ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA KINH TẾ
***
Vũ Thu Giang
Hoạt động huy động vốn tại
Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam
trong điều kiện mở cửa và hội nhập
kinh tế quốc tế
Chuyên ngành : Kinh tế
Mã số : 60 31 07
hàng thương mại 18
1.2. Chất lƣợng huy động vốn của ngân hàng thƣơng mại 21
1.2.1. Quan niệm về chất lượng huy động vốn của ngân hàng thương mại21
1.2.2. Các chỉ tiêu biểu hiện chất lượng huy động vốn của ngân hàng
thương mại 23
1.2.2.1. Tính ổn định của quy mô và cơ cấu của nguồn vốn huy động 23
1.2.2.2. Sự đa dạng của các hình thức huy động vốn 24
1.2.2.3. Tính thanh khoản của nguồn vốn huy động 26
1.2.2.4. Chi phí huy động vốn 28
1.3. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến hoạt động huy động vốn
của ngân hàng thƣơng mại 30
121
1.3.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của ngân hàng
thương mại 30
1.3.2. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến hoạt động huy động vốn
của ngân hàng thương mại 37
CHƢƠNG 2 42
THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG
NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM 42
2.1.Khái quát tình hình hoạt động của Ngân hàng Ngoại thƣơng Việt
Nam 42
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng Ngoại thương Việt
Nam 42
2.1.2. Thực trạng hoạt động kinh doanh của NHNTVN 44
2.1.2.1. Nguồn vốn 44
2.1.2.2. Cho vay và đầu tư 46
2.1.2.3. Các hoạt động khác 50
2.2. Thực trạng hoạt động huy động vốn tại Ngân hàng Ngoại thƣơng
Việt Nam trong thời gian qua 52
3.2.2.2. Đầu tư phát triển công nghệ 100
3.2.2.3. Tăng cường công tác Marketing và quảng bá sản phẩm dịch vụ
101
3.2.2.4. Thực hiện tốt chính sách khách hàng 103
3.2.2.5. Phát triển đội ngũ nhân sự 105
3.2.3. Các giải pháp khác 107
3.2.3.1. Điều hành chính sách lãi suất linh hoạt 107
3.2.3.2. Nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn 109
123
3.2.3.3. Nâng cao uy tín và sức cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường
110
3.2.3.4. Cải thiện cơ cấu nguồn vốn 111
3.2.3.5. Xây dựng được hệ thống thu thập và xử lý thông tin hiệu quả111
3.3. Một số kiến nghị đối với Nhà nƣớc và Ngân hàng Nhà nƣớc 113
3.3.1. Kiến nghị đối với Nhà nước 113
3.3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước 115
KẾT LUẬN 116
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 118 1
MỞ ĐẦU
Ngân hàng là một tổ chức trung gian tài chính đóng vai trò quan trọng
trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế. Vì vậy, trong giai đoạn tiến hành
công nghiệp hoá, hiện đại hoá, mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế ở nước ta
trong giai đoạn hiện nay, việc đẩy mạnh huy động vốn qua hệ thống ngân
hàng là một tất yếu.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra cho các ngân hàng không chỉ là việc tăng khối
lượng vốn huy động để phục vụ cho nhu cầu mở rộng cho vay và đầu tư mà
3
CHƢƠNG 1
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ VAI TRÒ CỦA NGUỒN VỐN HUY
ĐỘNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
1.1. Vai trò của nguồn vốn huy động đối với hoạt động của các ngân hàng
thƣơng mại
1.1.1 Khái niệm, vai trò và các hoạt động chủ yếu của ngân hàng thương
mại trong nền kinh tế
1.1.1.1. Khái niệm
Sự phát triển của nền sản xuất hàng hoá đòi hỏi phải có một tổ chức kinh
doanh đặc biệt – chuyên kinh doanh tiền tệ và các dịch vụ trong quan hệ vay
mượn – đó là ngân hàng thương mại, một trung gian tài chính được hình
thành lâu đời nhất.
Có thể hiểu, ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh doanh trong
lĩnh vực tiền tệ với chức năng cơ bản:
- Nhận tiền gửi và chi trả hộ cho khách hàng;
- Sử dụng số tiền của khách hàng gửi để cho vay;
Trong quá trình hình thành và phát triển của mình cùng với sự phát
triển của nền kinh tế, ngân hàng đã thực hiện thêm những dịch vụ như: chiết
khấu thương phiếu, tài trợ cho các hoạt động của chính phủ, cung cấp các
dịch vụ tài khoản tiền gửi, và cung cấp các dịch vụ khác như thanh toán quốc
tế, môi giới đầu tư, các dịch vụ ngân hàng điện tử, các dịch vụ ngân hàng tự
động,
Ở Việt Nam, khái niệm về ngân hàng thương mại được định nghĩa
trong Pháp lệnh Ngân hàng về ngân hàng thương mại, Hợp tác xã tín dụng và
4
Công ty tài chính ban hành tháng 5/1990 như sau “Ngân hàng thương mại là
tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền
thành yếu tố không thể thiếu và ngày gắn bó mật thiết với sự phát triển kinh tế
của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Dù trình độ phát triển của các hệ thống
tài chính ở các nước khác nhau nhưng các ngân hàng thương mại đã và sẽ còn
chiếm giữ vị trí thống trị trong số các trung gian tài chính của các nền kinh tế.
Ngân hàng có được tầm quan trọng như vậy là do bản thân nó đóng vai trò
không thế thay thế được đối với sự vận hành của nền kinh tế. Có thể kể đến
những vai trò của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế như sau:
Thứ nhất, ngân hàng thương mại với hoạt động huy động vốn và cho
vay đã đảm bảo được nhu cầu về vốn cho nền kinh tế, giúp các doanh nghiệp
có điều kiện sản xuất, kinh doanh.
Ngân hàng thương mại ra đời đã trở thành nơi tích tụ tập trung vốn, là
nơi khơi dậy và thu hút mọi tiềm năng xã hội, làm cho sản phẩm xã hội tăng
lên. Giữa ngân hàng và các thành phần kinh tế có mối quan hệ kinh tế với
nhau. Nhờ vào việc thu gom những khoản tiền nhỏ, rải rác ngân hàng có thể
cung cấp cho doanh nghiệp những khoản tiền lớn trong thời gian ngắn. Đồng
thời, những cá nhân, những tổ chức có tiền nhàn rỗi tạm thời có thể gửi vào
ngân hàng để vừa có thu nhập và vừa bảo quản số tiền một cách an toàn và
hiệu quả nhất. Thông qua nghiệp vụ huy động vốn, cho vay và đầu tư, ngân
hàng đã huy động các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội, cho vay dưới các hình
thức khác nhau đối với các ngành, các vùng, các thành phần kinh tế, đáp ứng
nhu cầu vốn của xã hội, thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
6
Thứ hai, hoạt động cả các ngân hàng thương mại góp phần tăng cường
hiệu quả kinh tế của các doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy sự phát triển của nền
kinh tế.
Ngân hàng thương mại với chức năng là một trung gian tài chính – là
chiếc cầu nối giữa cung và cầu vốn trên thị trường, giúp cho sản xuất kinh
doanh, đồng thời vận dụng các dịch vụ đa dạng của ngân hàng để đẩy nhanh
hoạt động kinh doanh của mình. Thêm vào đó, hoạt động tín dụng của ngân
phát triển của nền kinh tế và của từng ngân hàng mà mỗi ngân hàng đã thực
thi các chính sách tín dụng riêng của mình góp phần đáng kể vào việc phát
triển kinh tế - xã hội.
Thứ năm, hệ thống ngân hàng hoạt động có hiệu quả góp phần thực
hiện các mục tiêu của chính sách tiền tệ quốc gia như ổn định giá cả, kiềm chế
lạm phát, tạo công ăn việc làm và tăng trưởng kinh tế.
Hệ thống ngân hàng thương mại thường có các phản ứng phù hợp với
sự điều chỉnh của Ngân hàng Trung ương và Chính phủ, góp phần dẫn truyền
sự ảnh hưởng của các chính sách kinh tế vĩ mô đến nền kinh tế.
Khi thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, Ngân hàng Trung ương phải sử
dụng nhiều phương thức để điều hoà lượng tiền trong lưu thông nhằm một
mặt để cung ứng đủ phương tiện thanh toán, mặt khác để giữ ổn định đồng
tiền quốc gia. Khi đó, dưới tác dụng của các công cụ của chính sách tiền tệ
như tái cấp vốn, dữ trự bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở, tỷ giá, lãi suất, …
ngân hàng thương mại với chức năng tạo tiền và là một trong các chủ thể
tham gia chủ yếu vào quá trình cung ứng tiền tệ sẽ có phản ứng tích cực nhằm
điều tiết lượng tiền trong lưu thông. Mặc dù, phát hành tiền và điều tiết lượng
8
tiền cung ứng là đặc quyền của Ngân hàng Trung ương nhưng phần lớn các
công cụ của chính sách tiền tệ chỉ được thực thi có hiệu quả với sự hợp tác
tích cực của các ngân hàng thương mại và các trung gian tài chính khác như
việc chấp hành quy định về dữ trự bắt buộc, quy chế thanh toán không dùng
tiền mặt và việc nâng cao hiệu quả cho vay và đầu tư.
Nhìn chung, cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế, ngân hàng
thương mại ngày càng có vị trí, vai trò quan trọng hơn trong việc thúc đẩy quá
trình sản xuất, lưu thông hàng hoá, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn trong
nền kinh tế, góp phần ổn định và phát triển toàn bộ nền kinh tế của một quốc
gia.
Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong suốt thời gian 20 năm
của hệ thống ngân hàng thương mại nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Hoạt động sử dụng vốn
Đây là hoạt động mà ngân hàng sử dụng nguồn vốn huy động được để
cung cấp cho các đối tượng có nhu cầu phục vụ đầu tư sản xuất, kinh doanh
và tiêu dùng cá nhân với những điều kiện nhất định mà hai bên thoả thuận.
Khi đã huy động được nguồn vốn, để có thể tạo ra lợi nhuận ngân hàng
thương mại phải tiến hành “tài trợ” cho nền kinh tế. Hoạt động này bao gồm:
a, Cho vay (tín dụng)
Tín dụng ngân hàng là quan hệ giao dịch giữa ngân hàng với các chủ
thể khác trong đó ngân hàng cho chủ thể sử dụng một lượng tiền tệ trong một
khoảng thời gian được xác định trước và đổi lại, ngân hàng sẽ được nhận lại
10
lượng tiền đó kèm theo một mức lợi tức tương ứng với mức độ sinh lãi mong
đợi và các rủi ro có thể phát sinh. Nguồn vốn để cho vay là các khoản mà
ngân hàng huy động được cùng với số vốn tự có của ngân hàng.
Đây là hoạt động giữ vị trí đặc biệt quan trọng, có tính chất quyết định
đế sự tồn tại và phát triển của ngân hàng vì hoạt động này tạo ra cho ngân
hàng thương mại các khoản thu nhập chủ yếu và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong
tổng thu nhập của ngân hàng thương mại.
Dựa trên các tiêu thức khác nhau, người ta chia thành các loại cho vay
khác nhau.
+ Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn: cho vay bất động sản, cho vay
công nghiệp, cho vay nông nghiệp, cho vay cá nhân, …
+ Căn cứ vào thời hạn cho vay:
Cho vay ngắn hạn đối vớicác doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và cá
nhân. Vốn cho vay của ngân hàng sẽ tham gia hình thành nên phần vốn ngắn
hạn của các doanh nghiệp.
Cho vay trung và dài hạn đối với các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế
và cá nhân. Đặc điểm của loại cho vay này là vốn vay sẽ tham gia cấu thành
theo các điều kiện đã thoả thuận trong hợp đồng thuê. Trong thời hạn cho
thuê, các bên không được đơn phương huỷ bỏ hợp đồng.
Hoạt động thanh toán
Các ngân hàng thực hiện các dịch vụ thanh toán để đáp ứng nhu cầu
thanh toán của nền kinh tế. Một doanh nghiệp đi mua vật tư không cần mang
theo tiền mặt để trả thay vì uỷ nhiệm cho ngân hàng chuyển một khoản tiền
12
nhất định từ tài khoản tiền gửi của mình trả cho người thụ hưởng. Một người
muốn chuyển tiền cho con du học tại nước ngoài cũng cần phải nhờ đến ngân
hàng . Ngày nay, hoạt động dịch vụ thanh toán của ngân hàng ngày càng phát
triển cả về số lượng và chất lượng. Các ngân hàng đầu tư các trang thiết bị, cơ
sở vật chất, áp dụng công nghệ tiên tiến vào hoạt động ngân hàng để đảm bảo
thời gian thanh toán nhanh nhất và an toàn. Hàng loạt các phương thức thanh
toán được ngân hàng thực hiện như uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, thanh toán
séc, thanh toán bù trừ, thực hiện chuyển tiền nhanh, thực hiện thanh toán qua
thẻ tín dụng, …
Thông qua việc giải quyết các nhu cầu về thanh toán, chi trả mà các
ngân hàng thương mại đã góp phần đáng kể trong việc thúc đẩy quá trình lưu
thông hàng hoá, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ luân chuyển vốn, tiết
kiệm chi phí lưu thông, do đó góp phần tăng trưởng kinh tế. Nền kinh tế thị
trường càng phát triển thì vai trò của ngân hàng thương mại càng được nâng
cao. Hoạt động thanh toán cũng là tiền đề để hỗ trợ các hoạt động huy động
vốn và sử dụng vốn cùng phát triển.
Các hoạt động khác:
Bên cạnh ba mảng nghiệp vụ truyền thống trên, ngân hàng thương mại
còn thực hiện nhiều hoạt động khác như quản lý ngân quỹ, dịch vụ bảo lãnh,
bảo quản vật có giá, kinh doanh ngoại tệ, vàng, chứng khoán, cung cấp các
dịch vụ uỷ thác và tư vấn, các dịch vụ bảo hiểm, …
Các hoạt động của ngân hàng thương mại có mối quan hệ mật thiết,
14
+ Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn được hưởng lãi có thưởng: đây là hình
thức tiết kiệm có sức hấp dẫn và được ưa chuộng (được áp dụng từ năm 1960
ở các tỉnh miền Nam Việt Nam).
- Tiền gửi tiết kiệm có đảm bảo giá trị: đây là những khoản tiền gửi tiết
kiệm mà ngân hàng cam kết với khách hàng về việc quy đổi số tiền gửi với
một lượng vàng (hoặc ngoại tệ mạnh) tương đương, hoặc có lãi suất thay đổi.
Mục đích của loại hình này thường là huy động các nguồn trung và dài hạn,
trong đó có sự đảm bảo với người gửi một lãi suất thực dương, tránh những
rủi ro cho họ trong những điều kiện kinh tế biến động.
- Tiền gửi tiết kiệm có mục đích: loại hình này thường được sử dụng
với các cá nhân có thu nhập thấp và trung bình. Người gửi để dành một khoản
tiền gửi vào ngân hàng (thường là khoản tiền gửi tiết kiệm đều đặn hàng năm)
với ý định tích luỹ tiền cho một mục đích nhất định như xây nhà, mua ô tô, …
và cũng được hưởng lãi trên số tiền như những loại tiền gửi khác. Khi khách
hàng có nhu cầu sử dụng tiền vào những mục đích trên, nếu số dư của tài
khoản tiết kiệm chưa đủ, ngân hàng có thể hỗ trợ thêm một phần dưới hình
thức cho vay vói một lãi suất hợp lý đảm bảo quyền lợi cho cả hai bên. Đây là
một hình thức huy động vốn trung và dài hạn khá hiệu quả, có tính chất ổn
định, đồng thời có tác dụng tích cực trong việc hỗ trợ cho các mục đích tiêu
dùng của người dân.
Tài khoản tiền gửi cá nhân
Đây là những tài khoản do khách hàng mở để gửi tiền với mục đích
sinh lời và sử dụng các phương tiện thanh toán qua ngân hàng. Nguồn vốn
này có thể là không kỳ hạn hoặc có kỳ hạn tuỳ thuộc vào yêu cầu của khách
hàng.
15
Thông thường, phần lớn những khoản tiền gửi là không kỳ hạn, chủ
yếu để thực hiện giao dịch, thanh toán qua ngân hàng . Vì vậy, ngân hàng có
Theo xu hướng phát triển, nguồn vốn huy động từ dân cư ngày càng gia
tăng và chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn vốn của ngân hàng . Đây cũng
là nguồn tạo vốn trung và dài hạn ổn định cho ngân hàng.
Huy động từ các doanh nghiệp
Trong hoạt động huy động vốn, các ngân hàng thương mại thường rất
quan tâm đến nguồn vốn huy động từ các doanh nghiệp và các tổ chức tín
dụng khác. Các ngân hàng thương mại thường tìm mọi cách để tiếp cận với
nguồn vốn này vì đây là nguồn vốn đáng kể với giá đầu vào thấp.
Ngân hàng huy động vốn từ đối tượng này thường thông qua hai hình
thức:
- Tiền gửi không kỳ hạn (còn gọi là tiền gửi giao dịch): các doanh
nghiệp, các tổ chức khác trong quá trình hoạt động thường mở tài khoản tiền
gửi không kỳ hạn tại ngân hàng thương mại để thuận lợi cho quá trình thanh
toán, nhận và chi trả thuận tiện, an toàn, và có thể đồng thời nhận được khoản
lãi nhất định trong một khoảng thời gian khi chưa cần tới vốn. Khi mở tài
khoản tiền gửi không kỳ hạn, khách hàng có gửi tiền, rút tiền mặt hoặc thanh
toán bằng cách phát hành séc hay các lệnh thanh toán. Tiền nằm trên tài
khoản tiền gửi không kỳ hạn là tiền vốn đang nằm trong quá trình vận động,
vì vậy tiền gửi không kỳ hạn là một phần của tiền trong lưu thông. Mục đích
tiền gửi của khách hàng là có thể thực hiện thanh toán một cách nhanh chóng,
chính xác, kịp thời và an toàn, có thể thoả mãn nhu cầu tiền mặt của khách
hàng bất kỳ lúc nào. Lãi suất đối với loại tiền gửi này thường thấp tuy nhiên
17
việc đảm bảo một dịch vụ thích hợp, thuận tiện là yếu tố thu hút tiền gửi
không kỳ hạn.
- Tiền gửi có kỳ hạn: là loại tiền gửi về cơ bản không được dùng để
thanh toán mà chủ yếu nhằm kiếm lời cao thay vì đầu tư vào lĩnh vực khác.
Tiền gửi có kỳ hạn là một nguồn tín dụng mang tính chất ổn định, do đó, các
- Nguồn vốn tài trợ uỷ thác
Sự phát triển của nền kinh tế, sự hình thành các công ty xuyên quốc
gia, sự phụ thuộc lẫn nhau của hệ thống kinh tế thế giới đã làm nảy sinh
những yêu cầu mới như viện trợ, chi trả cho nước ngoài, Để làm cho vốn
vận động có hiệu quả hơn, ngân hàng đứng ra nhận làm nhiệm vụ trung gian
thanh toán, thực hiện việc chi trả cho khách hàng, hoặc phân phối giúp nguồn
tài sản của khách hàng cho những người mà họ yêu cầu. Ngoài việc tạo thêm
thu nhập từ phí dịch vụ, hoạt động này cũng tạo nên vốn ngắn hạn cho ngân
hàng do sự chênh lệch giữa thời gian thu và chi hộ
Vốn huy động luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nguồn vốn của ngân
hàng, đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
1.1.2.2. Vai trò của nguồn vốn huy động đối với hoạt động của ngân hàng
thƣơng mại
Như đã trình bày, hoạt động chính của một ngân hàng thương mại là
nhận tiền gửi để cho vay và cung cấp các dịch vụ ngân hàng trong đó hoạt
động được tài trợ chủ yếu bằng nguồn vốn huy động là hoạt động tín dụng.
Vốn huy động là phương tiện tiền tệ do ngân hàng huy động được bằng
các nghiệp vụ của mình để làm vốn kinh doanh. Đây là vốn chủ yếu, chiếm tỷ
19
trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn của ngân hàng, có vai trò đặc biệt quan
trọng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thể hiện ở các mặt sau đây:
Thứ nhất, vốn huy động là cơ sở để ngân hàng chủ động trong kinh
doanh.
Đối với bất kỳ doanh nghiệp nào dù đó là doanh nghiệp sản xuất hay
cung cấp dịch vụ, muốn tiến hành hoạt động kinh doanh thì phải có vốn để
mua sắm máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, thuê nhân công,… Riêng đối với
ngân hàng thương mại, vốn là cơ sở để ngân hàng tổ chức mọi hoạt động kinh
doanh của mình bởi vì đặc trưng của ngân hàng thương mại là kinh doanh trên
lĩnh vực tài chính, và vốn vừa là phương tiện, vừa là mục đích kinh doanh chủ
tài chính, kinh doanh đa năng trên thị trường, không chỉ cho vay mà còn mở
rộng hình thức liên doanh, liên kết, dịch vụ thuê mua, Chính những hình
thức kinh doanh đa năng này sẽ giúp phân tán rủi ro trong hoạt động kinh
doanh, tăng sức cạnh tranh của ngân hàng trên thương trường.
Thứ ba, vốn huy động ảnh hưởng đến quy mô, chất lượng tín dụng.
Cho vay và đầu tư là hai mảng hoạt động mang lại nguồn thu nhập
chính cho các ngân hàng. Hoạt động cho vay và đầu tư của các ngân hàng
Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố như: các điều kiện chung của nền
kinh tế xã hội, các chính sách kinh tế, chính sách tài chính và tiền tệ của chính
phủ, nhu cầu tín dụng của các khách hàng, đặc điểm, chất lượng và tính ổn
định của các nguồn vốn, khả năng và kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ và nhân
viên ngân hàng Vốn của ngân hàng quyết định đến việc mở rộng hay thu
hẹp khối lượng tín dụng. Thông thường, so với các ngân hàng có nguồn vốn
lớn ngân hàng nhỏ có khoản mục đầu tư và cho vay kém đa dạng hơn, phạm
Copyright: Tài liệu đại học ©