A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, vấn đề dạy và học lịch sử đang thu hút sự
quan tâm chú ý của toàn xã hội. Thực trạng của việc dạy và học lịch sử đang là
một đề tài “nóng” sau mỗi kỳ thi tốt nghiệp THPT và thi Đại học. Trước sự quan
tâm ấy, chúng tôi – những giáo viên dạy môn lịch sử luôn trăn trở về việc dạy
học của mình. Làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử, làm
sao để các em học sinh yêu thích môn lịch sử và học môn lịch sử ngày càng có
hiệu quả hơn.
II. Mục đích chọn đề tài
Cũng như các môn học khác, môn học lịch sử có nhiệm vụ và khả năng
góp phần vào việc thể hiện mục tiêu đào tạo của Trường trung học phổ thông
nói chung. Bộ môn lịch sử cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của
khoa học lịch sử, nên đòi hỏi học sinh không chỉ ghi nhớ các sự kiện, ngày tháng
mà còn phải hiểu và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Cho nên, cùng
với các môn học khác, việc học tập lịch sử đòi hỏi phát triển tư duy, thông minh,
sáng tạo của học sinh.
Phương pháp giáo dục hiện nay là phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê
học tập và ý chí vươn lên . Trong quá trình học tập tại trường THPT học sinh
thường coi bộ môn lịch sử là môn phụ nên học một cách qua loa, học sinh học
chỉ là đối phó để có điểm.
Đa số học sinh coi bộ môn lịch sử là “môn phụ”, dễ học. Vì vậy, các em
ít chú ý nghe giảng. Các em ghi chép một cách máy móc những gì giáo viên ghi
trên bảng và chỉ học thuộc lòng những gì đã được ghi trong vở mà không biết hệ
thống kiến thức một cách khoa học.
Một phần không nhỏ dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ môn
lịch sử là do chúng ta còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong dạy học lịch sử, chưa
1
hệ thống được kiến thức để học sinh dễ nhớ, dễ hiểu bằng cách sử dụng sơ đồ
trong dạy học lịch sử.

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử đòi hỏi chúng ta phải có lòng
nhiệt huyết đối với nghề để góp phần đào tạo thế hệ trẻ cho quê hương đất nước.
Không ngừng nâng cao sự hiểu biết kiến thức bộ môn, không ngừng hoàn thiện
cải tiến phương pháp giảng dạy của bộ môn.
Giảng dạy với phương pháp phù hợp giúp thế hệ trẻ tiếp nhận những giá
trị tri thức quí báu của loài người qua đó góp phần bồi dưỡng phẩm chất, năng
lực cho các em.
Để giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho học sinh người thầy phải bắt
đầu từ việc giúp học sinh hiểu biết cụ thể, nắm được kiến thức lịch sử, đó là
nhiệm vụ giáo dưỡng và giáo dục. Là một giáo viên giảng dạy môn lịch sử
chúng ta nhất định phải dạy cho học sinh hiểu biết những sự kiện lịch sử, những
qui luật lịch sử qua các thời đại. Dạy lịch sử tốt sẽ cho các em học sinh say mê
yêu thích bộ môn sẽ hiểu hơn về lịch sử dân tộc, tự hào về những giá trị truyền
thống của ông cha ta để lại .
2. Tình hình giảng dạy môn lịch sử đơn vị
a. Thuận lợi
Nhà trường đã xây dựng và trang bị đầy đủ phòng học đa năng, hệ thống
máy tính, máy chiếu và các phương tiện khác hỗ trợ nên giáo viên có điều kiện
thay đổi phương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực
của học sinh thông qua các phương tiện dạy học như: ứng dụng công nghệ thông
tin, sử dụng dồ dùng trực quan, sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề, thuyết
trình… Giáo viên tích cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, hỗ trợ kiến thức
cho nhau, thông qua hoạt động này những học sinh yếu kém sẽ được giáo viên
kèm cặp hướng dẫn cụ thể hơn. Đối với những học sinh khá giỏi, các em sẽ nắm
chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiện tượng, nhân vật
lịch sử. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết hợp và khai thác triệt để các đồ
3
dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, mô hình, ứng dụng
công nghệ thông tin… Đa số học sinh tham gia tích cực trong việc thảo luận
nhóm và đã đưa hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức

10.
2
12 24.5 23
47.
0
8 16.3 1 2.0
4
II. Giải Pháp thực hiện
1. Đối với học sinh
Học sinh phải đọc trước bài mới trong sách giáo khoa, chuẩn bị tất cả
các câu hỏi trong SGK phần sẽ học.
Trong giờ học phải chú ý nghe giáo viên giảng bài, tích cực phát biểu ý
kiến, xây dựng bài, không tiếp thu máy móc phải có suy nghĩ.
Học sinh tự giác học tập, dựa vào kiến thức giáo viên truyền thụ học sinh
phải biết tự mình tìm tòi, sáng tạo, phân tích sự kiện hoặc so sánh sự kiện này
với sự kiện khác.
Học sinh phải biết sử dụng bản đồ, lược đồ trình bày diễn biến một cuộc
khởi nghĩa hoặc một giai đoạn lịch sử.
2. Đối với giáo viên
Chuẩn bị tất cả đồ dùng dạy học khi lên lớp: giáo án (hoặc giáo án điện
tử), bản đồ, tranh ảnh, sơ đồ hệ thống kiến thức…
Khi giảng bài mới phải kết hợp nhiều phương pháp và kết hợp với liên
hệ kiến thức cũ.
Không nên đưa ra những câu hỏi quá đơn giản như: có, đúng, không, sai.
Nếu đặt câu hỏi như vậy phải kèm theo vế sau như vì sao? Hoặc tại sao? Như
thế nào?
Câu hỏi phải đi từ dễ đến khó, nếu đặt câu hỏi khó sẽ làm cho học sinh
căng thẳng. Nếu câu hỏi khó giáo viên nên gợi ý cho học sinh trả lời, không nên
cho học sinh suy nghĩ quá lâu làm không khí lớp nặng nề.
Trong lúc học sinh suy nghĩ trả lời, giáo viên không nên hối thúc học

VD bài 10: Ôn tập lịch sử thế giới hiện đại (1945-2000), đây là phần tổng
hợp kiến thức lịch sử thế giới hiện đại lớp 12. Giáo viên phải hướng dẫn cho học
7
Hoàn cảnh
- Từ 25 tháng 4
đến 26 tháng 6
năm 1945, 50
nước họp tại
Xan Phranxisco
của Mỹ đã
- Ngày 24 tháng
10 năm 1945
Hiến chương
chính thức có
hiệu lực.
Mục đích
- Duy trì hòa
bình an ninh
thế giới.
-Thúc đẩy
quan hệ hợp
tác giữa các
quốc gia…
Nguyên tắc
hoạt động
- Tôn trọng
quyền bình
đẳng giữa các
quốc gia và…
- Tôn trọng

- Về quan hệ quốc tế sau chiến tranh thế giới lần thứ hai.
- Về cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa.
Lịch sử thế giới hiện đại (1945-2000) là giai đoạn hình thành và phát triển
của nhiều tổ chức liên kết chính trị, kinh tế, tiền tệ của khu vực và quốc tế Đây
là giai đoạn phong trào giải phóng dân tộc ở nhiều quốc gia và khu vực phát
triển mạnh và giành được nhiều thắng lợi, sự phát triển kinh tế cảu Mỹ, Tây Âu,
Nhật Bản và sau đó là thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và xu
thế toàn cầu hóa. Để học sinh hệ thống được kiến thức, nắm được nội dung cơ
bản của một thời kì lịch sử, giáo viên phải thống kê kiến thức qua sơ đồ tùy theo
nội dung của từng bài, từng chương mà giáo viên thiết lập các dạng sơ đồ khác
nhau.
VD: Trong bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam trong những
năm 1919-1925, ở phần I. Những chuyển biến mới về kinh tế, chính trị văn hóa,
xã hội ở Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất học sinh phải nắm được
chính sách của Pháp đối với thuộc địa về kinh tế là vơ vét của cải để gánh đỡ
những tổn thất thiếu hụt của Pháp sau chiến tranh thế giới thứ nhất, giáo viên có
thể sử dụng sơ đồ sau để học sinh nắm được các chính sách khai thác về kinh tế
của Pháp:
8
Chính sách khai thác lần thứ hai của thực dân Pháp
Sơ đồ chính sách cai trị về kinh tế của Pháp
Qua sơ đồ giáo viên có thể trình bày thêm, để thực hiện ý đồ vơ vét của
cải ở thuộc địa, thực dân Pháp tăng thuế để tăng ngân sách gấp 3 lần so với
1912.
Chính sách kinh tế của Pháp trong sau chiến tranh đã ảnh hưởng rất lớn
đến nền kinh tế Việt Nam. Giáo viên có thể cho học sinh xem sơ đồ và sau đó
học sinh thảo luận tự rút ra kết luận về chuyển biến của kinh tế Việt Nam dưới
tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp:
9
Nông nghiệp

Phụ thuộc KT
Pháp
Kinh tế
Việt Nam
Những chuyển biến mới về kinh tế ở Việt Nam
Những biến đổi trong cơ cấu kinh tế Việt Nam dưới tác động của cuộc khai
thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp kéo theo sự biến đổi về mặt xã hội,
đó là sự phân hóa giai cấp sâu sắc, đồng thời xuất hiện thêm một số giai cấp
mới, phần này yêu cầu học sinh phải nắm rõ các giai cấp trong xã hội, giáo viên
có thể cho học sinh trình bày sau đó khắc sâu kiến thức bằng sơ đồ sau:
Sơ đồ sự thay đổi cơ cấu xã hội Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất
GV kết luận: dưới tác động của những chuyển biến về kinh tế, các giai cấp
và tầng lớp như tư sản, tiểu tư sản, công nhân ngày càng đông hơn và dần có vai
trò trên vũ đài chính trị.
Cuối cùng để củng cố bài học có thể sử dụng sơ đồ để khắc sâu kiến thức
cho học sinh, để học sinh thấy rõ được hậu quả chính sách bóc lột thuộc địa lần
thứ hai của thực dân Pháp
10
Chế độ thuộc địa
nửa phong kiến
Chế độ
phong kiến
Địa chủ
Chế độ
thuộc địa
Tư sản
Nông dân
TTS
Công nhân
Chính sách khai thác của thực dân

sử lớp 12 sẽ dần dần hình thành cho học sinh tư duy mạch lạc, hiểu biết vấn đề
một cách sâu sắc, có cách nhìn vấn đề một cách hệ thống, khoa học. Sử dụng sơ
đồ kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực khác như vấn đáp gợi mở,
11
thuyết trình, xem phim minh họa… có tính khả thi cao góp phần đổi mới
phương pháp dạy học, đặc biệt là đối với chương trình lich sử lớp 12.
III. Bài học kinh nghiệm
Giáo viên lịch sử phải luôn tìm tòi sáng tạo và đổi mới trong phương pháp
dạy học. Có kế hoạch cụ thể trong việc tìm kiếm và thiết kế các đồ dùng dạy học
đẹp chính xác phù hợp với nội dung bài dạy.
Giáo viên cần nghiên cứu kĩ chương trình sách giáo khoa chuẩn kiến thức
kĩ năng, thường xuyên nghiên cứu thêm tài liệu tham khảo để cung cấp thêm
thông tin và kiến thức ở mỗi bài học. kết hợp các phương tiện dạy học khác nhau
như đồ dùng trực quan, hình ảnh, tranh vẽ, để góp phần phát huy tính tích cực
chủ động của học sinh trong mỗi tiết học, nâng cao hiệu quả giờ dạy.
Giáo viên phải biết hướng dẫn tổ chức cho học sinh tự mình khám phá
kiến thức mới, dạy cho học sinh không chỉ có kiến thức mà cả phương pháp học
trong đó, cốt lõi là tự học. Chính trong các hoạt động tự lực được giao cho từng
cá nhân hoặc nhóm nhỏ tiềm năng sang tạo của mỗi học sinh được bộc lộ và
phát huy, Giáo viên phải biết luyện tập cho các em có thói quen nhìn nhận sự
kiện dưới những góc độ khác, biết đặt ra nhiều giả thuyết khi lí giải một hiện
tượng. Biết đề xuất những giải pháp khác nhau khi xử lí một tình huống. Phải
giáo dục cho học sinh không vội vã bằng lòng với giải pháp đầu tiên được nêu
ra, không suy nghĩ cứng nhắc theo những qui tắc đã học trước đó, không máy
móc áp dụng những mô hình hành động đã gặp trong các bài học, trong sách vở
để ứng xử trước những tình huống mới.
C. KẾT LUẬN
Để học sinh nắm vững kiến thức lịch sử nói chung và nội dung lịch sử lớp
12 nói riêng đó là nỗi trăn trở của những giáo viên dạy môn lịch sử, tôi rất
mong muốn học sinh của mình hiểu được nội dung bài, hiểu được lịch sử để làm

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ………………………….…… ….………Trang 3
I. Cơ sơ lí luận ……………………………………….………….………Trang 3
1. Những yêu cầu chung đối với giáo viên lịch sử……….…….………Trang 3
2. Tình hình giảng dạy môn lịch sử đơn vị …………… …….………Trang 3
a. Thuận lợi ……………………………………………… …….………Trang 3
b. Khó khăn ……………………………………………….…….………Trang 4
c. Điều tra cụ thể ……………………………………….……….………Trang 4
II. Giải Pháp thực hiện ……………… …… ……… …….….………Trang 5
1. Đối với học sinh ……………………………………… …….………Trang 5
2. Đối với giáo viên ……………………………………….…….………Trang 5
3. Một số giải pháp thực tế trong việc hệ thống kiến thức bằng sơ đồ trong
dạy học lịch sử lớp 12 ……………….………………………….………Trang 6
4. Kết quả đạt được …………………………………… …….………Trang 11
III. Bài học kinh nghiệm ……………………….……….…… ………Trang 11
C. KẾT LUẬN ……………………………… …………….….………Trang 12
14
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đỗ Ngọc Đạt. “Tiếp cận hiện đại hoạt động dạy học ở trường THPT”.
NXB ĐH QG Hà Nội, 1997.
2. Trần Kiều (chủ biên). “Đổi mới phương pháp dạy học ở trường
THPT”. Tài liệu tham khảo cho giáo viên. Viện KHGD, Hà Nội 1997.
3. “Áp dụng dạy học tích cực cho môn lịch sử”. TLTK dùng cho giảng
viên SP, GV THPT. NXB ĐHSP Hà Nội, 2003.
4. Phan Ngọc Liên (chủ biên) - Trịnh Đình Tùng - Nguyễn Thị Côi.
“Phương pháp dạy học lịch sử”. NXB ĐHSP Hà Nội 2002.
5. Vũ Duy Yên. “Bước đầu tìm hiều việc sử dụng thời gian tự học ở nhà
của học sinh”. NXB GD Hà Nội 1996.
6. Vũ Duy Yên. “Tìm hiểu phương pháp dạy học tích cực”. NXB GD Hà
Nội 2005.
7. Khoa sư phạm – ĐHQG Hà Nội. Tập bài giảng “Lí thuyết sư phạm