Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

Lời nói đầu
Mặc dù mới ra đời và đợc khẳng định ở nớc ta khoảng hơn chục năm trở lại
đây, song xã hội học (XHH) đã chứng tỏ đợc vị trí của mình trong quá trình
nhận thức xã hội, cũng nh thể hiện đợc vai trò của mình trong việc giải quyết
các vấn đề của thực tiễn xã hội. Từ vị trí, vai trò đó của xã hội học và từ thực
tiễn xã hội, tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài Vai trò của Hội phụ nữ trong việc
hoà giải mâu thuẫn gia đình trong những năm gần đây (qua nghiên cứu xã hội
học tại Phờng Hàng Bột- Quận Đống Đa- Hà Nội).
Hội phụ nữ là một tổ chức đoàn thể xã hội có vai trò tích cực trong việc hoà
giải những mâu thuẫn gia đình. Bởi gia đình Việt Nam những năm gần đây đã
có dấu hiệu rạn nứt, mâu thuẫn gia đình ngày một gia tăng, một số giá trị chuẩn
mực đạo đức gia đình không còn đợc duy trì, bền vững nh trớc nữa
Trớc vấn đề này, nhiệm vụ của nhà xã hội học là phải nghiên cứu tìm ra
nguyên nhân, đa ra giải pháp, khuyến nghị để giải quyết thực trạng trên. Đồng
thời nhận thức đúng đắn vai trò của Hội phụ nữ trong việc góp phần hoà giải,
làm giảm mâu thuẫn gia đình.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài này, tác giả đã nhận đợc sự hớng dẫn, giúp
đỡ rất nhiệt tình của cô giáo- ThS Hoàng Thị Nga, cùng các thầy cô trong khoa
Xã hội học Trờng Đại học Công Đoàn; của cô Đoàn Thị Thuỷ - Hội trởng Hội
Phụ nữ Phờng Hàng Bột và các cô, chú đang công tác tại Uỷ ban nhân dân Ph-
ờng Hàng Bột. Nhân dịp này, tác giả xin chân thành cảm ơn cô giáo- ThS
Hoàng Thị Nga và các thầy cô trong khoa Xã hội học; cảm ơn cô Đoàn Thị
Thuỷ - Hội trởng Hội Phụ nữ Phờng Hàng Bột và các cô, chú đang công tác tại
Uỷ ban nhân dân Phờng Hàng Bột đã giúp đỡ tạo điều kiện cho tác giả hoàn
thành đề tài này; cảm ơn các bạn bè đồng nghiệp đã cho ý kiến đóng góp trong
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

quá trình nghiên cứu; Đặc biệt, tác giả xin cảm ơn BGH Trờng Đại học Công

của khoa học chuyên ngành. Việc nghiên cứu đề tài trên chính là củng cố thêm
phơng pháp, tri thức khoa học xã hội học cho ngời nghiên cứu khoa học. Đồng
thời, đề tài sẽ làm phong phú thêm, mở rộng phạm vi nghiên cứu, lĩnh vực
nghiên cứu và phục vụ xã hội của ngành XHH. Mặt khác, đê tài sẽ có ý nghĩa là
bài học kinh nghiệm cho những lần nghiên cứu khoa học sau về lĩnh vực này.
Tuy nhiên, mặt thành công của đề tài sẽ góp phần khẳng định vai trò của
XHH và những công trình nghiên cứu trớc đây về lý luận và thực nghiệm.
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

2.2. ý nghiã thực tiễn.
Đề tài giúp ta nhận thức rõ, đúng đắn một thực tế, một vấn đề xã hội mới
nảy sinh. Đó là mâu thuẫn gia đình. Đồng thời thấy đợc tầm quan trọng của gia
đình trong quá trình phát trển xã hội, hình thành nhân cách con ngời. Từ đó
giúp ta tìm ra nguyên nhân, đa ra giải pháp, khuyến nghị để chính quyền phờng
Hàng Bột, Hội phụ nữ, các gia đình, các bậc cha mẹ, những ngời con tại phờng
Hàng Bột nói riêng và mọi gia đình Việt Nam nói chung khắc phục, hạn chế,
giải quyết thực trạng trên
3. Đối tợng nghiên cứu, khách thể, mục đích, phạm vi nghiên cứu.
3.1 Đối tợng nghiên cứu.
Đối tợng nghiên cứu của đề tài là: Thực trạng mâu thuẫn gia đình tại ph-
ờng Hàng Bột những năm gần đây.
3.2 Khách thể nghiên cứu
Với phạm vi nhỏ hẹp của đề tài tác giả tập trung nghiên cứu các khách
thể sau: -Các thành viên trong các gia đình đang sinh sống, làm việc tại phờng
Hàng Bột: các cặp vợ chồng, con cái, ngời lớn tuổi.
3.3 Mục đích nghiên cứu.
Đề tài này tác giả tập trung nghiên cứu để tìm hiểu các mâu thuẫn trong
gia đình sống trên địa bàn Phờng Hàng Bột, nh mâu thuẫn vợ- chồng, mâu
thuẫn bố mẹ với con cái, mâu thuẫn giữa anh em ruột , mâu thuẫn ông bà với

nhằm xoá bỏ trật tự xã hội cũ, xây dựng trật tự xã hội mới đem lại tiến bộ, văn
minh và công bằng xã hội cho tất cả mọi ngời.
Vì vậy, cách vận dụng phơng pháp này sẽ giúp cho vấn đề nghiên cứu
một cách toàn diện hơn, có thể chỉ ra những biện pháp tối u để giải quyết vấn đề
đó. Ngoài ra đề tài cũng thấm nhuần t tởng của Đảng và Nhà nớc và t tởng Hồ
Chí Minh về các vấn đề phát triển gia đình bền vững và bản sắc văn hoá gia
đình, gắn liền với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam XHCN, vì
hạnh phúc của nhân dân và đó là mối quan tâm hàng đầu của chế độ ta.
Bởi vậy, cần vận dụng cách tiếp cận lịch sử cụ thể này để nghiiên cứu ,
khảo thực trạng gia đình và các nhân tố ảnh hởng đến gia đình. Từ đó có chính
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

sách quan tâm đến gia đình và vai trò của hội phụ nữ trong lĩnh vực này mà đặc
biệt là vấn đề giải quyết mâu thuẫn gia đình.
4.2 phơng pháp nghiên cu cụ thể
4.2.1.Phơng pháp phân tích tài liệu:
Đề tài phân tích các tài liệu, số liệu thu thập đơc tại phờng Hàng Bột ,
các số liệu thống kê của quận Đống Đa ; các tạp chí , sách báo liên quan, đó là:
-Báo cáo tổng kết của UBND phờng Hàng Bột về tình hình thực hiện
nhiệm vụ kinh tế, xã hội năm 2003 và phơng hớng, nhiệm vụ năm 2004.
- Các sách, tạp chí về xã hội học gia đình, nh:
+ Thực trạng văn hoá gia đình Việt Nam của tác giả Lê Minh, NXB
Lao động, 1994.
+ Nho giáo và gia đình của nhóm tác giả Vũ Khiêu, Lê Thị Quý, Đặng
Nhứ, NXB khoa hoc xã hội, Hà Nội, 1995.
+ Những giải pháp tăng cờng vai trò gia đình trong quá trình chuyển
sang nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN của tác giả Đặng Cảnh Khanh.
- Và một số tài liệu, sách báo liên quan khác
4.2.2.Phơng pháp phỏng vấn:

-Mâu thuấn gia đình hiện nay so với trớc kia đã có sự gia tăng .
-Nguyên nhân của tình trạng này là do sự tác động của nền kinh tế thị tr-
ờng (mặt trái của nó).
-Mâu thuẫn gia đình sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.
-Mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình có dấu hiệu rạn nứt.
5.2. Khung lý thuyết.
Khung lý thuyết
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

8
Điều kiện kinh tế- xã hội
Các mâu thuẫn gia đình
Mâu
thuẫn giữa
bố mẹ và
con cái
Mâu
thuẫn giữa
anh em
ruột
Cháu chắt
thiếu kính
trọng ông
bà
Mâu
thuẫn vợ-

chồng
Thực trạng các mối quan hệ gia đình

9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

Riêng ở Việt Nam, những khảo luận và phân tích về gia đình đã đợc chú
ý rất lâu. Ngay từ thế kỷ XV, Nguyễn Trãi đẵ viết Gia huấn ca trong đó đa
ra nhiều nguyên tắc xây dựng gia đình vừa theo quan điểm của Nho giáo vừa
kết hợp những giá trị truyền thống của dân tộc. Sau này Hồ Chí Minh cũng rất
quan tâm đến vấn đề gia đình. Trong nhiều tác phẩm của mình, Ngời đã đề cập
rất rõ vai trò của gia đình đối với con ngời và xã hội. Gia đình là cái nôi nuôi d-
ỡng con ngời, là nơi con ngời xây dựng mối quan hệ yêu thơng, bình đẳng, hoà
thuận.
Trong các văn kiện của Đảng cộng sản Việt Nam cũng đề cập rất nhiều
đến vấn đề phát triển gia đình và con ngời mới XHCN. Từ sau năm 1975, các
nghiên cứu về gia đình cũng đợc phát triển, mặc dù vấn đề gia đình vẫn còn rất
mới mẻ đối với các nhà nghiên cứu Việt Nam. Các nghiên cứu đã đề cập đến
nhiều góc độ nh triết học, sử học, dân tộc học, văn hoc, xã hội học, tâm lý học,
giáo dục học, dân số học, phụ nữ học
Cũng bởi vai trò quan trọng của gia đình trong việc tạo những đứa trẻ
chứa đựng những yếu tố: Đức, trí, thể, mỹ mà năm 2001 Thủ tớng Chính phủ
đã ký quyết định số 72/2001/QĐ- TTg ngày 04/05/2001 lấy ngày 28/06 hàng
năm là ngày Gia đình Việt Nam.
Một số đề tài khoa học cấp Nhà nớc và cấp Bộ có liên quan đến gia đình
đã đợc tiến hành, gắn với tên tuổi của các tác giả nh Vũ Khiêu, Lê Thị Quý,
Đặng Nhứ liên quan đến mảng đề tài gia đình và Nho giáo, Lê Thi vơi chủ đề
liên quan đến gia đình, chính sách xã hội và lao động nữ, Lê Minh liên quan
đến văn hoá, Lê Thị Nhâm Tuyết với những khía cạnh của gia đình và sự bất
bình đẳng giới, Lê Thị Quý với những khía cạnh của sự sai lệch chuẩn mực gia
đình hiện đại, với bạo lực gia đình, nạn mại dâm, nạn buôn bán phụ nữ
Gần đây mảng chủ đề về gia đình và việc chăm sóc giáo dục trẻ em cũng
đã đợc quan tâm nhiều. Tiêu biểu cho xu hớng này có các công trình khoa học

Ngoài ra còn rất nhiều tác phẩm và tác giả khác nghiên cứu về gia đình.
Trong khuân khổ nhỏ hẹp của đề tài và thời gian có hạn nên tác giả khong thể
trình bày hết. Nhng những công trình khoa học trên đây đẫ cho thấy những
nghiên cứu về gia đình và phụ nữ của các tác giả Việt Nam là khá phong phú và
đa diện nhng cũng còn rất tản mạn, hy vọng trong tơng lai gần những nghiên
cứu về gia đình sẽ có hệ thống hơn. Đây chính là những khoảng trống trong
khoa học nghiên cứu về gia đình và vai trò của nó.
11
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

2. Các lý thuyết liên quan.
2.1. Lý thuyết chức năng (của E.Durkheim).
E. Dur kheim cho rằng xã hội muốn tồn tại và phát chiển thì phải dựa
trên những cơ sở giá trị chung. Theo ông có hai loại giá trị cơ bản : xã hội phải
đợc kiêm soát để xã hội có chật tự mới tồn tại , phát triển đợc và xã hội phải
đoàn kết (tức là kiểm soát nhng phải đoàn kết ).
Quan điểm về đoàn kết và kiểm soát xã hội đợc xây dựng trên sự đồng
thuận <consensus.> và sự hài hoà (harmony) . Cơ sở của trật tự xã hội này
nằm trong mạng lới của hệ thống gia trị . Sự đồng thuận về hệ thống giá trị
có nghĩa là mọi ngời trong xã hội nhất định đều nhất chí vơi nhau về một cái gì
đó là tốt , là quá trình mong ớc khi đó , các thành viên trong xã hội hợp tác
vơi nhau để hành động , những hành động này tồn tại trong tất cả các thiết chế
xã hội , trong đó có thiết chế gia đình .
Lý thuyết chức năng coi xã hội là một hệ thống và trong xã hội lại có
những tiểu hệ thống và gia đình chính là một trong những tiểu hệ thống đó .
Mỗi tiểu hệ thống đều phải nhận thức và thực hiện những chức năng của mình
thì xã hội mới tồn tại, phát triển.
2.2. Lý thuyết xung đột.
Theo quan điểm của lý thuyết xung đột thì đồng thuận xã hội và hài
hoà xã hội trong lý thuyết chức năng không phải là bản chất của nó mà nó chỉ

3. Các khái niệm.
3.1. Vai trò.
Theo XHH đại cơng: Vai trò là khái niệm nói tới mô hình hành vi gần
nh chức năng xã hội. Nói tới việc đồng thời thực hiện một hệ thống chuẩn mực
kèm theo trong hệ thống các quan hệ xã hội đợc xác định.
Chuẩn mực: là những điều mà ngời khác trông chờ vào mỗi một vai trò.
Theo từ điển XHH: Khái niệm vai trò gắn với một loạt các khái niệm
khác nh quy chế, chức năng, nghĩa vụ, quyềnCó thể coi vai trò nh tập hợp
những ứng xử của mỗi cá nhân mà ngời khác chờ đợi ở nó.
13
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

3.2.Gia đình.
Theo XHH gia đình: Gia đình là một nhóm xã hội đợc hình thành trên cơ
sở các quan hệ hôn nhân ( quan hệ tình dục hợp pháp, quan hệ tình cảm đặc biệt
hoặc bắt buộc), quan hệ huyết thống ( cha mẹ- con cái, ông bà - cháu chắt, anh -
chị- em), cùng chung sống dới một mái nhà, có ngân sách chung, gắn bó với
nhau về tình cảm, trách nhiệm, quyền lợi, chịu sự ràng buộc có tính pháp lý,
đợc xã hội và nhà nớc thừa nhận, bảo vệ, tạo thành nền văn hoá chung.
3.3.Mâu thuẫn.
Mâu thuẫn là phạm trù của phép biện chứng, nói lên mối quan hệ bài trừ
nhau, phủ định nhau giữa các sự vật hoặc giữa các mặt, các khuynh hớng các
lực lợng bên trong sự vật. Mâu thuẫn tồn tại trong mọi sự vật, là nguần gốc bên
trong của sự vận động của nó. Ngời ta phân biệt mâu thuẫn biện chứng và mâu
thuẫn lô gic. Mâu thuẫn biện chứng là mâu thuẫn giữa các mặt đối lập đang tồn
tại thực trong chính sự vật. Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập ấy với nhau làm
cho mâu thuẫn phát triển và khi mâu thuẫn đợc giải quyết thì chất lợng của sự
vật đợc thay đổi. Mâu thuẫn biện chứng có nhiều loại: Mâu thuẫn bên trong và
mâu thuẫn bên ngoài, cơ bản và không cơ bản, chủ yếu và thứ yếu, đối kháng và
không đối kháng các mâu thuẫn ấy đóng vai trò khác nhau trng quá trình

đến ngã t Nguyễn Thái Học thuộc quận Đống Đa.
Cộng đồng dân c của phờng Hàng Bột đã sinh sống ở đây từ rất lâu đời.
Nhiều ngôi nhà còn lại đợc xây dựng bằng kiến trúc rất cổ xa. Một bộ phận dân
c của phờng theo đạo thiên chúa giáo, điển hình là sự hiện diện của Nhà thờ
Hàng Bột nổi tiếng.
Nhân dân nơi đây nổi tiếng ham học và hiếu khách. Trên địa bàn phờng
Hàng bột còn rất nhiều những di tích lịch sử văn hoá, điều đó đã phần nào nói
nên đợc truyền thống văn hoá của nhân dân nơi đây.
Kinh tế của nhân dân trong phờng phát triển mạnh mẽ trong những năm
gần đây, nhất là sau thời kỳ đổi mới (1986). Tình hình an ninh- chính trị trên
địa ban phờng tơng đối ổn định, các cộng đồng dân c sống hoà thuận bên nhau.
Các chỉ số về phát triển kinh tế- xã hội tăng cao so với những năm trớc đây.
Nhân dân phần lớn sống bằng nghề buôn bán, kinh doanh các mặt hàng tiêu
dùng và hàng thủ công truyền thống trên các cửa hàng mặt phố Tôn Đức Thắng
và các phố nhỏ liền kề. Tuy nhiên những năm gần đây trớc sự phát triển mạnh
mẽ của kinh tế, công nghiệp hoá- hiện đại hoá thì những mâu thuẫn, những bất
đồng trong các mối quan hệ gia đình bắt đầu nảy sinh gây ra những bức xúc và
ảnh hởng tiêu cực đến các giá trị văn hoá gia đình.
2. Thực trạng những mâu thuẫn gia đình ở phờng Hàng Bột.
2.1. Đặc điểm chung của các gia đình đợc phỏng vấn.
Gia đình, cái đơn vị nhỏ nhất của xã hội loài ngời, mặc cho những biến
động lớn, nhỏ khi mà tan rã của cả một cộng đồng, một quốc gia thì gia đình
vẫn cứ tồn tại bền vững.
16
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

Là một yếu tố cấu thành cơ cấu xã hội tổng thể, gia đình phản ánh chân
thực các mối quan hệ đa dạng và phức tạp. Hiểu kỹ về thiết chế gia đình Việt
Nam với tất cả những đặc điểm hình thành, những vận động và chuyển đổi về
cấu trúc, về chức năng, về định hớng giá trị cũng nh về chiều hớng phát triển