mãi mãi soi sáng con đường chúng ta đi.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Toàn văn Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh công bố năm 1969
Trích tại: />co_id=28340579&cn_id=347008
Tư tưởng nhân văn cao cả trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Trích tại: />co_id=28340580&cn_id=358122
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 20
Giới thiệu tác phẩm Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Trích tại: />Hồ Chí Minh và bản Di chúc trường tồn cùng lịch sử
Trích tại />co_id=28340580&cn
Nội dung và giá trị trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Page 21