CUỘC KHỦNG HOẢNG NGA NĂM 1998

MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
NỘI DUNG
I. Khủng hoảng Nga
I.1 Diễn biến của cuộc khủng hoảng
I.2 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng
I.2.1. Nguyên nhân chính trị
I.2.2. Nguyên nhân kinh tế
1. Tình trạng đình đốn sản xuất, mà nguyên nhân chính là khủng hoảng thanh toán, nợ
và chiếm dụng vốn lẫn nhau
2. Báo động về ngân sách
3. Ảnh hưởng từ tình hình thế giới
3.1. Ảnh hưởng từ tình hình thế giới nói chung
3.2. Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997
I.3 Tác động của cuộc khủng hoảng
1. Tác động tới nền kinh tế Nga
2. Tác động tới các nước khác.
I.4. Ứng phó của Nga trước cuộc khủng hoảng
II. Bài học cho Việt Nam
II.1. Bài học rút ra từ cuộc khủng hoảng Nga
II.2 Một số biện pháp chung đối phó với khủng hoảng
II.3 Một số biện pháp đối phó với khủng hoảng cho Việt Nam
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÁI CHÍNH QUỐC TẾ TCH414.3
2
CUỘC KHỦNG HOẢNG NGA NĂM 1998

LỜI MỞ ĐẦU


những bài học gì từ cuộc khủng hoảng Nga 1998 và những biện pháp giúp Việt Nam
không đi vào vết xe đổ của Nga.
Chủ đề về cuộc khủng hoảng ở nước Nga năm 1998 còn khá mới mẻ. Trong thời đại hội
nhập kinh tế quốc tế ngày nay, tìm hiểu về các quốc gia khác, đặc biệt là một vấn đề kinh
tế đối với một sinh viên kinh tế là điều vô cùng cần thiết. Do thời gian nghiên cứu và
hiểu biết còn hạn hẹp, bài tiểu luận của nhóm chúng em còn nhiều thiếu sót. Chúng em
mong thầy cô nhận xét và góp ý để bài tiểu luận của chúng em có thể hoàn thiện một
cách tốt nhất.
Em xin chân thành cảm ơn!
TÁI CHÍNH QUỐC TẾ TCH414.3
4
CUỘC KHỦNG HOẢNG NGA NĂM 1998

NỘI DUNG
I. Khủng hoảng Nga năm 1998
I.1 Diễn biến của cuộc khủng hoảng
1. Giai đoạn cuối năm 1997: trong giai đoạn này, nền kinh tế Nga đã bắt đầu có những
dấu hiệu suy giảm:
• Thặng dư thương mại sau 1 thời gian đã dần trở lại mức cân bằng
• Lạm phát khoảng 11 %
• Dầu mỏ, mặt hàng xuất khẩu chủ lực, ở mức giá 23$/ 1 thùng và đang bắt
đầu giảm
• Các ngân hàng Nga gia tăng các khoản nợ nước ngoài
• Mức lương thực tế ngày càng giảm. Chỉ khoảng 40% công nhân được trả
lương đầy đủ và đúng hạn
• Thâm hụt ngân sách ở mức cao
Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á đã tạo nên 1 đợt tấn công đầu cơ nhằm vào đồng
rup. Ngày 11-11, Ngân hàng trung ương Nga đã tung ra 6 tỷ $ để ổn định giá trị đồng
rup.

cứu nền kinh tế.
• IMF chỉ trích chính quyền Nga đã không hành động đủ mạnh để cắt giảm
chi tiêu công và tăng thuế.
• Trước những đòi hỏi của IMF, ngày 23/6 thủ tướng Sergei Kiriyenko đã
đưa ra dự thảo 1 kế hoạch đối phó với khủng hoảng, trong đó sẽ cắt giảm chi
tiêu 42 tỷ rup (6.8 tỷ $) và tăng thu thuế 20 tỷ rup (3.2 tỷ $).
• Ngày 13/7 IMF thông qua gói cứu trợ 22.6 tỷ $ cho Nga. 14.8 tỷ $ giao
trong năm 1998 và 7.8 tỷ $ cho năm tiếp theo.
Tháng 8: Khủng hoảng bùng nổ
• Trước những lo ngại của nhà đầu tư về nguy cơ phá giá đồng rup, thị trường
chứng khoán và ngoại hối Nga sụt giảm mạnh.
• Ngày 14/8 tổng thống Yelstin khẳng định sẽ không phá giá đồng rup
TÁI CHÍNH QUỐC TẾ TCH414.3
6
CUỘC KHỦNG HOẢNG NGA NĂM 1998

• Tuy vậy, tới ngày 17/8 ngân hàng trung ương Nga đã buộc phải phá giá đồng
rup. Đồng rup giảm mạnh, kéo theo sự tụt dốc của thị trường chứng khoán. Thị
trường chứng khoán đã mất 80% giá trị so với đầu năm. Hàng loạt các khoản vay
bị vỡ nợ hoặc phải trì hoãn hoàn trả. Chính phủ đã phải tuyên bố vỡ nợ 40 tỷ $.
Người dân đổ xô đi rút tiền tiết kiệm và mua đô la.
• Đồng rup sụt giá mạnh khiến lạm phát ra tăng, giá lương thực tăng chóng mặt.
• Ngày 21/8 Hạ viện Nga kêu gọi tổng thống Yelstin từ chức. Tuy vậy Yelstin
hoàn toàn phớt lờ và tiếp tục củng cố quyền lực của mình.
• Ngày 23/8 Yelstin sa thải toàn bộ chính phủ Kiriyenko và bổ nhiệm lại Viktor
Chernomyrdin làm thủ tướng. Quyết định này lại vấp phải phản ứng từ quốc hội
Nga.
Tháng 9:
• Khủng hoảng kinh tế tiếp tục lan rộng.
• Ngày 2/9 ngân hàng trung ương Nga quyết định thả nổi đồng rup

đưa vào chính phủ 2/1997 để nắm các lĩnh vực năng lượng, dầu khí, tài chính đã bị thay
thế bằng người của Thủ tướng. Tiếp theo những thành tựu nhất định về kinh tế cuối 1997
với các hoạt động ngoại giao nổi trội của Thủ tướng ở nước ngoài đặc biệt là ở Mỹ làm
cho uy tín của V. Chernomyrdin tăng nhanh. Trong khi uy tín ông B. Yeltsin đang bị đe
dọa. Điều này buộc Tổng thống phải nghĩ cách tính sổ với Thủ tướng để chuẩn bị cho
bầu cử Tổng thống năm 2000.
Mặc dù đã thông qua được ngân sách năm 1998, thiết lập được cơ chế "4 bên" và
"hội nghị bàn tròn" với khẩu hiệu "Năm 1998 là năm của hòa giải" để giải quyết mâu
thuẫn giữa các phe phái trên chính trường, nhưng phe đối lập, đặc biệt là những người
Cộng sản không ưa gì toàn bộ chính phủ V. Chernomyrdin, nhất là đối với các nhân vật
trẻ thân cận với Tổng thống B. Yeltsin như Trubai, Nemxôp... đã yêu cầu Chính phủ phải
ra điều trần trước Duma vào ngày 9/4 và nêu lên vấn đề bất tín nhiệm. Đây là thế cờ tiến
thoái lưỡng nan đối với tổng thống B.Yeltsin, buộc ông phải ra tay hành động trước.
Sau 5 tháng cầm quyền, chính phủ S.Kiriyenko đã thất bại trong những chương
trình cải cách của mình. Tình hình kinh tế - xã hội Nga ngày càng trầm trọng. Những
chính sách kinh tế của ông S. Kirienco đã vấp phải sự chống đối quyết liệt của các tập
TÁI CHÍNH QUỐC TẾ TCH414.3
8
CUỘC KHỦNG HOẢNG NGA NĂM 1998

đoàn kinh tế, các thế lực kinh tế ngầm đang thao túng nền kinh tế và chính trường Nga,
đẩy cơn bão khủng hoảng ở Nga lên tới đỉnh điểm. Thực trạng kinh tế Nga đã đặt ông
B.Yeltsin vào tình thế "Ngàn cân treo sợi tóc" "Chiếc ghế quyền lực" đang bị đe dọa từng
giờ, không loại trừ khả năng Tổng thống cũng phải ra đi cùng Chính phủ nếu không ra
tay trước. Đối với vị thủ tướng hơn 30 tuổi S.Kiriyenko thì "5 tháng qua là một cuộc tự
sát về chính trị" còn đối với B.Yeltsin, việc gạt chính phủ S.Kiriyenko có thể làm giảm
bớt sức ép của phe đối lập. Ngày 23/8 (tròn 5 tháng) B. Yeltsin ký lệnh giải tán chính phủ
S.Kiriyenko, tái bổ nhiệm ông V.Chernomyrdin làm quyền Thủ tướng và đề nghị Duma
thông qua. Sau hai tuần giằng co, trước sự kiên quyết của phe cộng sản không chấp nhận
V. Chernomyrdin, cuối cùng ông B.Yeltsin cũng phải nhường bước, đề cử một tân thủ

kinh khủng nhất thực hiện trong khoảng 4 tháng cầm quyền của ê kíp Kirienko là việc
các ngân hàng tư nhân, do hám thu lợi từ lãi suất công trái, đã vay nóng nợ nước ngoài
bằng USD để mua công trái nhà nước bằng đồng rúp. Báo Le Nouvel Observateur đã đưa
ra những con số kinh khủng sau: 7 ngân hàng hàng đầu ở Nga hiện phải thanh toán từ nay
đến cuối năm 54 tỷ USD nợ tích lũy từ nhiều năm qua trong khi vốn tích lũy gộp lại tất
cả mới được không đầy 1,5 tỷ USD (tính theo tỷ giá trước 17.8.1998 là 6,3 rúp/1USD).
Trong tình hình đồng rúp tuột giá 30% từ ngày 17.8 đến cuối tháng 8, số nợ này sẽ tăng
lên tương đương 16 tỷ USD. Thế nhưng, với tỷ giá mới nhất ghi nhận ngày 6.9.1998, 1
USD đã lên đến 19,4 rúp (nguồn: Yahoo - Finance 6.9.1998), thì số nợ này coi như đã
tăng 300% (tính bằng đồng rúp).
Thêm vào đó, bất chấp những nỗ lực của chính phủ, tình trạng nợ lương công nhân
và các khoản nợ của các doanh nghiệp với nhau cũng ngày càng trở nên trầm trọng.
Ở nhiều nơi, công nhân đã đình công, sản xuất ngừng trệ. Tình hình mỗi lúc một trở nên
căng thẳng.
2. Báo động về ngân sách
Như đã nói ở trên, ngân sách nhà nước của Nga lúc này trong tình trạng trống rỗng
do nhà nước vay nợ quá nhiều và tình trạng đình đốn sản xuất của các công ty khiến cho
việc thu thuế trở nên khó khăn hơn. Tiền thu thuế không đủ để bù đắp số tiền trả lãi cho
các khoản vay của chính phủ cả ở trong nước lẫn nước ngoài. Điều này đã khiến cho
phúc lợi xã hội như việc trả lương hưu và giao thông công cộng bị giảm sút.
3. Ảnh hưởng từ tình hình thế giới
3.1. Ảnh hưởng từ tình hình thế giới nói chung
TÁI CHÍNH QUỐC TẾ TCH414.3
10
CUỘC KHỦNG HOẢNG NGA NĂM 1998

Kinh tế thế giới khủng hoảng đã gây ra tình trạng phát triển đình đốn ở hầu hết các quốc
gia trên thế giới nhất là các nước đang phát triển. Nga lại là nước phụ thuộc nhiều vào
việc xuất khẩu nguyên liệu thô trong đó, xăng, khí đốt, kim loại, và gỗ chiếm tới 80%
xuất khẩu Nga, khiến cho nước này càng dễ bị tác động bởi những thay đổi thăng trầm

như Inkombank, Oneximbank và Tokobank vẫn bị đóng cửa.
 Khủng hoảng tài chính Đông Á cũng làm cho mức lãi suất trên thị trường tài chính
quốc tế tăng nhanh. Tâm lí hoảng loạn của các bên cho vay đã dẫn đến việc rút vốn lớn
từ các quốc gia khủng hoảng, gây ra một cuộc khủng hoảng tín dụng và phá sản trầm
trọng hơn bao giờ hết.Tại Nga ,trong khi các nhà đầu tư nước ngoài cố gắng để rút tiền
của mình thì thị trường ngoại hối đã tràn ngập đồng rúp càng làm tăng áp lực lên tỷ giá
hối đoái đang chao đảo. Để ngăn chặn giá trị tiền tệ bị sụp đổ, chính phủ Nga cũng
giống như nhiều nước khác đã tăng lãi suất trong nước lên mức trần nhằm hạn chế thoái
vốn bằng cách trả lợi tức hấp dẫn hơn cho nhà đầu tư và can thiệp vào thị trường ngoại
hối bằng việc mua hết lượng nội tệ dư thừa tại cố định tỷ giá với dự trữ ngoại hối . Kết
quả là lãi suất cao đã gây thiệt hại lớn cho một nền kinh tế lành mạnh vốn đang lung lay
bởi chính trị của Nga. Cuối cùng, khi Chính phủ hiểu rằng các triều vốn chạy trốn các
quốc gia này không được dừng lại, họ đã ngừng bảo vệ tỷ giá hối đoái cố định và cho
phép thả nổi đồng rúp. Hậu quả kéo dài vô cùng nặng nề. Hàng loạt tài sản ở Nga bốc hơi
chỉ trong 1 đêm.
I.3 Tác động của cuộc khủng hoảng
1. Tác động tới nền kinh tế Nga
Khủng hoảng tài chính Nga đã ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình phát triển vốn đã không
khả quan của Nga trong suốt một thời gian dài từ những năm đầu thập kỷ 90. Mặc dù nền
kinh tế của đất nước này đã cho thấy một sự khởi sắc trong nửa đầu những năm 97 nhưng
những yếu kém nội tại trong nền kinh tế kết hợp với cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á
năm 97 đã khiến cho Nga rơi vào tình trạng không thể chống đỡ được. Sức lan tỏa cũng
như càn quét của nó đã khiến cho hình ảnh một nước Nga vĩ đại trong lịch sử phút chốc
bị lu mờ vì những lỗ hổng của yếu tố kinh tế.
TÁI CHÍNH QUỐC TẾ TCH414.3
12