ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THU TRANG ĐẶC THÙ CỦA THÔNG TIN VỀ THỊ TRƯỜNG
CHỨNG KHOÁN TRÊN BÁO IN HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH BÁO CHÍ

Chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH BÁO CHÍ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hoàng Anh
HÀ NỘI - 2009

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài 1
2.Tình hình nghiên cứu đề tài 2

2.1. Một số khái niệm cơ bản 28
2.2. Đặc thù về nội dung và hình thức của thông tin về
thị trƣờng chứng khoán trên báo in hiện nay. 28
2.2.1. Nội dung của các tin bài viết về thị trường chứng khoán
trên báo in hiện nay 28
2.2.1.1. Báo in cung cấp nhiều thông tin phân tích, bình luận
chuyên sâu về thị trường chứng khoán 29
2.2.1.2. Thông tin TTCK trên báo in có mức độ chính xác
và tin cậy cao (ít sai sót) 33
2.2.1.3. Thông tin của báo in có tính tự chủ cao 34
2.2.1.4. Thông tin thường có độ trễ và bị giới hạn bởi khổ giấy 36
2.2.2. Hình thức thể hiện của các tin bài về thị trường
chứng khoán trên báo in hiện nay 38
2.2.2.1. Sự chuyên nghiệp và hiện đại trong việc trình bày
các chuyên trang, chuyên mục về chứng khoán 39
2.2.2.2. Dung lượng tin bài 44
2.2.2.3. Sử dụng linh hoạt nhiều thể loại báo chí: 46
2.2.2.4. Việc sử dụng ngôn ngữ trong các trong
các tin bài viết chứng khoán 71
Tiểu kết chƣơng 2 91

CHƢƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ ĐỀ XUẤT NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG
THÔNG TIN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN TRÊN BÁO IN
3.1. Một số nhận xét về thông tin thị trƣờng chứng khoán trên báo in hiện nay 92
3.1.1. Thông tin về thị trường chứng khoán là mảng thông tin
quan trọng của các tờ báo in hiện nay 92
3.1.2. Độc giả báo in có yêu cầu ngày càng khắt khe hơn đối
với các tin bài viết về thị trường chứng khoán 93
3.1.3. Thông tin thị trường chứng khoán trên báo in vẫn được
độc giả ưa chuộng nhờ có ưu thế nổi trội 95


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TTCK Thị trƣờng chứng khoán
TBKTVN Thời báo Kinh tế Việt Nam
TBKTSG Thời báo Kinh tế Sài Gòn
ĐTCK Đầu tƣ chứng khoán


1. Tính cấp thiết của đề tài:
Được ví như “hàn thử biểu” đo lường “sức khỏe” cho nền kinh tế, thị
trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam từ khi chính thức vận hành và thực
hiện phiên giao dịch đầu tiên (tháng 7/2000) cho đến nay đã luôn nhận được
sự quan tâm đặc biệt của giới báo chí và các phương tiện truyền thông đại
chúng. Thông tin về TTCK hàng ngày, hàng giờ được cập nhật với những nội
dung và phương thức truyền tải phong phú, đa dạng có tác động không nhỏ
đến sự lên xuống của thị trường. Từ chỗ chỉ có một vài tờ báo kinh tế quan
tâm tới đề tài này, đến nay thông tin về chứng khoán và TTCK đã có mặt ở
hầu hết các tờ báo, tạp chí, chương trình phát thanh, truyền hình và Internet ở
Việt Nam.
Đứng trước bối cảnh ấy, báo in - loại hình báo chí thuộc dòng “chính
thống” đã đóng góp một tiếng nói quan trọng vào việc định hướng dư luận xã
hội, ổn định tâm lý các nhà đầu tư và các cổ đông, góp phần xây dựng một
TTCK phát triển và hoạt động lành mạnh. Ngược lại, thị trường nhạy cảm và
nhiều biến động đã mang lại cho các báo những thông tin đắt giá, thu hút
đông đảo công chúng quan tâm, theo dõi.
Đã có thời, đa số các nhà nghiên cứu cho rằng báo in sẽ bị “lép vế”
thậm chí bị “khai tử” trong cuộc cạnh tranh đầy bất lợi với các loại hình báo
chí khác (báo điện tử, truyền hình, phát thanh), song thực tế đã chứng minh
báo in vẫn tràn đầy sức sống và khả năng chinh phục công chúng. Độc giả
hiện nay khẳng định báo in có vị trí vững chắc trong sự phát triển của TTCK -
đó là một trong những thành tựu nổi bật của báo in hiện đại. Câu hỏi đặt ra là
thông tin TTCK trên báo in có những đặc thù, điểm khác biệt gì để duy trì
được lòng tin và sự ủng hộ của số đông độc giả? Có hạn chế nào trong nội
dung và hình thức thể hiện thông tin mà các tờ báo in cần phải xem xét khắc

2
phục để tăng cường hơn nữa hiệu quả truyền tải, thỏa mãn nhu cầu của độc
giả?

Mai Anh, ĐH KHXH & NV Hà Nội, 1999.
- Khoá luận tốt nghiệp: “Thông tin chứng khoán trên báo chí Việt Nam”
- Phạm Thị Hằng, ĐH KHXH & NV Hà Nội, 2007.
- Luận văn Cao học: “Thông tin tuyên truyền về chứng khoán và thị
trường chứng khoán” - Nguyễn Cao Cầm, Phân viện Báo chí và Tuyên
truyền, 2004.
Các đề tài đã bước đầu tìm hiểu về cách thức khai thác thông tin về thị
trường chứng khoán trên báo chí, khẳng định vai trò của thông tin báo chí đối
với sự hình thành và phát triển của TTCK. Tuy nhiên chưa đề tài nào tập
trung làm rõ đặc thù, nét riêng biệt của thông tin TTCK trên báo chí, đặc biệt
trên báo in - loại hình báo chí đang chịu sức ép cạnh tranh mạnh mẽ của các
loại hình báo chí và phương tiện truyền thông đại chúng khác. TTCK luôn sôi
động và nóng bỏng, còn thông tin của báo in thường bị “gắn mác” là thiếu
tính thời sự. “Định kiến” đó có cản trở báo in tham gia đưa tin về TTCK hay
ngược lại sẽ tạo ra sức hút riêng cho loại hình báo chí có lịch sử phát triển lâu
đời nhất? Luận văn của chúng tôi sẽ hướng tới việc trả lời cho câu hỏi này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài:
Mục đích nghiên cứu của đề tài này là tìm ra đặc thù của thông tin chứng
khoán và TTCK trên báo in. Để đạt được mục đích bao trùm này, luận văn sẽ
lần lượt thực hiện các nhiệm vụ cụ thể như sau:
- Đánh giá vai trò của thông tin báo chí đối với sự phát triển của TTCK
Việt Nam kể từ khi thị trường chính thức được thành lập cho đến nay.
- Nhận diện được đặc thù về nội dung và đặc biệt là đặc thù về hình thức
thể hiện của thông tin TTCK trên báo in hiện nay.

4
- Rút ra một số kết luận khẳng định ưu thế nổi trội của thông tin trên báo
in, đồng thời đề xuất một số giải pháp góp phần tăng hiệu quả truyền thông
cho các chuyên trang, chuyên mục về chứng khoán trên báo in.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu:

TTCK để nắm bắt một cách tổng quan về thị trường, đồng thời là cơ sở để
đánh giá nội dung phản ánh và phương thức chuyển tải của các báo.
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phân tích, tổng
hợp, so sánh, đối chiếu, điều tra xã hội học
Cơ sở thực tế của luận văn là việc khảo sát trực tiếp 314 số báo
TBKTVN, 156 số báo ĐTCK và 52 số báo TBKTSG, cùng với việc điều tra
bằng bảng hỏi với gần 300 người có trình độ từ bậc phổ thông trung học trở
lên sinh sống ở hai thành phố là Hà Nội và TP.HCM (tỷ lệ số người tham gia
trả lời ở hai địa bàn này là tương đương nhau). Trên cơ sở những kết quả định
lượng thu được từ cuộc điều tra này, chúng tôi tiến hành phỏng vấn sâu một
số đại diện doanh nghiệp, nhà báo, nhà đầu tư chứng khoán.
6. Kết cấu Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phục lục và tài liệu tham khảo, luận văn
được chia thành 3 chương như sau:
- Chương 1: Thị trường chứng khoán Việt Nam và vai trò của thông tin
báo chí.
- Chương 2: Những nét đặc thù của thông tin về thị trường chứng
khoán trên báo in hiện nay.
- Chương 3: Một số nhận xét và đề xuất nâng cao chất lượng thông tin
thị trường chứng khoán trên báo in. 6
CHƢƠNG 1: THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM VÀ
VAI TRÒ CỦA THÔNG TIN BÁO CHÍ
1.1. Khái quát về chứng khoán và thị trƣờng chứng khoán
“Chứng khoán là chứng chỉ dưới dạng giấy tờ hoặc bản ghi, có giá và
có khả năng chuyển nhượng, xác định khoản đầu tư dài hạn và xác nhận các
quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu chứng khoán đối với tài sản hoặc
vốn của tổ chức phát hành”

- TTCK góp phần điều hòa vốn giữa các ngành trong nền kinh tế quốc
dân, do đó thúc đẩy sự bình quân hóa tỷ suất lợi nhuận. Một động lực cạnh
tranh để thúc đẩy sự phát triển.
- Thông qua TTCK, các chủ thể kinh tế có thể trở thành người đầu tư
trực tiếp và trở thành những người sở hữu một phần giá trị tài sản của doanh
nghiệp, góp phần thúc đẩy cổ phần hóa, tư nhân hóa thành công.
- Nhờ vào trào lưu quốc tế hóa TTCK quốc gia, cho nên TTCK có vai
trò là kênh huy động vốn đầu tư của nước ngoài vào trong nước, đồng thời
dẫn vốn đầu tư trong nước ra nước ngoài nhằm tận dụng những nước có cơ
hội và môi trường đầu tư có lợi.
- TTCK có vai trò như “hàn thử biểu” của nền kinh tế quốc dân. Kinh
tế phát triển thì lợi nhuận được chia cho các nhà đầu tư tăng lên. Lợi nhuận
tăng sẽ làm cho giá cả chứng khoán tăng lên. Do đó làm cho dung lượng của
TTCK cũng tăng theo. Ngược lại, kinh tế suy thoái sẽ dẫn đến hoạt động kém
sút của thị trường.
Các nhà hoạt định chính sách và quản lý thường quan sát chiếc “hàn
thử biểu” này để phân tích và dự đoán thực trạng của nền kinh tế đất nước, từ
đó đề ra những chính sách điều tiết kinh tế, phương pháp quản lý thích hợp và
thông qua TTCK để tác động đến hoạt động của nền kinh tế quốc dân hoặc
ngược lại.
1.2. Thị trƣờng chứng khoán ở Việt Nam

8
1.2.1. Sơ lược về sự hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán
Việt Nam
Nhằm thực hiện mục tiêu đến năm 2020 trở thành một nước công
nghiệp phát triển, Việt Nam cần phải có chính sách huy động tối đa mọi
nguồn lực tài chính trong và ngoài nước để chuyển các nguồn vốn nhàn rỗi
trong nền kinh tế thành nguồn vốn đầu tư. Do đó, TTCK tất yếu sẽ ra đời vì
nó giữ vai trò quan trọng đối với việc huy động vốn trung và dài hạn cho hoạt

Phải mất 10 năm thăm dò, thử nghiệm, TTCK Việt Nam mới thực sự bùng nổ
vào năm 2006. Nếu như mấy năm trước TTCK Việt Nam còn trong tình trạng
ảm đạm, kém phát triển thì tới thời điểm cuối năm 2006 đã có những bước
thay đổi ngoạn mục. Phong trào “nhà nhà chơi chứng khoán, người người
chơi chứng khoán” cho thấy sức hút mạnh mẽ của thị trường. Mặc dù từ cuối
năm 2007 đến nay do tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, TTCK Việt
Nam đã có những suy giảm đáng kể, song nhìn vào các chỉ tiêu của thị trường
trong 8 tháng đầu năm 2009 chúng ta vẫn thấy được xu hướng tăng trưởng
của thị trường.
Bảng 1.1: Chỉ tiêu thị trường chứng khoán:
Các chỉ tiêu thị trƣờng
12/2008
8/2009
Giá trị vốn hóa (tỷ đồng)
225.934
596.000
Mức vốn hóa so với GDP 2008
18%
41%
Số lượng cổ phiếu niêm yết
338
385
Số lượng công ty chứng khoán
102
105
Số lượng công ty quản lý quỹ
43
47
Số lượng công ty đại chúng đã đăng ký
1.090

Thứ nhất, mục đích của TTCK Việt Nam là tạo ra khả năng thanh
khoản của vốn đầu tư chứng khoán, qua đó kích thích công chúng đầu tư,
đồng thời là một kênh huy động và phân phối vốn đầu tư xã hội trực tiếp theo

11
nguyên tắc hiệu quả kinh tế, thông qua công cụ chứng khoán. TTCK Việt
Nam chấp nhận sự hình thành và phát triển nghề trung gian buôn bán chứng
khoán, có tác dụng duy trì tính liên tục về giao dịch của thị trường, nâng cao
tính thanh khoản của vốn đầu tư, nhưng đó không phải là mục tiêu của thị
trường.
Là một thị trường còn rất sơ khai, nhưng ngay từ đầu, TTCK Việt Nam
đã xuất hiện một tầng lớn người trung gian buôn bán chuyên nghiệp và bán
chuyên nghiệp, một nghề kinh doanh buôn bán chứng khoán đã và đang phát
triển. Đây là một nghề kinh doanh rất hấp dẫn, nó sẽ thu hút ngày càng nhiều
người tham gia, đặc biệt là lớp trẻ qua đào tạo tại các trường đại học kinh tế,
tài chính. Chính sự phát triển quá nhanh, quá mạnh nghề kinh doanh buôn bán
chứng khoán trong lúc quy mô thị trường còn quá nhỏ đã dẫn đến giá chứng
khoán tăng, giảm một cách phi lý.
Thứ hai, TTCK Việt Nam là một tổ chức tài chính đặc biệt thuộc sở
hữu nhà nước, do nhà nước thành lập, trực tiếp quản lý và điều hành; hoạt
động giao dịch thuộc về các công ty chứng khoán thành viên. Trên thế giới
đến nay có ba nhóm nước khác nhau về quyền sở hữu TTCK:
- TTCK thuộc sở hữu tập thể của các nhà môi giới chứng khoán: Các
nhà môi giới chứng khoán lập ra các sở giao dịch chứng khoán và nắm độc
quyền kinh doanh mua bán chứng khoán cho chính họ. Tiêu biểu như TTCK
của các nước Bỉ, Tây Ban Nha, Pháp, Italia, Hy Lạp và một số TTCK ở Nam
Mỹ.
- TTCK thuộc sở hữu của các ngân hàng: Các ngân hàng cùng hợp tác
lập ra các sở giao dịch chứng khoán. Các ngân hàng và các hãng môi giới độc
lập nắm độc quyền kinh doanh chứng khoán trong sở giao dịch. Tiêu biểu là


13
phát hành phải được diễn ra tại sở giao dịch hoặc trung tâm giao dịch. Ngoài
ra, sở giao dịch hoặc trung tâm giao dịch còn là nơi thực hiện phát hành trái
phiếu Chính phủ bằng biện pháp đấu thầu hoặc đấu giá tập trung.
Thứ tư, chứng khoán giao dịch tại sở giao dịch hoặc trung tâm giao
dịch chứng khoán Việt Nam là các loại chứng khoán vốn, chứng khoán nợ,
không có các loại chứng khoán phát sinh có nguồn gốc từ cổ phiếu như là bảo
chứng khoán, hợp đồng lựa chọn (option), hợp đồng tương lai (futures), bán
khống (short sales) và mua bảo chứng… Đó là những loại giao dịch nhằm thu
lợi nhuận tức thời, không trực tiếp tạo ra vốn đầu tư.
Những đặc trưng nói trên được nêu rõ trong các chủ trương, chính sách
và có cơ chế nghiệp vụ của thị trường, trong đó có những đặc trưng đã được
chỉ ra trong luật pháp và hệ thống quy chế của thị trường, nhưng cũng có
những đặc trưng chưa được thế hiện; có những đặc trưng sẽ tồn tại lâu dài
nhưng cũng có những đặc trưng sẽ thu hẹp khoảng sách so với các sở giao
dịch chứng khoán của thế giới trong quá trình phát triển.
1.3. Vai trò của thông tin báo chí
1.3.1. Vai trò của thông tin báo chí trong đời sống xã hội nói chung
Báo chí là một hình thái có tính xã hội cao, tính tư tưởng và khuynh
hướng rõ rệt. Cũng như tất cả các hình thái ý thức - xã hội khác, báo chí có
những đặc trưng riêng. Chính những đặc trưng ấy đã quy định tính chất, mức
độ và chức năng phản ánh hiện thực của nó. Đứng trước một hiện thực chứa
đầy thông tin, báo chí có những cách thức riêng với mục đích nhắm tới nhiều
tầng lớp xã hội, với những mối quan tâm, sở thích và nhu cầu không giống
nhau. Thông tin báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan
hệ chặt chẽ giữa Nhà báo - Tác phẩm báo chí - Công chúng báo chí. Không
phải là thông tin nào trên báo chí cũng được số đông tiếp nhận dễ dàng vì
công chúng báo chí rất đa dạng và phức tạp. Bởi vậy, thông tin báo chí phải


vi tiêu cực, bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc
nhưng không quên tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, thực hiện đúng
vai trò vừa là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, của các tổ chức xã hội vừa là
diễn đàn của quần chúng nhân dân.
Trong quá trình hoạt động thực tiễn, Đảng và Nhà nước ta luôn đánh
giá cao vai trò và tác dụng to lớn của báo chí. Phát biểu tại Hội nghị báo chí
xuất bản toàn quốc năm 2001, đồng chí Phan Diễn - nguyên ủy viên Bộ Chính
trị, Thường trực Ban bí thư đánh giá: “Báo chí, xuất bản giữ vai trò quan
trọng trên mặt trận văn hóa - tư tưởng của Đảng. Trong quá trình giải phóng
đất nước, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, nhất là trong công cuộc đổi mới hơn
15 năm qua báo chí xuất bản luôn thể hiện vai trò là vũ khí sắc bén tuyên
truyền, giáo dục, tập hợp, tổ chức và vận động nhân dân tiến hành thắng lợi
sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo”
(1)
.
Hiện nay, “giới báo chí cả nước đang đẩy mạnh phong trào thi đua Đổi
mới báo chí phục vụ sự nghiệp CNH - HĐH đất nước, không ngừng nâng cao
trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của nhà báo, thực hiện tốt Quy ước
đạo đức nghề nghiệp báo chí, nâng cao chất lượng và hiệu quả của báo chí
theo định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm từng bước phát triển nền báo chí Việt
Nam ngang tầm với báo chí thế giới”.
(2)

1.3.2. Vai trò của thông tin báo chí đối với sự phát triển thị trường chứng
khoán Việt Nam.
Trong thời đại tin học, nhu cầu thông tin của công chúng ngày càng
cao, thông tin ngày càng có uy lực, quyền năng. Hàng ngày, công chúng có cơ

(1)
Dương Xuân Sơn, Đinh Hường, Trần Quang (2001), Cơ sở lý luận báo chí

nên hình ảnh TTCK đang ngày càng gần gũi hơn với nhiều nhà đầu tư. Bất
chấp những khó khăn của thời kỳ kinh tế suy thoái, TTCK vẫn là nơi thu hút

17
nhiều công ty lớn tham gia niêm yết, tăng kích cỡ của thị trường vốn lên gấp
ba lần so với những năm trước.
Điều ấy đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với báo chí, phải đổi mới hơn
nữa cả về nội dung lẫn cách thức thể hiện nhằm đáp ứng được những đòi hỏi
về thông tin của những nhà đầu tư. Không ngừng tìm tòi, phát hiện những nét
mới trong khi đưa tin về TTCK, đồng thời đưa ra những kiến nghị, giải pháp
hữu hiệu giúp TTCK ngày càng vững mạnh hơn. Những vấn đề nóng hổi
mang tính thời sự cấp bách được báo chí phát hiện, đề xuất được các cấp, các
ngành quan tâm, nghiên cứu áp dụng vào ngành chứng khoán để giải quyết
những khó khăn bước đầu mà TTCK gặp phải. Các vấn đề như: cổ phần hóa
các doanh nghiệp kết hợp với niêm yết trên TTCK hay ưu đãi về thuế cho các
doanh nghiệp khi tham gia vào TTCK… đã được báo chí đề cập thường
xuyên đã góp phần không nhỏ giúp TTCK Việt Nam phát triển trở thành
phong vũ biểu của nền kinh tế.
1.3.2.2. Thông tin, phổ biến đường lối, quan điểm của Đảng, Nhà nước
về phát triển TTCK
Báo chí đăng tải phổ biến, giải thích đường lối, chính sách của Đảng,
Nhà nước và các cấp, các ngành cho các tổ chức và các thành viên trong xã
hội biết, hiểu, nhận thức và hành động đúng trong thực tiễn. Nhiều văn kiện
của Đảng ta đã chỉ rõ: Các phương tiện thông tin đại chúng có nhiệm vụ
truyền bá đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, đi sát thực tế, thông tin
kịp thời và phân tích sâu sắc những sự kiện mới; phát hiện và phản ánh trung
thực những điển hình tiên tiến, nhiệt tình ủng hộ, cổ vũ những nhân tố mới;
dũng cảm đấu tranh chống những hiện tượng lạc hậu, trì trệ và mọi biểu hiện
tiêu cực khác; đề cập và chỉ ra phương hướng giải quyết những vấn đề thiết
thực của xã hội, đồng thời xây dựng xã hội lành mạnh và động viên quần