ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN HỮU DƢƠNG BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ Ở CÁC TRƢỜNG
PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ CỦA TỈNH YÊN BÁI
TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ Ở CÁC TRƢỜNG
PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ CỦA TỈNH YÊN BÁI
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 05
(Yêu cầu bìa 2 (bìa lót) : giấy trắng, trình bày nhƣ mẫu này, chú ý cân đối giữa
các phần trong trang bìa, chỉ dùng chữ T Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Ngô Quang Sơn HÀ NỘI - 2011
NHỮNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
CBQL
Cán bộ quản lý
CNH-HĐH
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Trung học phổ thông
UBND
Ủy ban nhân dân
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 3
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3
3.1. Khách thể nghiên cứu 3
3.2. Đối tƣợng nghiên cứu 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu 3
5. Giả thuyết khoa học 4
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4
7. Phƣơng pháp nghiên cứu 4
7.1. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý luận 4
7.2. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn 5
7.3. Những phƣơng pháp hỗ trợ khác 5
8. Những đóng góp mới của đề tài 5
9. Cấu trúc luận văn 6
CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN ỨNG
DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG CÔNG TÁC QUẢN
LÝ Ở CÁC TRƢỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TRUNG
HỌC CƠ SỞ 7
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7
1.1.1. Ngoài nƣớc 7
1.1.2. Trong nƣớc 8
1.2. Một số khái niệm cơ bản 15
1.2.1. Quản lý 15
1.2.2. Quản lý giáo dục 21
41
2.1. Đặc điểm về điều kiện địa lý, kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh
Yên Bái 41
2.1.1. Điều kiện địa lý 41
2.1.2. Điều kiện kinh tế 42
2.1.3. Điều kiện văn hóa, xã hội 43
2.2. Một số nét về giáo dục của tỉnh Yên Bái 44
2.2.1. Quy mô giáo dục 44
2.2.2. Chất lƣợng giáo dục 48
2.2.3. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục 50
2.3. Khái quát về các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở
của tỉnh Yên Bái 53
2.3.1. Trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trong hệ thống giáo dục quốc
dân 53
2.3.2. Trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở 55
2.3.3. Đặc điểm tình hình các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung
học cơ sở của tỉnh Yên Bái 56
2.3.4. Quy mô cơ cấu tổ chức nhà trƣờng 61
2.3.5. Học sinh trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở 65
2.3.6. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên 67
2.3.7. Cơ sở vật chất sƣ phạm 69
2.4. Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý
ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở của tỉnh Yên
Bái 70
2.4.1. Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 70
2.4.2. Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản
lý 70
2.5. Đánh giá chung thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong
công tác quản lý ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ
sở của tỉnh Yên Bái 80
tin 103
3.3.5. Biện pháp 5: Tăng cƣờng đôn đốc, kiểm tra, đánh giá, khen
thƣởng về công tác ứng dụng công nghệ thông tin trong nhà trƣờng 105
3.3.6. Biện pháp 6: Đẩy mạnh công tác xã hội hóa trong việc phát
triển ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà trƣờng 108
3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp 109
3.5. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 111
3.5.1. Khảo nghiệm tính cần thiết 111
3.5.2. Khảo nghiệm tính khả thi 114
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 120
1. Kết luận 120
2. Khuyến nghị 121
2.1. Bộ Giáo dục và Đào tạo 121
2.2. Uỷ ban nhân dân tỉnh Yên Bái 121
2.3. Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Yên Bái 122
2.4. Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Yên Bái 122
2.5. Với các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở của tỉnh
Yên Bái 122
TÀI LIỆU THAM KHẢO 123
PHỤ LỤC 129
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
Trang
Hình 1.1. Sơ đồ bản chất quá trình quản lý 17
Hình 1.2. Vai trò của thông tin trong công tác quản lý 17
Hình 1.3. Mô hình quản lý 1 20
Hình 1.4. Mô hình quản lý 2 21
Bảng 1.1. Các nội dung quản lý nhà trƣờng 25
Hình 2.1. Bản đồ hành chính tỉnh Yên Bái 41
Bảng 2.1. Mạng lƣới trƣờng, lớp, quy mô học sinh 45
phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý ở các
trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở của tỉnh Yên Bái 115
Bảng 3.3. Tổng hợp mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện
pháp quản lý phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác
quản lý ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở của
tỉnh Yên Bái 117
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, công nghệ thông tin (CNTT) đã và đang đƣợc ứng dụng rất
mạnh mẽ và thực sự đã chứng tỏ vai trò to lớn trong tất cả các lĩnh vực của
đời sống xã hội. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý là
một xu hƣớng tất yếu của tất cảc các ngành, các lĩnh vực. Thế kỷ 21, thế kỷ
của công nghệ thông tin, của nền văn hoá tri thức trong xu thế toàn cầu hoá,
đã đƣa giáo dục Việt Nam đến những thời cơ và thách thức mới. Trong nền
kinh tế tri thức, khoa học công nghệ có tầm quan trọng đặc biệt, là động lực
cơ bản thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.
Trong quản lý giáo dục nói chung và quản lý nhà trƣờng nói riêng,
công nghệ thông tin là công cụ quản lý và điều hành rất hiệu quả, đảm bảo xử
lý nhanh chóng, chính xác giúp ngƣời quản lý đƣa ra đƣợc những quyết định
đúng đắn, kịp thời. Để thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII
của Đảng Cộng sản Việt Nam về việc đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục
Việt Nam trong đó đổi mới quản lý giáo dục là khâu then chốt thì việc ứng
dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà trƣờng là một trong những giải
pháp hết sức quan trọng và cấp bách.
Cùng với việc đổi mới công tác quản lý giáo dục, cải cách thủ tục hành
chính, việc tận dụng những ƣu thế vƣợt trội của công nghệ thông tin trong
công tác quản lý ở các nhà trƣờng nói chung, trong đó có các trƣờng phổ
thông dân tộc nội trú là một trong những giải pháp đổi mới thiết thực, nâng
dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý ở các trường phổ thông
dân tộc nội trú của tỉnh Yên Bái”.
3
2. Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về biện pháp phát triển ứng dụng công nghệ
thông tin trong công tác quản lý ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú.
- Khảo sát, đánh giá đƣợc thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin
trong công tác quản lý ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú của tỉnh Yên
Bái. Chỉ ra đƣợc những bất cập để điều chỉnh, những thế mạnh để phát huy
nhằm tăng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý tại các
trƣờng phổ thông dân tộc nội trú của tỉnh Yên Bái.
- Trên cơ sở phân tích, đánh giá hiện trạng, đề xuất các biện pháp phát
triển ứng dụng công nghệ thông tin đáp ứng đƣợc nhu cầu ứng dụng công
nghệ thông tin trong công tác quản lý và phù hợp với điều kiện hiện có của
các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú của tỉnh Yên Bái.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lý phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý
tại các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở của tỉnh Yên Bái.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp quản lý phát triển ứng dụng công nghệ thông tin
trong công tác quản lý tại các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ
sở của tỉnh Yên Bái.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về ứng dụng công nghệ thông tin trong công
tác quản lý nói chung và ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý
ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở nói riêng.
4
quản lý.
- Tham khảo các tài liệu khoa học có liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
- Đọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận của
luận văn.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phƣơng pháp điều tra: Thông qua phỏng vấn trực tiếp, phiếu trƣng
cầu ý kiến, tìm hiểu nhận thức, nguyện vọng của cán bộ quản lý, giáo viên,
học sinh, cha mẹ học sinh để thu thập thông tin về hiện trạng ứng dụng công
nghệ thông tin trong công tác quản lý tại 3 trƣờng phổ thông dân tộc nội trú
trung học cơ sở của tỉnh Yên Bái.
- Phƣơng pháp chuyên gia: Xin ý kiến của các chuyên gia có nhiều kinh
nghiệm triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý.
7.3. Những phương pháp hỗ trợ khác
Sử dụng phƣơng pháp thống kê toán học trong việc xử lý các số liệu.
8. Những đóng góp mới của đề tài
Hệ thống hóa đƣợc cơ sở lý luận về phát triển ứng dụng công nghệ
thông tin trong công tác quản ở trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ
sở.
Khảo sát, đánh giá đƣợc thực trạng phát triển ứng dụng công nghệ
thông tin trong công tác quản lý tại các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung
học cơ sở của tỉnh Yên Bái.
Đề xuất đƣợc 6 biện pháp quản lý phù hợp với thực tiễn nhằm phát triển
ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý tại các trƣờng phổ thông
6
dân tộc nội trú trung học cơ sở của tỉnh Yên Bái. Các biện pháp có tính cần
thiết và khả thi cao đã đƣợc khảo nghiệm qua đánh giá của các cán bộ quản lý
giáo dục đang công tác tại Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Yên Bái, các cán bộ
quản lý, giáo viên của các trƣờng các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trung
học cơ sở của tỉnh Yên Bái.
lý nhà trƣờng gần nhƣ là một điều tất yếu. Ở đó, ngay từ cuối những thập niên
90 của thế kỷ trƣớc, quản lý nhà trƣờng bằng công nghệ thông tin đã nhận
đƣợc sự ủng hộ và các chính sách trợ giúp của Chính phủ. Có những trƣờng
đã xây dựng và vận hành thành công mô hình trƣờng học điện tử.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu phát triển ứng dụng công nghệ thông tin
trong giáo dục không đồng đều tại các khu vực trên thế giới. Trong khi ở khu
vực Bắc Âu và Mỹ ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục phát triển rất
mạnh, thì ở châu Á và châu Phi còn chậm.
Tại châu Á, ứng dụng công nghệ thông tin trong hệ thống giáo dục
chƣa có nhiều thành công vì một số lý do nhƣ: các quy tắc, luật lệ bảo thủ, tệ
8
quan liêu, sự ƣa chuộng đào tạo truyền thống của văn hóa, vấn đề ngôn ngữ
không đồng nhất, cơ sở hạ tầng nghèo nàn và nền kinh tế lạc hậu ở một số
quốc gia. Tuy vậy, các quốc gia châu Á đang dần phải thừa nhận tiềm năng
không thể chối cãi mà ứng dụng công nghệ thông tin trong hệ thống giáo dục
mang lại. Một số quốc gia, đặc biệt là các nƣớc có nền kinh tế phát triển tại
châu Á cũng đang có những biện pháp nỗ lực phát triển ứng dụng công nghệ
thông tin trong hệ thống giáo dục và đã đạt đƣợc những kết quả ấn tƣợng nhƣ:
Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan, Trung Quốc
1.1.2. Trong nước
1.1.2.1. Chính sách phát triển công nghệ thông tin
Đảng và Nhà nƣớc ta luôn quan tâm đến phát triển giáo dục, coi giáo
dục là Quốc sách hàng đầu. Cùng với việc chăm lo phát triển giáo dục và đào
tạo, Đảng và Nhà nƣớc cũng có những chính sách ƣu tiên phát triển ứng dụng
công nghệ thông tin trong giáo dục. Chỉ thị số 58/CT-TW ngày 17/10/2000
của Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam nêu rõ:“Các cấp
uỷ, tổ chức Đảng chỉ đạo khẩn trương xây dựng các hệ thống thông tin cần
thiết phục vụ lợi ích công cộng của nhân dân, phục vụ sự lãnh đạo của Đảng,
quản lý của Nhà nước. Sớm hoàn thiện, thường xuyên nâng cấp và sử dụng có
- Chỉ thị số 55/2008/CT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tăng
cƣờng giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo
dục giai đoạn 2008-2012 đã nêu:
“Điều tra, khảo sát hiện trạng, xác định nhu cầu và nhiệm vụ về công
nghệ thông tin trong các cơ quan quản lý giáo dục và cơ sở giáo dục trên toàn
10
quốc, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch ứng dụng công nghệ thông tin dài hạn
của ngành.
Ứng dụng công nghệ thông tin để triển khai thực hiện cải cách hành
chính và Chính phủ điện tử, thực hiện việc chuyển phát công văn, tài liệu qua
mạng; Tin học hoá công tác quản lý ở các cấp quản lý giáo dục (Bộ, sở,
phòng) và ở các cơ sở giáo dục.
Xây dựng hệ thống thông tin quản lý giáo dục và thống kê giáo dục
thông qua việc tích hợp cơ sở dữ liệu từ các cơ sở giáo dục đến các cấp quản
lý giáo dục.” [7]
Để khẳng định tầm quan trọng của công nghệ thông tin trong giáo dục,
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chọn chủ đề năm học 2008 - 2009 là “Năm học
ứng dụng công nghệ thông tin”.
Với chính sách khuyến khích, đầu tƣ mạnh mẽ của Đảng, Nhà nƣớc,
công nghệ thông tin và truyền thông ở Việt Nam đang phát triển hết sức mạnh
mẽ và có tác động trực tiếp đến tất cả các ngành, lĩnh vực. Sự phát triến của
Giáo dục và công nghệ thông tin có mối quan hệ chặt chẽ, tƣơng hỗ, thúc đẩy
lẫn nhau.
1.1.2.2. Việc nghiên cứu phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong
giáo dục
Việc nghiên cứu phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong hệ
thống giáo dục ở Việt Nam đã đƣợc các cấp, các ngành, các đơn vị và nhiều
doanh nghiệp quan tâm. Tại các hội nghị, hội thảo và các đề tài nghiên cứu
khoa học về công nghệ thông tin trong giáo dục đều có đề cập nhiều đến vấn
12
Viện Chiến lƣợc đã đề cập nhiều đến việc phát triển ứng dụng công nghệ
thông tin trong quản lý giáo dục. Tuy nhiên, các nghiên cứu thƣờng chỉ đề cập
chung đến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục. Nhiều luận văn
thạc sĩ chuyên ngành quản lý cũng đề cập đến vấn đề phát triển ứng dụng
công nghệ thông tin trong nhà trƣờng nhƣng chủ yếu tập trung vào việc ứng
dụng công nghệ thông tin trong dạy học và quản lý dạy học.
Một số ít đề tài đề cập đến ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý
nhà trƣờng phổ thông nhƣ:
- Đề tài “Một số biện pháp chỉ đạo việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ
thông tin trong công tác quản lý dạy học tại các trƣờng trung học phổ thông”
của tác giả Nguyễn Văn Tuấn đề cập đến việc ứng dụng công nghệ thông tin
trong công tác quản lý giáo dục tại trƣờng trung học phổ thông Ngô Quyền
thành phố Hải Phòng.
- Đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy, học và quản lý ở
trƣờng phổ thông tiến tới xây dựng mô hình trƣờng học điện tử” do Tiến sỹ
Võ Thanh Bình - Đại học Sƣ phạm kỹ thuật Hƣng Yên chủ trì.
Tuy nhiên, các đề tài trên đều nghiên cứu dựa trên đánh giá thực trạng
và đề xuất giải pháp đối với các trƣờng trung học phổ thông ở các vùng có
điều kiện kinh tế - xã hội phát triển.
Gần đây, ngày 10/4/2011, Trƣờng Đại học FPT phối hợp với Sở Giáo
dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức hội thảo “Ứng dụng hiệu quả công nghệ thông
tin trong quản lý và điều hành ngành giáo dục Thủ đô”. Tại hội thảo, các nhà
khoa học, các nhà quản lý đã đề cập đến những vấn đề: Ứng dụng công nghệ
thông tin vào công tác giảng dạy và quản lý tại cơ sở giáo dục; toàn cảnh ứng
dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành của ngành giáo dục thủ
đô; một số ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành.
13
Một số phần mềm quản lý nhà trƣờng miễn phí của Bộ Giáo dục và
Đào tạo.
Tuy nhiên, hầu hết các phần mềm đã đầu tƣ rất nhiều nhƣng thƣờng ôm
đồm quá nhiều chức năng, đƣợc xây dựng theo ý kiến chủ quan của những
ngƣời thiết kế phần mềm, các kỹ sƣ lập trình mà chƣa có thời gian nghiên cứu
kỹ thực tiễn quản lý, khả năng nguồn lực công nghệ thông tin của các nhà
trƣờng. Chính vì vậy, khi các trƣờng mua và triển khai vào thực tế đã bộc lộ
nhiều hạn chế nhƣ:
- Cơ sở dữ liệu rất đồ sộ thừa nhiều thông tin, chức năng không cần
thiết trong khi lại thiếu những thông tin, chức năng thiết thực trong công tác
quản lý thƣờng ngày của nhà trƣờng.
- Các phần mềm thƣờng khó sử dụng, giao diện không thân thiện, sử
dụng nhiều thuật ngữ khó hiểu.
- Các phần mềm không có cơ sở dữ liệu lõi, theo chuẩn thống nhất nên
không chia sẻ đƣợc cho nhau dẫn đến mỗi công việc quản lý lại phải nhập lại
số liệu gây khó khăn, phiền phức, lãng phí.
Tóm lại: Qua tổng quan về các đề tài, các hội thảo nghiên cứu trên thế
giới và Việt Nam từ trƣớc tới nay, hầu hết các tác giả đều khẳng định ý nghĩa
to lớn của công nghệ thông tin trong giáo dục và đào tạo. Các nghiên cứu
cũng chỉ ra thực tế ở Việt Nam việc đƣa công nghệ thông tin vào các hoạt
động nhà trƣờng nói chung và hoạt động quản lý nhà trƣờng nói riêng còn tồn
tại nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu giải quyết. Mặt khác, các nghiên cứu
Copyright: Tài liệu đại học ©