DAI HOC QUÓC
GIÀ
HA
NOI
rRlJONCi DAI
HOC
KIJOA HOC
XA
llCl
VA
N!LV:^
VAN
Kltuct
Xd boi
bui:
-
l\ini
!y
//oc
•>
>
Càc
dang màu
thuàn già
dình
va
hàu qua cua
su ly hon
tìm
hiéu dupc
qua muc Tarn tình vói chi Thanh Tarn

lioc
i\l;-,
.sé;
f) 01 01)
i,
i
.'
s
u
1
1:111
•
)
</
LOI
NÓI DAL
Là
niòl vali
(le
eiKi
dòi song
con ngUòi
-
ciac Lièi
là
phii
\\\{.
hòn nbàn va già dìnli
nói
e

Màu
tiiuàn \o e
hoiij^^
(
e')
nliièu
d m{',
klià( nhau va iiìiYc
do
.iiili
liucni;^
( lìa iic) tói jna diiih
euiM'^
kliric
liliali,
ly bòli (ó linli
hai
in.il:
lien
ÌJO
va e ()
IMÌ,
son;»^
iiaii (ju.l (
IM
no dòi
vói x<i
liói,
(lói
vói

\'<\
su'
pli/il li leii t
u.i
iih.iii lo.i
i.
l
y
lión va
màu
lliuàii
V(_;
(
iiònj^^
h.io
^\a e
u\)[]
lon
lai
v.i
Ì\Ì\
CO
tu'
làu.
Khi
!oài
ngu'òi
co
liòn iili.'m
(In

il.
in tic
IDI
L
t> il ir Li ii.a i
mai.
C^uu
lu 11
stV \ w aiilì
luù'jiij;
uia
IK'MI
Lini i
te.
uh-i
t
i.i
nini liii/i i
ni),
li'^^nj;
ItCMii
(
uiiilì
mot
wvw kinlì
lo
ino,
mui
HJMMÌ
(ii'ii <

'.>;n",,
Id
HMIV;
MX
i
1'
t!
ICM
'. .n
J
( ho
ni'
( un niiudsi''U "l.i
i
^'ci
i-w
•
i
>\
M,
^o.'l!
"1,1 h
-11-'
:
HHI,
t
hii
u'f
tcu"
hi"

cik hoa( lióu
eUc,
iilurng
du sao (ung
khciiig
din!)
dikie
mot
diéu
là
si/
giài phóng
con
nguui,
<) ilày
la
ngu'ài piai .viC dò ekkic xà h()i cliàp
nhàn.
D(')iì}'^
lliòi
vói
so
L/iiih
dàng nani nU Irong
hòn nhàn
thì linli
chat cùa hón
nhàn
cOnj^^
thay

vói
SI/
cliàp
nhàn ly hón la giài phóng
e./i
nhau. (
cai
ngu'ài
bay gió
dc\
chu y
déii
hanh
phi'u e u«i
minh,
( uà
ii(''n;;
min!i.
chi/
khóng con (
ham lo
(|uà
nhióu d('*n
e !ióng con
ma
(|UIMI
i)/ui
t Ila
II.
NgUùi

eòa
nò,
hàu
cjuà e
l'ia
ly hòn
(IUJ
don n<!y
(\\[i<i
<n !i'nh
duoc.
Va,
day e
ung
Li mot
vàn dò gay SÌ/ hung
ihu e
ho
loi.
I>c
so
l)t^)
nghiòn (
i/u
vàn dò
này,
tói
(ÌA
ck/ei Iron [jào /'/;//
/lu'

Iran irò e
t'ia
ILH;;;
:
.i
nhàn du'o'c the
IÌÌCMI
tròn
tuìij'^
l)U't
thu',
mòi [>d( ihu'dòn
diAj._
Inn^',
ngu'oi
viòt
mot tàcli càn llian \<i tliiòl
tliut.
t
nng
(hiiìli \'\
di.MI
d;)
lam
lòi
này ra y nghi
dùng iihi/ng bue thu'da dtriH
danj»^
iren
l u)

1)1 11,1 I 111 'II I ihm >i
I);
11|
i.i|
) I J
i.Mi
l'ili
!,
I'
'' '^.
••'•''•
I
t
IH»
llu
nluKir,
IMI<
lini
ii.i\
l.i
> e
il-
>'
H-i,
//// - .//•
il-!
nliMiii;
l'Ii.'iii
.Hill liiije
h'

De
lioàn
thành
di/cjc
de lai nay, lòi dà
dUuc
si/
giup
(k)
rat
nhiet
lình
cua thày giào
lii/óng
ckìii,
IMS.
Mai Quynh
Nam. lui
\in
chàii ihành bay tò long
biet
on
chàn thanh lói thày Nam. lòi
(unj;
xin càm
On
cac thày co giào
va càc
bau trong khoa Xa
IK)Ì

DAr
VANDJ:
Iroiig c(i cali
dòi
nì('ti,
con
iigiAfi cuiig pliai lliay
dòi
ciing
\'C>\
xà hoi.
l-^àl
nliicii nlià
khoa hoc xà hòi dang \o
lang ve
\àn de
ceii
iigifói;
co) ihc c()
qua nhicu
ihay
dòi làm con
iigii'òi
hi
'^ng^/p"
\'à !ain
con
ngiAÌi
dòi khi
kliòiig kicni soiU lun

pham vi ày.
C\HI
so
ly hòn hien nay ó
mii'c hiio
dòiij^;
cùng
v^Vi
mii'e
ly
hòc;
la
e;ie
\aii
de lien
cjiian:
con cài, nhà
cihi,
kinh té, vice làm,
eiing
thay
doi
iheo,
Dòi khi, cài thay dòi
de') chifa iìao
giò
ehiing
la
j.'àp.
I

Khi
h.n
taui
ngu'òi
chimg
song
vóti
nhau, diéu
gì
dà
liéii kél
ho lai va
dieii
j:ì
da
làm
elio
ho
idi
xa
nhau'.'
Màu
ituiàn
nao la màu
liiuàn (i
dan^
nlie.
kln')
dira
dòn ly hòn,

elniii;^
thiis ,

iihun-j
l\,u
-:' >
euii;:
^
c\
,
uiàii
thuàn
già
dình
IMU
^MO'
CIÌIIL!
ki \an
u'e
\/i) la \o'i
da
sv't ii^iroi '.a
A\\OL
nhiéu
n^^u'ò'i
cjuaii
lam.
1 .y lion tliii'c
le
khon^

liam Iv'^ì icii \'h
.!.*'7-!
VII
\ à san
ih/niL!
dàu
iià:n M '^' 1
\i\
I .
Ì2S
.a i ;hL s> ;:^
a
c'i.i
[•
>.\
,i
l.U
ri \iVì
'"(/.'
/].,.'(
.
Nutiycjt
L.tli
i
Kb'i.;,
i'
)'
*
a-o
'. ;> >

llìòng kc chi
ghi lai
iiu)l
diém là viéc
phA
vó mòi
cjiian
he hòn nhàn.
CTing iheo so
liòu
ciia
Tòa àn,
chi riéng
nói
ilianh ila
Nói,
cun sé)
ly
hón hàng nàm
ciìng
dal
u'h
nui'c
hTio
dòng. Nàm
iV'J2 ce)
2.5.'ÌS
XU.
liung di')
so vu

Icìii).
Trung
uàm
I99S,
t'(
nói thành
Ila Nc)i
eò)
2.()()-\
\u,
Irtaij^'
dò)
e:i
hai
n^mVii
eung
ki
vào
dciii
là
CìdW
\'u,
ehi co piai
mi'
ki vau du'a la
I
ìOf)
\'ii,
chi
eòi daii

la
dS.^
\u,
ihi cu daii
ów^^
ki
vào don là 22<S vu
(pini luT difng ngUN'én di^ii
i;!iiéu
h^n
daii
eii[!
la
I
AH
lan).
TiMig
so
\'n
Dan
ón;.'
ky
Jdi,
bini niY
kv
don
1992
2-^.i5
1 10-1
17SS

aii
ÌAÌ
kei!
in^ii
\
lec.
laui
lòiiea
l'ù'v.
eaii
thiel
dò ehu
Ui.'u'òi
pini
ni;'
ki:uji;j ilie
<
hci
dii'u'i
d.i\
d
"a
plia\'"au'
!M
'U
*
ÓUL:
la
nhai
dii'm.'

1
I.
•]
du'(/c,
nu)i ngu'òi chi hicl nliu thè
ma khòng
mòi con so lìàu
eò) llu
duac
du'a ra. Con
so ly
hón
chi ci) ihé cho
la
hiél du\)c hieii liu.ing !>
hón, con hau
ciua
ly hon
nJiir llic'nào ihì
khò)
co) ihe ihó'ng
kc
diMc.
Ngoài ra,
si/
dui
d()ng
ly hón
ciia
ngu'òi phu

vai
Irò
ngu'òi phu nù
rat
(.|ua!i
liong,
khóng il nghién
cihi va
thu'e té cuòc
song elio
thày
njiiròi
phu
ini difóiig
nhu' la ngu'òi làm chu
^ia
dình hén
vu'ng,
giù' du'Oc
liàl
li/
già
dình
va
là
ngiAÌi liéii
két
già
dình.
Cluing

hàu
qua \'òh nhiVng
thanh \ ién
lionj^
;^ia
dinii.
d.ìe
hiel
là phu
mi va
tre em.
De làm
de
tài này, tòi dà du'a
lien
1
la
la
thu'gii'i dcn
I
u<i su.iii
va
du'Oc dang
trén
muc Tàm lình
vi'h ehj Tlniiih
Tàm
tix
n
h<iu riiii ud

là hu
kliim^J
kin
ehiiàii
he hu
eò» '.he hi
dun;^
ma
khòng
nò)i hél JuWe tàuì itf
em;
mi:di.
Nhii'ag
de \
lel oi
nhiói^
lai'e
ihu'
ihì tiu'òie
hét hu
ph.ii
eò)
su'
L.ÌM
\\\\A^
ky
eaiij.
iip'a
ihòn;,:
(m deu

ra^'ii;>K,
M^:iiycn
n.in
IU^'H^',
K'fpCj
\'
,
'
•J
• .
V.
.\
Day là
dicii mii chi nhiYng
con so
kliun;^
ihòi ihi kiiung ihe noi iea
diMc
gì
idiiéu.
Xin néu Ién
mot
vài
so liéii de
eò) y
niein
so
sànli:
à
My.

ciAh;
M4 liu'òng
hc/p
là do
ngiròi
vO yen càu ly hòn;
l2'/r
né em ra
dòi
san
kfii
ho' me
dà
ho
nhau; hOn
.50'/
so) ire
em khòng con
liéii
he gì
v<')i
hu huae me
dà ly hón.
Màu
ihuan già
dình
cùng
sày,
mui hii'c
ihu'

nhau
lio'n lioàe
lam cho
n;^'iròi
la
\.i
nhau,
!ihii'n[j
su'
Iran irò
tìm ra mot
e.ieh
;ii;ii
(.|uyél
thì
<ii eiin;j giumj
nhau.
Màu thuàn
giù'a
chinh hai con ngu'òi dà
lu'ng itie llu'>l
yéu
dii'Oni:
nhau man
nòng,
màu
duiàii
do
nliù'ng
ly

dcw
hau qua
l\'
hon. Co the
d('>
là hàu
t|ua
\
ÒM
con
e-ii,
eò)
\\\c
la
hau
qua
vo'i ehmh iigu'u'i di iy
hun.
Viii CIMI
e.u.
neu
ugii'òi
l)u e»'»
lt>i le-iig
\
KC
1\
\]n\\
ilu thu'Ong elniiig
Cam dm

n:y{\n
hnni litoti
lo < ho
l.n.'ui
' ;•;/
C,:.>
h-'i
.
\'\:\\\^\.
[
.ui
llif-'ti ,
^ij
clwn};
(ho con,
nhUdin
xà
vài nwt
con
vàt"^
.
NhiC
vAy.
lìiib cà,ii
ho \a
con dà bi
hiiy
lioai,
licu ràng .san
này

NhCTiig bic'n
doi Hong cuóc
song
dà
lài,i
nhan
thiifc cùa
con
ngu'òi ihay
doi,
su'
ibay
doi này là
lói
bay xàu
ibi
con
can càc nha nghién
cii'u xeni xcl
kì
càiig,
con
svi
ih.iy dói
,a sao
Ibi
la co
the
nhàn
la

nhfrng nani
90 này,
liiili
cài,,
cà
nbàn
diùfc lóii
Hong
bcJn,
difóc xcin
xcl ky càng
bdn,
khóng
con
nbirnj!
lói
nhai,
xéi
cùa
i;hi
Thanh Tarn dai
loai
nhu'
"Vice
n^oui
unii (ini
diòn^
cm
tifi
cm

gì.
Va
y
ihù'c
cùa
ngirói
dàn vói
dir luan
khà cao,
nhù'ng
bi'rc
thu'
so dir
luan,
sa già
dình, ban
he che cifói
la
klià
nhiéu.
Dici,
hình là
co biTc
thu'
nói
ve
chuyén
ngu-ói
yéu
di

Ibu'
d.mg
bài,
khoàn khóng
biéì
co nén quay lai
vói
n-iiói
yéu
uia
nùnh
hav khóng. vói
co gai
da
b,
cp
ga.
ani,
la
sJ dii àian
c!ié
L.uf;
la
Miio
/'//((
nl7
V'(('/
Niini.
so
111

niuo'n
hoi ve tình yéu
vi
khi
co bòi già
dình thì ci
già
dình
déu hoàng
so
cho
ràng
co ta
con
qua he de
bòi
ve vàn
de
di').
Nhù'ng
dicu
do khóng xAy ra vói nhù'ng
bi'fc il,,r
vào
nhiYng nani
90.
Nhù'ng
sir
ly hón vó ly
nhir

vi
ho hoàn
loàn
khóng hiéu
nhau,
bop
nhau.
Tai càc vùng nóng
ihón
thì
là't nhiéu
hién
tifóng
càc anh bó do,
ve
Ughi
phép
va
ké't
hdp
mot càch chóp nhoàng
vice là'y
vi(.
Chi san
vài ngày tìm hien là ho
co
the dàng ky
ké'l
hón,
cu'éù

ihu"
nliif
thay
diruc
lù'ng con
ngu'òi.
Hàc bici
là mói
bue
tliu'
déu
co sii
ni
giib
thiéu
ve
minh, giòi, dia diém sinh
song,
nguyén nhàn viél
ihif,
va
su'
can thié'l Hong lù'ng
birc
thif,
sii
khan
lliié't
can giup dò
ve

nào de)
ma
iigiioi
nghie:,
ciiu ciiian
làm.
Vice
phàn lich khàv)
sài
càc lòi
vai,
dna
licn
e!
s^f
mol
lie
llióiu;
cac van
ile
ikio
l'Ini
mi Viri
Nani,
.so 4S/l'.ISi
Ui'in vht
Cao
h<,'C,
Npiyói
L.iii

ihU"
duTòc dàng
trén bào
rhii niì Vici
Nam
óiiac xeni
là
nhù'ng dff
kien xà boi chinh xàc cho phép nàm
diA^c mài lifòng
cùng
nhu"
mal
chà'l
ve linh
Iranh già
dinh
va
hién
tiMng
ly hón Hong càc
nàm qua.
Nhù'ng tu'
liéu
này là nhù'ng tu'
lièti
dà
dirdc
chon
loc de

.so
bào nàm
199.v
1994
de
lién
viéc so sành Hong
liHig ihòi
ky.
Hày
là giai doan khà
nói
bai
Hong
sir ihay
doi cùa cà
nu'ifc,
giai
doan
cbuyéii minh
Hi'
kinb le
lap
irung
sang kinh
le'ibi Hiròng ci)
si/
diéu
tié'l
cùa nhà

co.
Xà bòi thay doi nhanh chóng làm con ngu'òi ta pbài qua
già,
doan xàu
dong, h.ra chon nhiéu khi gay go, de sinh màu
ihuan.
Ciiai
doan
ihay
doi này dà de lai dau à'n vói
iCfng
con
ngiTòi,
dac biél
là nbùng ca|)
vif
chilng.
Màu
ihuan
vó chong da dang
ln^n.
phùc
lap hon va cun so ly
hón
làng
Ién,
ly do ly hón khàc nhau.
l.àu
qua cùa ly
boi,

danh daii
l!,oi
U(.pi ulti CdO
h K.
NtinyÓM
L n
1
Urani'.,
UV C ••
I v
Xì
L<.|
1M-
kl.v.,
i
IO ••:•::., •:', :•:• •
khric ho ly hón,
con
nhù'ng gì dàng san càc cuóc ly hón này thì
con
càn
du'òc xem
xél tini
hiéu sàu luin.
Dinh
Melila ve
j^ia
dình
De
lini

nhóm
dò
con
ngiròi
lan dau lién
difò^
hoc
ve Inai
le,
su'
bai
binb dàng,
quyén
lu'c,
va iihùng clnmn
mii'c,
nhung
già
Hi,
n-óu
II^MT,
nhan
daii-
là't cà
nhiTng
yen lo khàc lon lai Hong dòi
song
xa boi. Khóng
|)liai
là

nlìóm già
dình dò
bang
sinh
va
cbé'i.
Mui ihay
dui Kin
Hong mot xà bòi chàc chàn se ành
hu'óng
den cà'u
ime
va van bòa cùa
uYiig
nhóm
già
dinh.
(iia
dìnl,
chinh la nhàn lo
dal
con ngu'òi Hong
mot
bé
Ibó'ng
phàn làng, dal cun ngu'òi vau
vi
H,
cùa
imnh

em lan dau
l,én
su
dung
ngói,
ngu,
siiy
n^bì
va nhan
haci
ra
l.cm
nang
u.a
niinh.
Moi CUI,
ngiròi
déu lòn leu
liunj
lu'^;
iìuan caiih noi ma
il
nh.il
ò dò con
n-u'òi
du'iic chàm
so.
inió,
J
ró,:;'.

à
dò
cach
lon lai Irong
diìi
só'ng.
Ngifói \dn
\ì\
ngirói dàu
tiÒMi co iràch
nhicm
xà hoi hoa chùng la va cho
chiing
ta
bic'l quan he
cùa chùng la
vdi già
dình.
Nhù'ng dinli nghla già
dình ià gì
hi niól
dicu
cifc
ky
khi)
khan,
(iia dình
Ihay
dói qua
lìrng ihói

la
dang
lììól
ngirói dàn l)à
va
nhieu
diin
óng. Theo
irirc
cam,
chùng
l<i
cùng cho
dò
là
già
dình.
Che'do
mól
vif,
mól chong khóng
phài ha niòl
quy
hial dó'i viìi m<.ìi
xà bòi.
llifii
iifra,
né'ii thè'ibi
ehiing ta dinh nghìa
idiir ihc'nao vòb nliiTng Iru'óng hóP chi co

là
già
dình hien dai, màc du eò) ve
nlur moi iigu'ih
coi ràng
già
dình ly
Ir.'óng phai
la
nhir
vày.
Con iiia
dmh
khd/ii;
eó
con cai
ihi co
Ì^OI
ni yjci dodi kìiòny?
Nlìòrng eàp vó chong khóng con theo
khuynh hii'óiig
hién
dai
co du'dc
coi là mól
già
dình bay khòng
.' Co phài
phan
nixo

gu.
dmh.ehnng
:.^
'i:^\^
IMÌUÌ
uìlt Oh>
Ih-c,
N::nyci.
I 11.
II>fa;.«
l'V
*
12
dù
loai van de
(Slcphcns,
1963). Nhiéu
ngirÒi
trong chùng ta nghì
ve
già
dình nhu' là mól
dan
vi xà hoi
goni
mot eàp
viJ
chóng
va
con

co quan he vói nhau do lo lién, hón nhàn bay là vice nhàn con nuói,
va ho
só'ng
cùng vói nhau,
hdp
tàc
\i'ii
nhau
ve
kinh
le va
chàm sóc
con chàn
(Muidock,
1949).
Song
co
nhù'ng ngu'òi khóng
vùa long vi'ii
dinh nghìa dò, ho
làp
luan
i-ang
càc moi lién
he
tàm ly là cài
ma lai
cà càc
già
dinh déu

.só'ng
chung là mól
già
dình, ké cà
co
con nuói bay
kiióng.
Ró
ràng là
dinh
ngliTa già
dình khóng
diin
già,, là
mot
cóng viéc
co
lini,
chat kmh
viéMi.
Chùng la xàc dinh
nhir
the
nho ve
cài gì la quyé'l dinh loai
già
dinh
ma
chùng la coi là binb
ihuòng va

già
dình
va
só'ng
ihòi dui
àu
Ò
lio.
Wan
mìa,
da
so nbùng
cà nhàn neng
lé
do
ibiùing
ò Hong
iii'U
nhóm
li'm
hón
ibóng
qua hón nhàn
v.i
co
Hacb
nlueiii
xa
bui
b.',a

già
dình bau gom mot
ngiTÒi
dàn óng,
mot
n"Lròi
dàn bà
va
con cài cùa ho. Nò là eó sò de xày
di/ng
nén moi
già
dình,
già
dình da
ihé
bay da phu
du'òc
coi là dang
già
dinh
niÒ
róng.
Nhi/
vay de giòi han dinh nghìa, càc nhà khoa hoc xà
bòi
dà
ihoa
Ihiian vói
nhau

va
con
cài
ho.
La
.sociido^ic et Ics scicnces de
xociclc*
dà dinh
ngliTa ve già
dình nhu' san:
"dia
(ành là
nuU
nhom xà
liòi
Uiàn}^
the
cpiy ve
cac nhóm
l.hàc:
.su
hình Ihành cua
nò.
càu
mie,
eòe
ehiÒii
hifón^,
cac
(iiuin

tri(ìn n}ic)y
eàn.^
tànx
Inm^
25 nàm
yàn
day,
K^I
dình eó mól
si(
hoàn vi
iron^
eàe eau
irùe
va
trony
eòe chàc
/u//;,v
eua
nò:
nhiìn^i;
sif
thay
dò'i
ày duoc quan
.sài
thày
Iroir,
un ea eàe xd luì,
hicn

dàe
Iriùi.K cui
,v/c/
chnh
hien dai v.v
' Nhà
Mi.lì
l'.iii
ics
l'McsrlcpOu'^
'.ili .suv.ii
nuJ.
n,>
.
V):^
LIKUI
VA/
Cao
hoc.
Nji.iycii
b i>
1
lifv'ng,
lop i
.i-
h.>
X:.
Li-i
h.v
i

<a eòe
hình
lillà-
già
dình
cita
nén
vdn
nunh khàc ninni hién nay irong
si( lién
tricn eiìa
chàng cho ta
thày mòi kluiynh hiùìng di
tói
già
dình
mòi
vt/.
nwt chong ày.
\ùi
thành vién càu edp
vó einmg
tlntòc
ve
ha,
già
dình -
già
dình
ciia ngiùn

nhù'ng cha me hoàc nhù'ng ngu'òi khàc
co
quan
he
ho hàng hoac
khóng.
Va già
dinh
co thè
eó chùc nàng khàc tùy
iheo -Ùng
xa
bòi.
Nbùng xà bòi khàc nhau
va
nbùng giai doan
liei,
su
khàc nhau cùng
làm cho
già
dình khàc di
ve
dinh nghìa,
ve
chùc nàng,
ve
nhù'ng gì
lién quan
déii già

Tiung
xà ho, cóng
ngbié|),
nghé
nghiép
danh dau su
ibànb
dal
cà nhàn hón
la
su'
ibùa
ké nghé
ngl.iep
cua
gi.i
d.nb
nh '
Hu'òe
kia.
Ani,
hiròng
cùa su'
ih.iy
dò, xa ho,
lòi ihùc
nàng
eia già dinb
la su
Inai

cha me va con cài, nói ma
Ire
em lan dau
diTòc hiròng sii
àu yé'm, lình
càm,
SLf irifng
phal,
stf khuyén
khich,
nói
ma
lan dau
lién
né em biél
vi iri
cùa chùng,
làn
dàu lién hiéu ràng chùng là gì,
difò^'
làm
gì,
Ho
me dà xà hoi bòa con cài de chùng
co thè
giao thiép
diròc vói
xà bòi.
Chi'rc
nàng cùa

sii
càn thié'l
tiln
lai cho mÓi cà
,ihàn.
Chùc nàng này
mòi difòc
phàt hien
trong da
so'càc
xà boi cóng nghiép.
5.
(iia dình là nói
ihi.i'e
hién
MI
diéu
khiéi,
giòi linh cho He em. Day
khóng pbài là mot chù'c nàng chung nhung nò dùng vò, nhiéu xà hói.
IJòn ni là lì nhu'mot tluO't che
Chùng la déu sinh ra Hong mól xà bòi coi hón nbàn nhu'
nuM
nép song
phà,
ihco.
Màc dàu con
nguòi
la cu
ibé

ibie'l
Hung cuóc d(!,.
Uuin \xiii C(K>
/K'C
Nii.i>à.
Làn
i
iiMn^^.
l^p
(
\^^'W-
XA
lu
I.,v
kl.:.!
!
IG
.:
Con
neu chung la khóng cu'òi thì co nghìa là dà co
mot
cài gì
iruc trac
irong chùng ta.
Nhai
là
ò
trong xà boi chùng la
ibi
chuyén

hòn
nùa,
y
linfe
hón nhàn luón luón
téìn
lai trong dàu
oc
cùa
tùng
con ngifòi
ihóng
qua
su' xà hói bòa trong
già
dinh
va
ngoài xà hói. "Con cài lòn
Ién
pbài làp
già
dình" thì cha me mòi
yèn
tàm cho ràng cuóc
.só'ng
cùa con cài
bifòc
sang giai doan on dinh.
Va
da

dep.
Dieii
này du'òc cùng
co'qua
nbùng kié'n
ihùc
do
già
dinh cung eàp, do giào
dite dai)
due,
do tón
giài),di)
Huyén
ibóng
dai chùng,
quà,ig
cào
Chùng la khóng ai là khóng tùng du'òc nghe càc chuyén co lich khi
chùng la là tré
ihò ma
doan ké'l là chàng hoàng
tu
hién
la va
cu'òi
co
bé Lo ben,
ve
làm vò

lù buoi
dau lién cùa cuóc
dòi,
con ngifòi dà du'òc xà hói
hé.a
de nhan
bie'l
ràng hón nhàn la kél
qua cùa mól
cai
gì
iruyéii llio'ng loì
dep va
phài
cu
cai
dò
ibi iii^b
khànu
dinh du'òc
sif ihanli
cung,
cai luì
dep liung
ciiuc
sung.
lii<tn
v.ìn
Cao
hoc.

xuàt ra
sue
lao dong de duy
tri
xà boi.
Henjaniin IVanklin (I94S)
giài thich mól
càch
Ihóng Ihài
ve ngu'òi dàn óng dóc thàn, óng cho
ràng "mot
ngu'òi
dàn óng dóc thàn là
mot
con thù khóng hoàn chinh. Anh ta
tifòng iif
nhu"
mot
nù'a
cùa mot
cliiéc
kéo
cu".
Tuy vay ngày nay
sif
dóc
ihàn
hoàc ké't hón ,,ìuón là két
qua
cùa mól

cau
Ién,
dilng
thòi cóng àn viéc làm cùng làm ban
che
con ngu'òi la
kel
hón
som.
Bòi né'u ké'l hón
som ibi co
bòi
U.f
dóc làp cùa ho sé liéu lan,
dàn bà sé hi buoc
chat
vào
già
dình, con cài; dàn óng sé bi cól vào
già
dình vói iràch nhiém làm chong, làm cha.
Cùng
vói sii
phàt trièn dò là nhiéu eó bùi làm giàu,
khi
làm
giàu ho
dèli
muó'n tranh
ihù ihòi

c.i
nhàn.
Tal
ca
p.hiYng
diéu
nay
làm cho con
so'nbùng
ngifò,
nuiun
s:mg
moi nmib làiig
leii.
Cuu u)
ly
bòi,
cùng làng
Ién nini ibè kin
cui,
iignòi
la nhan
la
ràng hu
co ibé
,só', g
mól nùnh,
klióng
can phu
\hc.oc

kli
18
3::::,::•
fi
Vai
irò
cùa nhan
thu'e à
day vó cùng quan trong, con ngifòi nhàn
ihiic
diTòc
chinh bàn
Ihàn
ho, cài cà nhàn "con
ngiTÒi"
difòc
dành già cao
va
dòi só'ng cao
Ién
cà ve
vai
chat làn linh thàn
ibi
con
ngifÒi
càng
dành nhiéu thòi gian cho chinh
minh
hòn, ho dành nhiéu

chon cuóc só'ng dóc thàn,
va
chùng ta
chò
dò, cà, con ngu'òi
"nih,
thir
hai" cùa chùng ta
lù
rà't làu,
tù lue
chùng ta mòi
lÓn,
nhù'ng
difòng nhif
chùng ta chi chÒ dòi the thòi
chi?
chùng la chàng làm gì
de
diéu dò chóng
den.
Su'
lifa
chon ké'l hón này
difòe
coi
nluf
là so
uiénh
("cài duyén cài so") du'òc dàn ta

dình hoàc do hoàn cành,
nhù'ng
tal cà
vf,n
chi là do
diiyé,,
so'khóng bop
nhan.
eia
dình càng da dang
ibi
màu thuàn
già
dmh cang nhiéu ho',,,
già
dình hién nay khóng chi là g,a
duih
co con cài va
mot
eàp vò
chóng nùa
ma
eó khi là hai ngu'òi só'ng chung khóng dàng ky kél hón,
hay chi là
hién
Ufòng eó con
ngoai già
ihù.
llién lii'ong
cu cun

thu'e già
dình
Irò
nén da dang ho'n, hón nhàn truyén
Ihó'ng dang
nhU'òng
cho cho nhùfng loai hình hón nhàn mòi nlufng vàn
mang y nghTa chù'c nàng
nhu*
trifòc kia,
ma
chùc nàng xà bòi hoà con
cài là chù'c nàng quan trong nhà't. Nàm
1980,
lai hói
ihào ve già
dình,
càc nhà nghién cù'u dà
khàng
dinh
làng 61'/f
ngu'òi difòc hói Hén loàn
the'giòi
cho ràng
già
dình là mot yé'u
to'quan
Hong
va \9'/(
khàc chu

chinh Hi hòn. Su' ngàm hiéu này
ihifc
lé
là mól
su'
bài
buóc, càc bà me là
ngifÒi irifc
l,é'p nuó, difòng
ire
con.
Diéu này
difÒng nhif
do dà
trai
qua
nhicii
dò, nén da
irò
thành
mul
luàl
khóng thành van cho moi ngifòi lam
iheo
ma khóng eó
ci,ut i)ban
khiing.
(j nifòc
la,
su'

hoc Ngu'òi dan ba
iw khi
iMilìn v<f/) Cao
IH-C.
Niiuy-^ii
I <n
1
iiMng.
K'*p
C'n.
h.^-
Xà
ii:.i
h'.x;
Ui^a
20
mang
ihai
cho lòi khi sinh con
thi/c
tè dà eó mói
day Vicn
bé thiéng
liéng; ngifòi la dà chùng minh
du'òc
ràng, khi con mòi difòc 4
ihàng
luoi dà co thè nghe thay tièng cùa me nò. Khi sinh con, ngifòi me lai
iri.fc lié'p
nuói con

ngifòi quan Hong nhà't dó'i vói dù'a con. Cha
va
me là ngu'òi dàu
lién
tnfc lié'p nuói difòng, chàm sóc
va
xà hói huà dù'a tré, dinh
lufi'Jng
cho
nò eó mól vi tri trong xà bòi.
Va nlnf
vày, khi ho eó màu
Uman
hoàc ly
hón thi con cài sé bi ành hifòng
,igay va
eó khi chi
du'iic
hifòng mol
phàn
sif
chàm soc cùa ho hoàc cùa me. Tré em bi
ihié'ii bui
tình
cani
cùa ho hoàc cùa me de xày ra bié'n dóng làm ly. Tré em
de
dang
ini
thành nan nbàn dàu lién cùa su' ly hón. Trong so

bó me ly hón, càc em hién dang
pbài
chiù
bau qua,
va
eó
lòi
18'/^
cac em dang
song
Hong Hni, irang
khong difòc thoài mai do bó me
vici,
micb nhan.
Khi
g,a
dìnlì man
Ihuàn Ibi
tu'
nbiéi,
mo. bau qua con
cai phai lành
clini,
k!i,
ly hón chùc
nàng cùa cha me dà
b;
léch lac
di.
nguòi me dà

liianb
Iràch
nliieii,
du.
im.ir.
v<ht Cao
ho,.
Niuiyin
l.a.,
1
hlCiv^.
l'ip
<
ai.
h<v
Xa
hi'i
U'S
'.iici
I
21
llón
nhan
xiTa
kia
mang lini)
chat:
iigiròi
dàn bà là
sCl \n(n

Kìi,
làm bài long
oiig
chong. Ngu'òi dàn òng
trong xà boi
Vici
Nam
xifa chi
co viéc dicu khien
già
dình
bang
quycn
uy cùa
minh.
Ngu^Cli
dàn bà phai làm
ihoa man ijiian
he lình due
cùa òng
chÒMig,
nhirng
ihu'òng
vói liiih chat
khòng hình dang \'a khòng
dong
cani vói
niiau.
Ngiròi
dàn

diin
bà
lh<,iii già
vàu
nhifng
cóng
viéc dai
su'
ma ihifòug
chi co dàn óng làm,
nhù'ng
cung
pbài
Ihù'a
nhàn rang so dò la il
ói.
Dan bà
ihifòng
làm
viéc
bép
mie,
chong
bài)
sao nghe vày khóng cài lai, dò là mól ngu'òi dàn bà
boa-,
bài).
Nghìa là càc eàp vò chong
xua ihiiòng
di dén kél cuc chung :

M(
ÌH'Ìsung
tri
tue
Ngày
iiav.
dal,
ba
va
dan óng dà
!)infc
s,mg
kién laian lic
bu
sung
chi)
nhau
iroiig mói
quan he hón nhan. Su
l-o
sung nay mang
Muli
iMÒii
X'ii,
Cao
lw<.
Nii.iyòn
l., i
I
kfan;'.

cùng
nhif
cài nhà
cùa anh la hay lién bac cùa anh la, nay dà coi trong ngu'òi vò hòn,
ci)
Iràch nhiém hòn
vói
ngifòi vò,
co
iràch nhiém cà
ve
tình càm va tình
due
càn Ihié'l vói ngu'òi vò. NghTa là ho
bài
dàu
irò
thành ngifòi bau
va
ngu'òi tình cùa vò
minh.
Ho chia sé vói nhau
tiàch
nhiém
già
dình, cà
ve
kinh lé cùng
nhu"
ve

nù". Xà
bòi pluìl
trièn, ngifòi phu nù co nhiéu eó hói
de
di hoc,
di
làm,
tu'
chù
ve
kinh tè
va lU)
dò
si.f
dòi hói cùa phu nù
ve
quyéi,
difòc
hifòng hanh phùc, quyén difòc coi là con ngu'òi cùng lòn
bòi,
lài
nhiéu. Ngifòi dàn bà ngày nay it pbài
eh
ut
sif
dóc doàu cùa chóng nhu'
irifòc
kia,
nhifng
cùng pbài nhàn dinh ràng nbùng quyé'l dinh màc dù

nay cóng
viéc
cùa nguòi
dai,
óng la ò
nguai già
dmh,
ugifòi
dan ba
cùng vày, cong viéc cùa ho khac vò, cung
viée
cùa chóng. Ngu'òi dan
bà dà bi làch ra khói lình v,fc cung
viéc
cua chong.
cai ma Hifòc kia
ho dà chia sé cung chóng con. Xà
lió,
xua
kui il
thay
dói,
su'
cani
ph,
hiàil
van Cao
ho-,
Nguyòn
I.aii

hién linh càm
va
lình ban bè
Ihifc
su'. Dàn óng
va
dàn bà
Irò
thành ban
hiìu va
ban
lình cùa nhau. Ho
Iróng
chò ò nhau
sif viti
thù
va
thay su' bài
long
minh ò
giura
ngifòi kia, ho dal
long
tin vào nhau, ho chia sé vói nhau
nhù'ng khó khan, chung vui vói nhau nbùng thành cóng dal du'òc. Càc
cap vò chong khóng chi phù
bop
nhau ò yé'u
to'tình
di.ic,

Ihài
khàc xa vói
Iru'òc
kia.
I
lo chÒ dòi Ò nhau tình
bai,
chù khóng
pbài kinh te. Cà vò làn chong déu eó cóng àn vice làm ò
!ién
ngoài
già
dình
va
ho eó dù diéu kién lo cho kinb
tè già
dình.
Thifc
te
so'
vu ly hón vi kinh té' là rat
ubò,
nhù'ng co
ve nluf
dang làng Ién Hong nbùng nàm gàn
day.
Muó'n làm ró diéu này
co
le
chùng ta pbài theo dói

Nbifng
chùng la nén
xeni
qua mól nguyén nbàn khàc
dai,
den
ly hón
ma
hién nay dang ó muc bau
duug;
du la
hien
Ufòng
co
nhan
linh.
Day
là
hién
Ufòng ma Hong nhung nàm
gai,
day nò nén
p!i.>
bién. Bào
rhu
nà
Vu't
Nam cho
biéi,
bang nàm