Chuyên đề 1:
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA,
HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN
I. QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI
HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN
1. Đặc điểm của Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại
hóa nông nghiệp, nông thôn
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là quá trình xây
dựng cơ sở vật chất, kĩ thuật và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông
thôn theo định hướng sản xuất hàng hóa lớn, hiện đại, gắn nông nghiệp với công
nghiệp và dịch vụ, cho phép phát huy có hiệu quả cao mọi nguồn lực và lợi thế
của nền nông nghiệp nhiệt đới, mở rộng giao lưu trong nước và quốc tế nhằm
nâng cao năng suất lao động xã hội trong nông nghiệp và nông thôn, xây dựng
nông thôn mới giàu có, công bằng, dân chủ, văn minh và xã hội chủ nghĩa. Thực
chất của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là quá trình
phát triển nông thôn theo hướng tiến bộ kinh tế - xã hội của một nước công
nghiệp. Điều đó có nghĩa là không chỉ phát triển công nghiệp nông thôn mà bao
gồm cả việc phát triển toàn bộ các hoạt động, các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ và
đời sống văn hóa, tinh thần ở nông thôn phù hợp với nền sản xuất công nghiệp ở
nông thôn và cả nước nói chung.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam có
nhiều nét đặc thù cả về nội dung, hình thức, quy mô, cách thức tiến hành và mục
tiêu chiến lược. Những nét đặc thù này được thể hiện khái quát ở một số điểm
sau đây:
- Thứ nhất, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là
một quá trình rộng lớn, phức tạp và toàn diện. Có nghĩa là nó diễn ra trong tất cả các
lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, có sự kết hợp giữa các bước đi tuần tự và
các bước đi nhảy vọt, kết hợp giữa phát triển theo chiều rộng và phát triển theo chiều
sâu, kết hợp giữa biến đổi về lượng và biến đổi về chất, của các tác nhân tham gia
quá trình. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn sẽ tạo tiền đề và cơ
sở vững chắc thúc đẩy toàn diện quá trình công nghiệp, hiện đại hóa nền kinh tế đất

- Thứ ba, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cách mạng khoa học, công nghệ
đang diễn ra mạnh mẽ, việc nâng cao chất lượng sản phẩm đủ sức cạnh tranh với
hàng hóa các nước là rất cần thiết. Nhà nước có chính sách hỗ trợ nông dân bằng
các hình thức phù hợp với quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) như:
xây dựng kết cấu hạ tầng và đề án phát triển đa dạng ngành nghề, dịch vụ ở nông
thôn; đào tạo nghề cho lao động nông thôn, tạo việc làm phi nông nghiệp, tăng thời
gian lao động và cơ cấu lại nguồn lao động ở nông thôn; phát huy vai trò của các tổ
chức nghề nghiệp trong bảo vệ quyền lợi của nông dân.
- Thứ tư, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
đòi hỏi phải đi tắt, đón đầu và có thể được rút ngắn. Đây là điều kiện khách
quan của nhiệm vụ thoát khỏi tình trạng tụt hậu. Bối cảnh mới trong nước cũng
như trên thế giới cho phép nước ta có khả năng rút ngắn quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa. Về cơ bản, cách để nước ta có thể thực hiện công nghiệp
hóa, hiện đại hóa bao gồm: đạt và duy trì mô hình tăng trưởng liên tục cao hơn
so với các nước đi trước; lựa chọn và áp dụng một phương thức công nghiệp
hóa, hiện đại hóa cho phép bỏ qua một số bước đi vốn bắt buộc theo kiểu phải
tuần tự, để đạt tới một nền kinh tế có trình độ phát triển cao hơn.
- Thứ năm, ở nước ta quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa có quan hệ chặt
chẽ với việc từng bước phát triển kinh tế tri thức trong thời gian qua. Quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa phải nắm bắt các tri thức công nghệ mới nhất của thời đại
để hiện đại hóa nông nghiệp.
2. Quan điểm, chủ trương về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp, nông thôn
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhiệm vụ trọng tâm của thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội, là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta. Từ một
nước nông nghiệp với 80% dân cư sống ở nông thôn, lao động nông nghiệp
chiếm trên 70% lao động xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa là chủ trương tất
yếu đưa nước ta thoát khỏi tình trạng nghèo đói, lạc hậu. Trong quá trình xây
dựng đất nước, Đảng ta ngày càng hoàn thiện các quan điểm xây dựng Chủ
nghĩa xã hội cho phù hợp với điều kiện thực tế và xu thế vận động của thời đại.

HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN
1. Mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
Mục tiêu tổng quát của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và
nông thôn là xây dựng một nền nông nghiệp và kinh tế nông thôn có cơ sở vật
chất kĩ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ và phù hợp
để tăng năng suất lao động, giải quyết việc làm. Mạng lưới giao thông nông thôn
được mở rộng và nâng cấp; hệ thống đê điều được xung yếu và củng cố vững
chắc, hệ thống thủy nông phát triển, xóa đói giảm nghèo, nhanh chóng nâng cao
thu nhập và đời sống của dân cư nông thôn, đưa nông thôn nước ta tiến lên văn
minh, hiện đại.
2. Nội dung và giải pháp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,
nông thôn
2.1. Nội dung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
Sự thành công của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển nông thôn ở
nước ta phụ thuộc rất lớn vào xác định đúng đắn nội dung và hướng đi cho nông
nghiệp trong giai đoạn trước mắt. Cần thực hiện tốt những nội dung sau:
- Phát triển nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng, xây dựng các vùng chuyên
canh sản xuất trên quy mô lớn và từng bước hiện đại hóa, đáp ứng yêu cầu của thị
trường trong nước và xuất khẩu.
Phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn như: công nghiệp
chế biến nông, lâm thủy sản; công nghiệp dệt may, giày dép, thủy tinh, sành sứ, cơ
khí sửa chữa; các ngành nghề truyền thống tại các địa phương.
Phát triển các loại hình dịch vụ sản xuất và đời sống ở nông thôn như:
dịch vụ thủy nông, dịch vụ thú y, dịch vụ bảo vệ thực vật, dịch vụ cung ứng vật
tư và tiêu thụ sản phẩm.
- Thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nông nghiệp và kinh tế nông thôn bao gồm
thủy lợi hóa, cơ khí hóa, tự động hóa, tin học hóa, hóa học hóa trong các ngành
nghề nông, lâm, thủy sản.
Coi trọng việc ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ sinh hóa vào nông
nghiệp. Khoa học công nghệ là một khâu quan trọng trong quá trình cải tiến và

- Gia tăng nhanh quá trình hiện đại hóa nền nông nghiệp phù hợp với điều
kiện tự nhiên, sinh thái của từng vùng và từng loại sản phẩm. Như vậy mới rút
được lao động ra khỏi khu vực nông nghiệp mà vẫn bảo đảm nông nghiệp đáp
ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu ngày càng gia tăng.
- Xây dựng hợp lý cơ cấu sản xuất nông nghiệp.
+ Điều chỉnh quy hoạch phù hợp và ổn định các vùng sản xuất lương thực
phù hợp với nhu cầu và khả năng tiêu thụ, tăng năng suất lao động đi đôi với
nâng cao chất lượng. Xây dựng các vùng sản xuất tập trung lúa hàng hóa; tận
dụng điều kiện thích hợp trên các địa bàn khác để sản xuất lương thực có hiệu
quả. Có chính sách bảo đảm lợi ích của người sản xuất lương thực.
+ Phát triển theo quy hoạch và chú trọng đầu tư thâm canh các cây công
nghiệp như cà phê, chè, dừa, bông, mía, lạc hình thành các vùng rau quả có giá
trị cao gắn với phát triển các cơ sở bảo quản, chế biến.
+ Phát triển và nâng cao chất lượng, hiệu quả chăn nuôi gia súc, gia cầm,
áp dụng rộng rãi phương pháp chăn nuôi gắn với chế biến sản phẩm, tăng tỷ
trọng ngành chăn nuôi trong nông nghiệp.
+ Phát huy lợi thế của các ngành thủy sản, tạo thành một ngành kinh tế
mũi nhọn. Phát triển mạnh nuôi trồng thủy, hải sản theo phương thức tiến bộ và
bền vững môi trường; nâng cao năng lực và hiệu quả đánh bắt hải sản xa bờ.
+ Bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng, nâng độ che phủ của rừng lên
43%. Hoàn thành việc giao đất, giao rừng ổn định và lâu dài, kết hợp lâm nghiệp
với nông nghiệp để định canh, định cư ổn định và cải thiện đời sống người dân
miền núi. Đẩy mạnh trồng rừng kinh tế và ngăn chặn nạn đốt phá rừng, tạo
nguồn gỗ, nguyên liệu cho công nghiệp bột giấy, chế biến đồ gỗ gia dụng và mỹ
nghệ xuất khẩu.
2.2.2. Phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn
- Phát triển các làng nghề truyền thống để khai thác các tiềm năng kinh tế
của các địa phương và phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Thu hút đầu tư của mọi thành
phần kinh tế vào phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn với những chính

khoai tây, cà chua, hoa tươi, chăn nuôi lợn nhiều thịt nạc và gia cầm, thủy sản
nước ngọt. Phát triển nhiều loại làng thủ công nghiệp và nhiều điểm công nghiệp
chế biến nông sản. Lao động nông nghiệp phải chuyển sang phi nông nghiệp
(khoảng 20%). Các vấn đề về tổ chức sản xuất theo kinh tế hộ tiến dần lên có sự
tích tụ và tập trung ruộng đất cho từng hộ lớn hơn và sự liên kết các hộ thành kiểu
tổ chức hợp tác thích hợp sẽ tạo điều kiện cho sản xuất hàng hóa quy mô lớn và
kỹ thuật hiện đại.
Mặt khác, các vùng đồng bằng có địa hình nhiều châu thổ sông ngòi và có
mùa ngập lũ cho nên việc phát triển kết cấu hạ tầng phải thích nghi để xử lý hợp
lí, khai thác thuận lợi về giao thông đường thủy, khắc phục khó khăn hạn chế về
phát triển đường bộ và các điểm dân cư, đô thị, mạng điện, cấp thoát nước, nước
sạch cho dân cư
2.2.5. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong nông nghiệp và
nông thôn
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi phải trang bị kỹ thuật cho
các ngành của nền kinh tế theo hướng hiện đại. Do đó phát triển kinh tế nông
thôn trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa cần phải đẩy mạnh ứng dụng
của tiến bộ khoa học, công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Ngoài những việc về
thủy lợi hóa, sử dụng giống mới đã có phương thức, quy hoạch thực hiện tốt,
trên nhiều lĩnh vực còn có chưa có phương thức, cách làm có hiệu quả như cơ
giới hóa, sinh học hóa, đưa tiến bộ khoa học, công nghệ vào sản xuất rất cần
có những mô hình được xây dựng từ thực tiễn, thích hợp với từng địa bàn sinh
thái và tính chất của từng hoạt động sản xuất. Đưa nhanh công nghệ mới vào sản
xuất, thu hoạch, bảo quản, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm nông
nghiệp; ứng dụng công nghệ sạch trong nuôi trồng và chế biến thực phẩm, hạn
chế việc sử dụng hóa chất độc hại trong nông nghiệp, tăng cường đội ngũ cán bộ
khoa học, kỹ thuật viên bám sát đồng ruộng, huấn luyện về kỹ năng cho người nông
dân.
2.2.6. Xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp
Kinh tế hộ nông dân là hình thức kinh tế phổ biến ở nông thôn trong các

hoá, tạo bước chuyển biến mạnh hơn trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp và kinh tế
nông thôn.
- Quan tâm tới đào tạo nghề cho nông dân, bảo đảm việc làm cho nông dân
nhằm tạo ra nguồn lao động có chất lượng cao trong nông nghiệp; đẩy mạnh
chương trình xuất khẩu lao động ở nông thôn.
- Tiếp tục quy hoạch và đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ: điện,
đường, trường, trạm, phù hợp với sản xuất nông nghiệp, ưu tiên đầu tư nâng cấp
các công trình đầu mối, nạo vét kênh mương, bảo vệ môi trường, bảo đảm phát
triển bền vững.
- Đẩy mạnh việc hình thành các vùng chuyên canh có hiệu quả kinh tế cao;
Đẩy mạnh phát triển các cụm công nghiệp tại các vùng nông thôn, đẩy mạnh quá
trình đô thị hoá nông thôn, xây dựng đời sống nông thôn theo hướng công nghiệp
hoá, hiện đại hoá.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở xã là quá trình
chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản
lý kinh tế, xã hội trong nông nghiệp và nông thôn ở xã, từ lao động thủ công là
chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương
tiện sản xuất và phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển của công
nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động trong nông nghiệp
ngày càng cao, làm thay đổi diện mạo của xã, nâng cao đời sống của người dân.
Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn tác động mạnh mẽ
và làm thay đổi nhiều mặt đối với nông nghiệp, nông thôn và nông dân ở xã:
Thứ nhất, là làm thay đổi, biến dạng và chia nhỏ các đơn vị sản xuất nông
nghiệp, các ngành công nghiệp khởi động và nhanh chóng chiếm chỗ các dư địa
của sản xuất nông nghiệp, tỷ trọng của ngành nông nghiệp sẽ giảm sút, ngày càng
nhỏ đi một cách tương đối.
Thứ hai, sự phi nông hóa của người làm nông nghiệp, số lượng lao động
trong các ngành phi nông nghiệp ngày càng tăng lên. Trong tiến trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa, sự phát triển của ngành công nghiệp và dịch vụ đã thu hút một
lượng khá lớn lao động nông thôn.